II GSK 1983/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Anna Ostrowska (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.Z.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 151/25 w sprawie ze skargi W.Z.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 4 listopada 2024 r. nr DZP-II.604.2.2024 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 4 listopada 2024 r. nr DZP-II.604.2.2024; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz W.Z.P. 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 marca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 151/25, oddalił skargę W.P. (dalej: skarżący, zdający) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 4 listopada 2024 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy: Skarżący w dniach od 18 do 21 maja 2021 r. przystąpił do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną nr 4 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. w Warszawie (dalej: organ I instancji, Komisja I stopnia). Po dokonaniu oceny każdego z zadań skarżący otrzymał następujące oceny: z zakresu prawa karnego - dobry, z zakresu prawa cywilnego - niedostateczny, z zakresu prawa gospodarczego - dostateczny, z zakresu prawa administracyjnego - dostateczny, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – dostateczny. Wobec tego Komisja I stopnia uchwałą nr 10/2021 z dnia 15 czerwca 2021 r., na podstawie art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2020 r. poz. 1651 ze zm.) stwierdziła, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Komisja II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: organ odwoławczy, Komisja II stopnia) uchwałą z dnia 23 listopada 2021 r., nr DZP-ll-604.141.2021, utrzymała w mocy uchwałę nr 10/2021 z dnia 15 czerwca 2021 r. W wyniku skargi W.P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22 uchylił uchwałę Komisji II stopnia z dnia 23 listopada 2021 r. Następnie Komisja II stopnia uchwałą z dnia 24 listopada 2022 r. nr DZP-ll-604.190.2022 ponownie utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji. W wyniku kolejnej skargi W.P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23 uchylił uchwałę Komisji II stopnia z dnia 24 listopada 2022 r. wskazując, że organ odwoławczy jedynie częściowo zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 12 maja 2022 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1503/23 oddalił skargę kasacyjną skarżącego wniesioną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. uznając, że jej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Komisja II stopnia ponownie rozpatrując odwołanie skarżącego, uchwałą z dnia 4 listopada 2024 r., nr DZP-II.604.2.2024, utrzymała w mocy uchwałę nr 10/2021 z dnia 15 czerwca 2021 r., działając na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm., dalej: prawo o adwokaturze, u.p.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu wskazano, że mając na uwadze skalę ocen, dostrzeżone błędy, sposób wpływu poszczególnych nieprawidłowości pracy na obniżanie oceny końcowej należy dojść do wniosku, że dotychczasowa ocena z drugiej części egzaminu adwokackiego skarżącego winna zostać utrzymana, a tym samym, że brak jest przesłanek przemawiających za podwyższeniem oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego i konsekwentnie zmiany zaskarżonej uchwały organu I instancji. II Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że Komisja II stopnia - rozstrzygając ponownie w przedmiotowej sprawie - w zaskarżonej uchwale z dnia 4 listopada 2024 r. wykonała zalecenia wynikające z wiążącego w tej sprawie wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy każdorazowo opisując dostrzeżone uchybienia wyjaśnił, kierując się wskazaniami Sądu, w jakim zakresie wpływają one indywidulanie na obniżenie oceny, w przyjętej na potrzeby egzaminu adwokackiego skali ocen od oceny niedostatecznej do celującej. Sąd stwierdził również, że Komisja II stopnia odniosła się w sposób należyty do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały z dnia 15 czerwca 2021 r., uzasadniając wyczerpująco swoją opinię, przy uwzględnieniu oceny wyrażonej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. Zdaniem Sądu organ odwoławczy, wbrew zarzutom skargi, nie naruszył przy tym zakazu reformationis in peius, poprzez zarzucenie dalszych uchybień ocenianej pracy skarżącego. Ewentualne dostrzeżenie przez organ odwoławczy dodatkowych mankamentów pracy, sporządzonej w ramach egzaminu adwokackiego, stanowi bowiem – w ocenie Sądu I instancji – jedynie dodatkowe ustalenie faktyczne, dopuszczalne w postępowaniu odwoławczym, wynikające z powtórnej oceny pracy przez Komisję II stopnia. Podsumowując Sąd stwierdził, że opisany przez organ odwoławczy stopień wadliwości sporządzonej przez skarżącego pracy uzasadniał otrzymaną ocenę niedostateczną z zakresu prawa cywilnego. Wskazano również, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik, jaki skarżący uzyskał z egzaminy adwokackiego. Zaskarżona uchwała została także wnikliwie i wszechstronnie uzasadniona, a Sąd I instancji nie stwierdził przy jej podjęciu naruszenia przepisów prawa procesowego, ani materialnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.). III Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie skarżący zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. przez nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa cywilnego, wystawionej wbrew dyspozycji art. 78e ust. 2 w zw. z art 78d ust. 1, 6 i 10 pkt 1 u.p.a., tj. przez błędną wykładnię wskazanych przepisów i uznanie, że ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana łącznie w oparciu o wszystkie ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny, w wyniku czego doszło do niesłusznego podjęcia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo spełniania przez pracę skarżącego z zakresu prawa cywilnego warunków do wystawienia oceny pozytywnej: przede wszystkim z uwagi na fakt, że skarżący wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając apelację: ponadto sporządzona przez skarżącego w ramach rozwiązania zadania apelacja spełnia wymogi formalne przewidziane dla apelacji, zawiera właściwe przepisy prawa, które zostały odpowiednio zinterpretowane w uzasadnieniu apelacji, a także uwzględnia interes reprezentowanej strony, co stanowi o właściwym przygotowaniu prawniczym skarżącego do wykonywania zawodu adwokata; 2. art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1, 6 i 10 pkt 1 i 2 u.p.a. przez ich błędną wykładnię i uznanie, że ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana łącznie w oparciu o wszystkie ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny, w związku z czym doszło do niewystarczającego wykorzystania w toku dokonywania oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego gradacji ocen cząstkowych pozwalającej na odzwierciedlenie w tej ocenie stopnia wypełnienia wymogów formalnych i poprawności zaproponowanego rozwiązania zgodnie z kryteriami wskazanymi w ustawie (czyli m.in. zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował), jak i braku oceny wagi oraz znaczenia popełnionych przez zdającego niewielkich uchybień w odniesieniu do oceny końcowej; 3. art. 78e ust. 2 w zw. z art 78d ust. 1, 6 i 10 pkt 1 i 2 u.p.a. przez ich błędną wykładnię i uznanie, że ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana łącznie w oparciu o wszystkie ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny, w związku z czym doszło do niewystarczającego zastosowania skali ocen oraz kryteriów oceny wskazanych przez ustawodawcę i nieuwzględnienie powyższych przepisów przy dokonywaniu oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa cywilnego, pomimo że praca egzaminacyjna spełnia wszelkie wymogi przewidziane w tych przepisach, które przewidziane są dla uzyskania oceny pozytywnej, a więc naruszenie zasad oceny prac egzaminacyjnych wskazanych w ustawie, a tym samym działanie z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu adwokackiego i przyjęcie własnych, niewynikających z obowiązujących przepisów prawa zasad oceniania prac; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji, że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, tj. zaaprobowanie uznania za błędne zarzutów, które zostały podniesione w apelacji prawidłowo - w postaci zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c., jak i art. 1039 § 1 k.c. oraz art. 212 § 3 k.c. i wskazanie ich jako obniżających ocenę pracy egzaminacyjnej, podczas gdy zarzuty te zostały podniesione prawidłowo i powinny stanowić walor dodatni pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego wpływający na podwyższenie oceny; 2. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji, że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, tj. zakwestionowanie przez organ prawidłowości podniesienia zarzutu o powołanie biegłego i z tego powodu obniżenie oceny pracy, podczas gdy skarżący nie wnosił w swojej pracy egzaminacyjnej o powołanie biegłego, więc element pracy, który nie istnieje, nie powinien mieć wpływu na ocenę pracy z zakresu prawa cywilnego; 3. art. 141 § 4, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i art. 78h ust. 12 u.