II GSK 2178/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Irena Wiszniewska-Białecka (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2246/14 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.

I Wyrokiem z 11 marca 2015 r. (VI Sa/Wa 2246/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki A (obecnie: [...]) z siedzibą w [...] (skarżąca) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Urząd) z [...] kwietnia 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Urzędu z [...] października 2013 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 7 lutego 2013 r. patentu nr [...], udzielonego na rzecz skarżącej. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu 22 października 2012 r. Urząd wydał decyzję o udzieleniu na rzecz skarżącej patentu na wynalazek pod nazwą: "[...]", pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 480 zł za I okres ochrony wynalazku rozpoczynający się 7 lutego 2005 r. i obejmujący 1-3 rok ochrony. Jednocześnie Urząd wezwał stronę do wniesienia wymaganej opłaty w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji i pouczył, że w razie jej nieuiszczenia w wyznaczonym terminie stwierdzi wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu, na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; pwp). Urząd przedstawił również aktualnie obowiązujące stawki opłat za ochronę wynalazków, poczynając od pierwszego okresu ochrony (obejmującego 1, 2, i 3 rok), a kończąc na 20 roku ochrony. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącej 29 października 2012 r., który pismem z 30 października 2012 r. przesłał ją na adres skarżącej wraz z informacją, że należy wnieść opłaty do 7 roku ochrony włącznie. W dniu 12 listopada 2012 r. skarżąca uiściła opłaty w kwotach: 480 zł, 250 zł, 300 zł, 350 zł, 400 zł, 450 zł (za 8 rok włącznie) oraz kwotę 90 zł za publikację o udzieleniu patentu. W związku z tym, 22 maja 2013 r. Urząd przesłał na adres pełnomocnika skarżącej dokument patentowy patentu o numerze [...]. Dokument ten został wysłany przez pełnomocnika spółce 6 czerwca 2013 r. ze zwróceniem uwagi na konieczność uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne tego wynalazku. Decyzją z [...] października 2013 r. Urząd stwierdził wygaśnięcie patentu z dniem 7 lutego 2013 r. z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie opłaty za 9. rok ochrony wynalazku. W dnia 29 listopada 2013 r. (data wpływu do organu) pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że po otrzymaniu zaskarżonej decyzji z [...] października 2013 r. uprawniony z patentu w ustawowym terminie uiścił należne opłaty ochronne nie za obowiązujący już 8-letni okres ochrony tego wynalazku, lecz za okres 7-letni, trwający do 7 lutego 2013 r., sugerując się przy tym datą wydania przez Urząd decyzji z 22 października 2012 r. oraz pismem pełnomocnika do strony z 30 października 2012 r. Jednocześnie wskazano, że pismo to z omyłkowym wskazanym okresem zapłaty zostało sporządzone przez pracownika Biura Patentowego "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (skąd pochodził pełnomocnik strony), który miał poważne problemy rodzinne i zdrowotne. Mogły one mieć wpływ na pomyłkę w pouczeniu o wymaganym okresie ochronnym i obowiązku uiszczenia za niego należnej opłaty. W ocenie pełnomocnika strony, przeoczenie terminu zapłaty za 9. rok ochrony nastąpiło bez winy uprawnionego z patentu i spowodowane było w tym czasie niedyspozycją i zwykłą omyłką pracownika ww. Biura, przygotowującego pismo do podpisu przez pełnomocnika. Jako podstawę przywrócenia terminu do dokonania zaległej opłaty za 9. rok ochrony wynalazku w kwocie 550 zł podwyższonej o 30% wskazany został art. 224 ust. 4 pwp. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, pełnomocnik skarżącej poinformował o tym, że wymagana opłata w łącznej kwocie 715 zł (550 zł + 30%) wraz z opłatą za kolejny 10 rok ochrony w kwocie 650 zł została uiszczona 22 listopada 2013 r. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Urząd powołał się na art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, zgodnie z którym patent wygasa wskutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Jednocześnie stwierdził, że nie wystąpiły w tej sprawie nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu z art. 243 ust. 6 pwp, w myśl którego do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Pojęcie siły wyższej w orzecznictwie i doktrynie definiowane jest jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Za nadzwyczajną okoliczność nie można jednak uznać problemów rodzinnych i zdrowotnych pracownika Biura Patentowego, które spowodowały nieprawidłowe obliczenie kolejnego rozpoczętego roku ochrony. Znamion siły wyższej nie można również doszukiwać się w wysłaniu do uprawnionego pisma z błędnym wskazaniem należnej opłaty za patent. W ocenie Urzędu, profesjonalny pełnomocnik uprawnionego powinien czuwać nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem czynności ze strony samego mocodawcy. W razie potrzeby winien podejmować stosowne działania interwencyjne, a nie tylko przekazywać mu informacje o działaniach podjętych przez organ administracji w toku postępowania. W niniejszej sprawie pełnomocnik mógł dokonać stosownych czynności wyjaśniających i zapobiec negatywnym konsekwencjom upływającego terminu w ciągu 6 miesięcy, stanowiących dodatkowy termin do uiszczenia opłaty za ochronę. W skardze złożonej do WSA na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. W ocenie skarżącej, organ w zaskarżonej decyzji zbyt ogólnie odniósł się do szerokich wyjaśnień skarżącej co do zaistnienia siły wyższej w uchybieniu terminu, bez analizy tych okoliczności, co powoduje, że decyzja narusza art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; k.p.a.). Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę. Po pierwsze, WSA przypomniał, że stosownie do art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej z tym, że wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za 9 rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 pwp, powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony. Opłata może być wprawdzie uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 pwp), ale ten "dodatkowy" termin nie podlega przywróceniu. Stanowi o tym wprost art. 224 ust. 4 zd. 2 pwp Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 pwp). Po drugie, WSA uznał, że mając na uwadze powyższe przepisy, Urząd prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych. Skoro zgłoszenie wynalazku zostało dokonane 7 lutego 2005 r., to podstawowy termin, określony w art. 224 ust. 2 pwp, do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony upływał 7 lutego 2013 r. WSA zauważył, że skarżąca nie kwestionowała tego, iż o sposobie wnoszenia opłat i ich wysokości w okresie 20 lat ochrony pełnomocnik skarżącej został pouczony wraz z decyzją z 22 października 2012 r. Nie kwestionowała też tego, że ani w powyższym terminie, ani w terminie określonym w art. 224 ust. 4 pwp (do 7 sierpnia 2013 r.) wymaganej opłaty nie uiściła. Za 9. rok ochrony w podwyższonej wysokości oraz za 10 rok ochrony skarżąca uiściła na rzecz Urzędu dopiero 22 listopada 2013 r. kwotę 1365 zł. W skardze podniosła jednak możliwość przywrócenia uchybionego terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, powołując się na zaistnienie siły wyższej. Po trzecie, odnosząc się do zarzutów strony zawartych w skardze WSA stwierdził, że zarówno termin z art. 224 ust. 2, jak i art. 224 ust. 4 pwp należą do terminów prawa materialnego, które nie podlegają przywróceniu. Mając powyższe na uwadze, WSA uznał zarzuty podniesione w skardze za bezpodstawne. WSA wyjaśnił, że nie ma możliwości przywrócenia terminów ustawowych (prawa materialnego) na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 pwp – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Wówczas jest możliwość zawieszenia przez Urząd biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, po przedstawieniu przez uprawnionego odpowiednich dowodów. Jednakże w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wnosiła o zawieszenie terminu przedawnienia, a ponadto okoliczności podniesione przez skarżącą, uzasadniające zaistnienie siły wyższej, nie kwalifikują się do ich uwzględnienia. W ocenie WSA, zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie; zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budził wątpliwości, skarżąca nie podważała ustaleń stanu faktycznego, a ocenie prawnej podlegały jedynie okoliczności towarzyszące uchybieniu terminu do wniesienia wymaganej opłaty. Poza tym zaskarżona decyzja została uzasadniona prawidłowo, wszechstronnie i w sposób jasny, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. WSA podzielił również argumentację organu odnośnie do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, że każde postępowanie patentowe jest poddawane indywidualnej ocenie, w jego konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach. Nieuwzględnienie zaś argumentów skarżącej nie oznacza naruszenia art. 32 Konstytucji RP. II Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego. Skarżąca wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów prawa materialnego przez stwierdzenie przez WSA braku naruszenia przez Urząd Patentowy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. na skutek dokonania: a) błędnej wykładni art. 224 ust. 2 i art. 224 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, polegającej na uznaniu, że Urząd Patentowy prawidłowo ustalił, że doszło do zastosowania zasad wyrażonych w powyższych przepisach, w sytuacji gdy brak było jednoznacznych podstaw do ich zastosowania i doszło do wadliwej interpretacji norm prawnych, wynikających z przepisów objętych zarzutem naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa; b) błędnej wykładni art. 224 ust. 2 i art. 224 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp z powodu procesowych uchybień Urzędu (art. 134 p.p.s.a.) polegających na nieustaleniu faktycznym i prawnym, które pozwoliłoby przyjąć mu kiedy upłynął skarżącej termin do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony spornego patentu, przy wzięciu pod uwagę dotychczasowego orzecznictwa WSA i Urzędu Patentowego w rozstrzyganiu podobnych i identycznych spraw, nie dopuszczając (jak w zaskarżonym wyroku) do naruszenia zasady pewności prawa, pogłębionego zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) i zasady równego traktowania wszystkich obywateli (zasady równości prawa - art. 32 Konstytucji RP); II. naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7, art. 8, art. 58, art. 77 oraz art. 107 § 3 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i nieuchylenie zaskarżonej decyzji tego Urzędu z [...] października 2013 r., a ponadto przez nieustosunkowanie się przez WSA do podnoszonych w skardze zarzutów, dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy zasady pewności prawa (art. 8 k.p.a.), jak również zasady przewidzianej w art. 58 k.p.a. b) naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia błędnej wykładni prawnej i naruszenia art. 224 ust. 2, art. 224 ust. 4 pwp w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp oraz art. 134 p.p.s.a. (istotne uchybienia procesowe), przez nieposłużenie się przez Urząd Patentowy, jak i przez WSA w rozpatrywanej sprawie regułami utrwalonej już w orzecznictwie wykładni i zasadami wypracowanymi w najnowszym orzecznictwie w tym m.in. WSA, a uchybienia te miały zasadniczy wpływ na wynik sprawy. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca po pierwsze podniosła, że zarówno w decyzji Urzędu, jak i w zaskarżonym wyroku błędnie zostały zinterpretowane przepisy art. 224 ust. 1 i 2 oraz art. 224 ust. 4 w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp. W przepisach tych nie został w sposób jednoznaczny określony termin do uiszczenia opłat za następne okresy ochrony patentowej w sytuacji kiedy termin opłaty jednorazowej za pierwszy trzyletni okres ochrony powstał w związku z wydaniem decyzji potwierdzającej udzielenie patentu po upływie okresów za kolejne lata ochrony patentowej. Zdaniem skarżącej, "termin do uiszczenia poszczególnych opłat biegnie od dnia doręczenia wezwania przez Urząd, a nie od dnia doręczenia decyzji uznającej patent. Gdyby ustawodawca chciał traktować decyzję uznającą patent jako wezwanie to wyraźnie w ustawie użyłby w miejsce słowa ‘wezwanie’ słowa ‘decyzja’ lub co najmniej użyłby sformułowania ‘wezwania lub doręczenia decyzji udzielającej patentu’". Po drugie, skarżąca podniosła, że na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. można żądać przywracania terminów zarówno ustawowych, jak i procesowych. Przy ocenie braku winy organ winien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Zwróciła uwagę, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawdopodobniła, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać wymaganej czynności w terminie. Po trzecie, skarżąca zauważyła, że tego typu pomyłki zdarzają się również pracownikom Urzędu, a ich rezultatem są niekorzystne dla zgłaszających decyzje, które potem są uchylane. Przyzwolenie dla organu na pomyłki proceduralne, w przeciwieństwie do praw strony, narusza zasadę równości obywateli wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej (rzecznik patentowy) stwierdził, że popiera skargę kasacyjną oraz złożył załącznik do protokołu rozprawy, w którym podsumował dotychczasowe stanowisko strony. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione. Po pierwsze nie jest uzasadniony zarzut błędnej wykładni przepisów art. 224 ust. 1 i 2 oraz art. 224 ust. 4 w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp. Przepisy te są jasne. W ślad za WSA należy przypomnieć, że stosownie do art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej, a wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za kolejny rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 pwp, powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony. Opłata może być uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu z równoczesnym uiszczeniem opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 pwp), przy czym ten "dodatkowy" termin nie podlega przywróceniu. Stanowi o tym wprost art. 224 ust. 4 zd. 2 pwp. Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 pwp). Wymaga przy tym podkreślenia, że nieprawidłowe jest powołanie w tym kontekście wyroku WSA z 4 lutego 2011 r. (VI SA/Wa 1821/10). W wyroku tym WSA w żadnej mierze nie odniósł się do kwestii prawa materialnego, lecz uchylił zaskarżoną decyzję ze względu na braki w ustaleniu stanu faktycznego przez Urząd. Po drugie, co się tyczy zarzutów dotyczących naruszenia przepisów procesowych wystarczy także w ślad za WSA wskazać, że nie ma możliwości przywrócenia terminów ustawowych (prawa materialnego) na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 pwp – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Takie okoliczności nie wystąpiły w niniejszej sprawie. Po trzecie, co się tyczy podnoszonego już w skardze zarzutu naruszenia zasady równości obywateli wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP, WSA w zaskarżonym wyroku prawidłowo zauważył, że każde postępowanie patentowe jest poddawane indywidualnej ocenie, w jego konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach. Nieuwzględnienie argumentów skarżącej nie oznacza naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.