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku istoty sprawy, uniemożliwiający jej ocenę instancyjną przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez przepisanie i powielenie przez to uzasadnienia zaskarżonej uchwały w zakresie uznania zarzutu z art. 1039 § 1 k.c. jako prawidłowo podniesionego w apelacji oraz jednocześnie nieprawidłowo podniesionego w apelacji, co w oczywisty sposób powinno się wykluczać i powoduje, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest wewnętrznie sprzeczne; 4. art. 141 § 4, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 80 k.p.a. i art. 78h ust. 12 u.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku istoty sprawy w zakresie, w jakim konieczne było przedstawienie własnej oceny prawnej, z której wynikałoby, że doszło do pełnej weryfikacji legalności proceduralnej zaskarżonej uchwały, w szczególności co do dochowania przez skarżony organ obowiązku dostatecznego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz ustalenia wyniku końcowego egzaminu adwokackiego na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego oraz swobodnie ocenionego materiału dowodowego wynikającego z akt sprawy; 5. art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku rozpoznania sprawy w granicach skargi i nierozpoznaniu wszystkich zarzutów objętych skargą oraz zaniechaniu rozpoznania całokształtu okoliczności sprawy; 6. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji, że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, tj. uznanie, że samo wskazanie wyliczonej prawidłowo wartości przedmiotu zaskarżenia, ale bez uzasadnienia wyliczenia, jest błędem powodującym obniżenie oceny pracy z zakresu prawa cywilnego, przez co organ dopuścił się dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, podczas gdy taki obowiązek nie wynika z żadnego przepisu prawa i całkowicie wystarczające było samo wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, bez uzasadnienia jego wyliczenia i nie powinno to powodować obniżenia oceny a stanowić walor dodatni pracy egzaminacyjnej powodujący podwyższenie oceny; 7. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji, że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, tj. uznanie, że dołączenie do apelacji dwóch jej odpisów powoduje obniżenie oceny pracy z zakresu prawa cywilnego, przez co organ dopuścił się dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, podczas gdy załączenie dwóch odpisów apelacji nie może być postrzegane jako brak formalny apelacji, która spełniała wszelkie wymogi formalne, co też zostało potwierdzone w ocenach obu egzaminatorów; 8. art. 153 p.p.s.a. przez całkowite pominięcie przez Sąd I instancji obowiązku związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22, podczas gdy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym orzeczeniu wiążą również Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu; 9. art. 153 p.p.s.a. przez nieprawidłowe zastosowanie się przez Sąd I instancji do oceny prawnej i wytycznych wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt VI 1417/23, podczas gdy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym orzeczeniu wiążą również Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu; 10. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że kryteria oceny prawidłowości wniosków apelacji przez organ, tj. z pominięciem dostosowania wniosków apelacji do jej treści i tym samym brak oceny jaki wpływ wnioski miały na ogólną ocenę, są prawidłowe, podczas gdy prawidłowość podniesionych w pracy egzaminacyjnej wniosków i ich wpływ na ogólna ocenę powinna być oceniana również z uwzględnieniem zgodności z treścią apelacji, czego w niniejszej sprawie zabrakło; 11. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, tj. uznanie, że pominięcie sformułowania w pracy zarzutu naruszenia art. 520 § 1 k.p.c. skutkuje obniżeniem oceny o jeden stopień, podczas gdy podniesione w apelacji zarzuty prowadziły do uchylenia zaskarżonego aktu i konieczności wydania kolejnego orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty, a co za tym idzie zostałoby wydane również nowe orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania, w związku z czym sformułowanie zarzutu na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. należy uznać za zbędne, lub co najmniej mające mniejszy wpływ na ocenę pracy niż obniżające ją o 1 pełny stopień; 12. art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 oraz 78h ust. 12 u.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, wbrew obowiązkowi wynikającemu z wyżej wymienionych przepisów prawa - w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji, że błędne kryteria oceny prawidłowości apelacji przyjęte przez organ są odpowiednie, w konsekwencji czego doszło do naruszenia obowiązku ustalenia prawidłowego stanu faktycznego polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej, oceny zgromadzonego materiału dowodowego m.in. z pominięciem treści ocen egzaminatorów, oraz do sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej uchwały bez jednoznacznego wyjaśnienia jakimi motywami Komisja II stopnia kierowała się przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącego przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu, jak i dlaczego praca skarżącego z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać oceniona pozytywnie w świetle kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 u.p.a.; 13. art. 141 § 4, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1 u.p.a. przez niewystarczające wyjaśnienie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku uzasadnienia oceny zadania z zakresu prawa cywilnego w zakresie podstaw i przyczyn wystawienia oceny niedostatecznej z pominięciem stopnia wypełnienia wymogów formalnych i poprawności merytorycznej zaproponowanego rozwiązania; 14. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1 i art. 78h ust. 12 u.p.a. przez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego wszystkich pozytywnych aspektów pracy, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu skarżącego, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego; 15. art. 145 § 1 pkt 1 lit. ci art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § k.p.a. i art. 78h ust. 12 u.p.a., które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, przez niezasadne ustalenie, że zmiana oceny cząstkowej z zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną nie jest uzasadniona oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. IV Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. V Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należy wstępnie wskazać, iż w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed NSA podlega więc generalnie zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, kierując się art. 193 p.p.s.a., ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji (oceny) zasadności zarzutów kasacyjnych. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. W rozpoznawanej sprawie skarżący sformułował trzy zarzuty naruszenia prawa materialnego (z podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz piętnaście zarzutów naruszenia przepisów postępowania (z podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które - zdaniem skarżącego - miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przed odniesieniem się do zarzutów kasacyjnych, w pierwszej kolejności, należy podkreślić, że sprawa uchwały Nr 10/2021 z dnia 15 czerwca 2021 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 4 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w Warszawie stwierdzająca, iż skarżący W.P. uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, a także podjętych w wyniku złożonego od tej uchwały odwołania uchwał Komisji II stopnia była już przedmiotem dwóch postępowań sdowoadministracyjnych, w wyniku których zapadły dwa wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22 oraz z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, uchylające uchwałę Komisji II stopnia. Wyrokiem z 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną uchwałę Komisji II stopnia z dnia 23 listopada 2021 r. nr DZP-II.604.141.2021 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, nakazując dokonanie ponownej oceny pracy egzaminacyjnej. W odniesieniu do ww. uchwały Komisji II stopnia Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że uchwała ta: – zawierała zarzuty wobec pracy egzaminacyjnej skarżącego jej nie dotyczące, polegające na tym, że oceniła negatywnie formułowany w sporządzonej przez skarżącego apelacji zarzut naruszenia art. 6 k.c., podczas gdy skarżący takiego zarzutu w apelacji nie formułował, ani nie poruszał tej kwestii w uzasadnieniu apelacji; – zawierała tezy wewnętrznie sprzeczne z jej rozstrzygnięciem - w jej uzasadnieniu zawarto bowiem zdanie, stwierdzające, że "rodzaj i waga popełnionych przez zdającego uchybień nie pozwalają na uznanie, że sporządzone przez niego rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego zasługuje na ocenę negatywną w pięciostopniowej skali ocen"; – powołała przepis art. 370 k.p.c., który utracił moc 7 listopada 2019 r.; – nie oceniła wagi poszczególnych błędów sporządzonych przez zdającego, nie wskazała np., że błędny wniosek apelacji skutkuje obniżeniem oceny o jeden stopień albo o pół stopnia. Następnie w uzasadnieniu powyższego wyroku WSA sformułował zalecenia, które Komisja II stopnia miała uwzględnić przy ponownym dokonywaniu oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego. WSA stwierdził, że "organ powinien ocenić wagę każdego z tych błędów i odnieść go do pięciostopniowej skali ocen", "dokonać oceny pracy skarżącego w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wynikających z przepisów Prawa o adwokaturze". WSA podkreślił jednocześnie, iż "nie można przy tym ograniczyć się w ocenie pracy skarżącego do wyliczenia i omówienia jego błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo ujętymi w sporządzonej przez niego apelacji (między innymi prawidłowe sfomułowanie części zarzutów apelacji, brak zastrzeżeń do użytego języka w apelacji)." Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23 WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną (naprawczą) uchwałę Komisji II stopnia z dnia 24 listopada 2022 r. nr DZP-ll-604.190.2022 ponownie utrzymującą w mocy uchwałę organu I instancji. W uzasadnieniu tego wyroku WSA wskazał, iż Komisja II stopnia jedynie częściowo zastosowała się do wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 12 maja 2022 r. oraz stwierdził m.in., że Komisja II stopnia: – opisując popełnione przez skarżącego błędy użyła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały sformułowanie "obniżenie oceny o co najmniej jeden stopień", które jest nieprecyzyjne i wprowadzające element niepewności co do przyjętej przez organ ostatecznej oceny pracy; – bezpodstawnie obniżyła ocenę pracy skarżącego o jeden stopień z uwagi na niepowołanie w sporządzonej apelacji naruszenia art. 56 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, mimo, iż skarżący powołał i wyjaśnił, zauważając istotę problemu, art. 1039 § 1 k.c. Zdaniem WSA trafnie podnosił skarżący, iż organ jako błąd pracy wskazywał na niepowołanie przez stronę art. 56 prawa bankowego, mimo że w "Opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnych", który otrzymali egzaminatorzy sprawdzający pracę, za dopuszczalne uznano powołanie ewentualnie art.1039 § 1 k.c. Powyższe obniżenie oceny o jeden stopień WSA jednoznacznie uznał za niedopuszczalne jako naruszające przede wszystkim art. 8 k.p.a. tj. zasadę zaufania do organu prowadzącego postępowanie administracyjne, a także art. 7a k.p.a poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości (rozbieżności) prawnych na niekorzyść strony. W tym zakresie WSA podkreślił, że organ oceniając prace egzaminacyjne zobowiązany jest kierować się przede wszystkim zasadą proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a wątpliwości rozstrzygać na korzyść zdających. Podsumowując powyższe uchybienia kontrolowanej uchwały, WSA w ww. wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. podkreślił, że w postępowaniu w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego organy orzekające nie wydają decyzji o charakterze uznaniowym. Uznaniowych decyzji nie można mylić z decyzjami o charakterze ocennym, tzn. zawierającym element oceny. Poddanie ocenie rozwiązania zadania - zaproponowanego przez zdającego - następuje z punktu widzenia omówionych kryteriów objętych art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. (por. wyrok NSA z 25 maja 2021 r. sygn. akt II GSK 1983/18). Następnie WSA zalecił, aby rozpoznając sprawę ponownie Komisja II stopnia uwzględniła ocenę prawną wyrażoną przez Sąd i w opisanym zakresie ocenić pracę strony w świetle przesłanek określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Rozpoznając sprawę po raz trzeci Komisja II stopnia uchwałą z dnia 4 listopada 2024 r. nr DZP-II.604.2.2024 ponownie utrzymała w mocy uchwałę Komisji I stopnia nr 10/2021 z dnia 15 czerwca 2021 r. Kontrolowanym w niniejszej sprawie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę skarżącego na powyższą (trzecią) uchwałę Komisji II stopnia, stwierdzając, iż Komisja wykonała zalecenia wynikające z wiążącego w tej sprawie wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. Zdaniem Sądu organ odwoławczy każdorazowo opisując dostrzeżone uchybienia wyjaśnił, kierując się wskazaniami Sądu, w jakim zakresie wpływają one indywidulanie na obniżenie oceny, w przyjętej na potrzeby egzaminu adwokackiego skali ocen od oceny niedostatecznej do celującej. Przy czym, tym razem Komisja II stopnia, kierując się zaleceniami Sądu, po opisie danego błędu lub nieprawidłowości występującej w pracy egzaminacyjnej skarżącego zastosowała sformułowania tj. "błąd ten skutkuje obniżeniem oceny o 1 pełen stopień", "powyższe skutkowało obniżeniem oceny o 0,5 stopnia", "nieprawidłowość prowadzi do obniżenia ogólnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego". Przechodząc do oceny zarzutów rozpatrywanej skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że sposób ich sformułowania oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi zostały tak przedstawione, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy oraz komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych, uzasadniają łączne ich rozpatrzenie z jednoczesnym wskazaniem na te zarzuty, które miały w sprawie znaczenie przesądzające. Należy podkreślić, iż podejmując w rozpatrywanej sprawie trzecią uchwałę, Komisja II stopnia, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., zobowiązana była podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym we wszystkich wspomnianych wyżej wyrokach WSA uchylających poprzednio wydane przez nią uchwały. W orzecznictwie NSA jednoznacznie w tym zakresie wskazuje się, iż związanie organu oceną prawną sądu obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym (wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98, ONSA 2000/3, poz. 129). Norma art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97 oraz 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12; a także: T. Woś, Komentarz do art. 153, w: H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016). Ograniczenie się przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie wyłącznie do kontroli wykonania przez Komisję II stopnia zaleceń wynikających z wyroku WSA z 14 kwietnia 2023 r., z pominięciem wytycznych wynikających z wyroku WSA z dnia 12 maja 2022 r., powoduje, iż należy uznać za uzasadniony sformułowany w pkt II.8 petitum rozpatrywanej skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, w ramach którego skarżący zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez "całkowite pominięcie obowiązku związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22". Powyższe pominięcie powoduje, iż za uzasadnione należy uznać również zarzuty materialne rozpatrywanej skargi kasacyjnej (sformułowanych w pkt 1-3 jej petitum), gdyż powyższe pominięcie miało bezpośredni wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji błędną wykładnię przepisów u.p.a. regulujących proces oceniania prac cząstkowych z egzaminu adwokackiego. W ramach sformułowanych w pkt 1-3 petitum rozpatrywanej skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1, 6 i 10 pkt 1 i 2 u.p.a. poprzez "błędną wykładnię wskazanych przepisów i uznanie, że ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana łącznie w oparciu o wszystkie ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny". Dokonując kontroli sądowodaministracyjnej wykonania przez organ wytycznych w zakresie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, Sąd I instancji, po pierwsze powinien był uwzględnić wytyczne wyrażone we wszystkich wiążących w sprawie wyrokach WSA, po drugie wykonanie to ocenić nie tylko w świetle wytycznych sądowych, ale również w świetle przepisów prawa, bowiem one również stanowią zasadniczy wzorzec kontroli w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji w kontrolowanym wyroku nie uwzględnił powyższych wzorców kontroli (sądowych i prawnych), co było skutkiem błędnej wykładni wskazanych przez skarżącego przepisów u.p.a. Należy przypomnieć, iż art. 78e ust. 2 u.p.a., stanowi, iż egzaminatorzy dokonując oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego, zobowiązani są wziąć pod uwagę w szczególności "zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje." Zgodnie z art. 78e ust. 3 u.p.,a. "każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej." Następnie, art. 78d ust. 10 u.p.a. stanowi, że egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). Wykładnia literalna i systemowa art. 78e ust. 2 i 3 oraz art. 78d ust. 10 u.p.a., z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wydanych w niniejszej sprawie ww. wyrokach WSA, wskazuje, że w sporządzonym pisemnym uzasadnieniu wystawionej oceny cząstkowej egzaminator powinien ocenić w szczególności: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Egzaminator przy tym powinien w odniesieniu do każdego wyżej wymienionego ocenianego zakresu wyrazić jednoznacznie swoją ocenę - pozytywną lub negatywną, co jest, w przypadku przedmiotowego egzaminu adwokackiego, ustawowym minimalnym wymogiem (standardem) procesu oceniania. W znajdujących się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy "Uzasadnienia oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego" dokonane przez egzaminatorów [...] i [...] (k. 67-69) zostały sporządzone w uwzględnieniem wymaganych przez ustawodawcę wymienionych wyżej trzech obszarów oceny, jednakże w opisie oceny każdego z obszarów nie zawarto jednoznacznego sformułowania, wskazującego, jak egzaminator obszar ten ocenia (pozytywnie czy negatywnie). Co więcej, opisy oceny niektórych obszarów sprowadzają się do lakonicznego jednego zdania lub dwóch zdań, co wyklucza jednoznaczne odczytanie oceny egzaminatora w tym zakresie. Przykładowo w odniesieniu do pierwszego obszaru "Zachowanie wymogów formalnych" obaj egzaminatorzy wyrazili pozytywne zdania: "Praca pod względem formalnym co do zasady prawidłowa", "Wymogi formalne zachowane", jednakże dalsza cześć uzasadnienia nie pozwala na identyfikowanie jak egzaminator ten obszar ocenił, pozytywnie czy negatywnie. Uwzględniając natomiast wytyczne wynikające z pierwszego wydanego w tej sprawie wyroku WSA z dnia 12 maja 2022 r., w którym Sąd nakazał "dokonać oceny pracy skarżącego w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wynikających z przepisów Prawa o adwokaturze", należy stwierdzić, iż Komisja II stopnia nie wypełniła tych wytycznych, gdyż nie dokonała zgodnie z nimi ponownej oceny pracy skarżącego, koncertując się jedynie na poprawieniu treści wydawanej przez nią uchwały. Powyższe spowodowane było tym, iż Komisja II stopnia, a następnie Sąd I instancji dokonali błędnej wykładni przywołanych wyżej przepisów u.p.a. regulujących proces oceniania pracy skarżącego, która, biorąc pod uwagę dwukrotne uchylenie przez WSA uchwały Komisji II stopnia powinna być przeprowadzona szczególnie wnikliwie i rzetelnie. Należy także zwrócić uwagę na wyrażone w ww. wyroku WSA z 12 maja 2022 r. zalecenie, aby Komisja II stopnia przy dokonywaniu oceny pracy skarżącego "nie ograniczała się do wyliczenia i omówienia jego błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo ujętymi w sporządzonej przez niego apelacji (między innymi prawidłowe sfomułowanie części zarzutów apelacji, brak zastrzeżeń do użytego języka w apelacji)." Analiza kontrolowanej przez Sąd I instancji uchwały w niniejszej sprawie wskazuje, iż Komisja II stopnia nie wypełniła również i tego zalecenia sądowego, gdyż w treści jej uzasadnienia nie zawarto szczegółowej i rzetelnej analizy porównawczej elementów błędnych oraz elementów prawidłowych ocenianej pracy. Komisja II stopnia ponownie skoncentrowała się na wyliczeniu błędów występujących w pracy skarżącego, z zastosowaniem do tych błędów gradacji ocen według jednego ze wskazań Sądu (przyjmując przy tym już bardziej precyzyjne określenie, które, zgodnie z zaleceniem WSA, ulegało dwukrotnemu poprawianiu), jednakże nadal nie dokonała zestawienia elementów błędnych (ocen negatywnych) z elementami prawidłowymi (ocen pozytywnych) pracy skarżącego, które powinna była dokonać przy uwzględnieniu wspomnianych trzech obszarów oceniania pracy (art. 78e ust. 2 u.p.a.) Zestawienie to natomiast było zasadniczym zadaniem Komisji II stopnia, gdyż z dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie analizy, znajdujących się w aktach sprawy: pracy skarżącego, uzasadnień ocen cząstkowych dwóch egzaminatorów oraz opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnych (stanowiącego kierunkowy dla egzaminatorów wzorzec prawidłowego rozwiązania zadania) wynika, iż zestawienie powyższe nie wykazywało by jednoznacznej przewagi elementów błędnych nad elementami prawidłowymi wykonanej pracy skarżącego. W odniesieniu do standardów oceniania prac z egzaminu adwokackiego w orzecznictwie NSA wyrażono słuszne stanowisko, iż "o ile nie ulega wątpliwości, że w zakresie ewaluacji rozwiązania określonych zagadnień w ramach ocenianego zadania egzaminacyjnego egzaminatorzy oraz Komisja Egzaminacyjna II stopnia dysponuje swobodą oceny stanu faktycznego (oceny eksperckiej), o tyle wyniki tej oceny muszą zostać ujęte w spójny i porównywalny układ ilościowy (kwantytatywny), aby można było dokonać zewnętrznej i zobiektywizowanej kontroli, czy dokonana ocena końcowa danego zadania lub zagadnienia egzaminacyjnego nie była - niezależnie od przytoczonej argumentacji prawniczej - dowolna. Biorąc pod uwagę, że ustawodawca nakazuje ustalać ocenę ostateczną danego zadania z określonej części egzaminu adwokackiego jako średnią arytmetyczną ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (art. 78e ust. 4 u.p.a.), konieczne jest zatem przyporządkowanie do tych ocen przyjętej przez oceniającego skali punktowej zestawionej ze skalą ocen, o których mowa w pkt 1 i 2 ust. 4 art. 78e u.p.a." (wyrok NSA z dnia 19 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 1817/21). W przywołanym wyżej wyroku NSA słusznie również wskazał, że rola organu odwoławczego w tego rodzaju sprawach nie sprowadza się jednak tylko do oceny zasadności zarzutów odwołania lub ogólnych konstatacji ewaluacyjnych co do niewadliwości lub wadliwości oceny z kwestionowanej części egzaminu adwokackiego oraz ocen cząstkowych wchodzących w jej skład. Komisja II stopnia jest zobowiązana przede wszystkim do szczegółowej i kwantytatywnie sparametryzowanej (przez przyjęcie określonego systemu punktacji odpowiadającej skali ocen, o której mowa w art. 78d ust. 10 u.p.a.) weryfikacji ocen cząstkowych oraz oceny końcowej zakwestionowanej części egzaminu w świetle ustawowych kryteriów ogólnych i szczególnych oraz w sposób, który umożliwi przeprowadzenie następczej kontroli sądowoadministracyjnej. Na szczególne znaczenie przestrzegania norm ustawowych przy dokonywaniu oceny prac egzaminacyjnych aplikantów adwokackich zwraca także uwagę NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r. (sygn. akt II GSK 2497/15), podkreślając, iż tzw. "luz decyzyjny" przy podejmowaniu uchwały komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego ma charakter istotnie ograniczony, wskazujący, iż decyzję tą należy w istocie zaliczyć do decyzji związanych. Kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale - tak jak w niniejszej sprawie - jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej. NSA w niniejszym składzie wskazuje, iż tezy wyrażone w przywołanych wyżej wyrokach NSA posiadają swoje adekwatne zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, gdyż ich istota pokrywa się z zaleceniami sformułowanymi w ww. wyrokach WSA dwukrotnie uchylającymi uchwały Komisji II stopnia. Uwzględniając treść uchwały Komisji II stopnia (wydanej po raz trzeci w niniejszej sprawie) oraz proces sądowoadministracyjnej oceny jej legalności dokonanej przez Sąd I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowany Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił dostatecznie oraz w sposób pozwalający na efektywną weryfikację kasacyjną podstaw uznania, że ocena końcowa części składowych zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 6 u.p.a.) nie była dowolna, a organ odwoławczy przyjął spójny, weryfikowalny i skwantyfikowany system oceniania przez przyporządkowanie do skali ocen (art. 78e ust. 4 pkt 1 i 2 u.p.a.) odpowiednich wartości za określone części (obszary) zadania egzaminacyjnego, z możliwością przypisania im określonej wagi (np. procentowej, punktowej). Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, WSA wspomina o normie art. 78e ust. 2 u.p.a. wyznaczającej obszary, w zakresie których egzaminator ocenia pracę zdającego, jednakże w dalszej części wywodu powiela jedynie stwierdzenia z uzasadnienia kontrolowanej uchwały Komisji II stopnia, niejednokrotnie wkraczając w rolę organu. Co więcej, przytaczając stwierdzenie z uzasadnienia kontrolowanej uchwały, iż "praca, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata", Sąd I instancji sugeruje organowi jego decyzję, co w świetle standardów kontroli sądowoadministracyjnej jest niedopuszczalne. Należy zatem stwierdzić, iż zarzuty materialne rozpatrywanej skargi kasacyjnej są uzasadnione, gdyż błędna wykładnia Sądu I instancji art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1, 6 i 10 pkt 1 i 2 u.p.a. wraz z przeprowadzoną niepełną i wybiórczą kontrolą wykonania przez Komisję II stopnia wytycznych określonych w ww. dwóch wyrokach WSA wydanych w niniejszej sprawie, doprowadziła do pozostawienia w obrocie prawnym wadliwej uchwały Komisji II stopnia. Rozpatrując natomiast pozostałe z piętnastu zarzutów naruszenia przepisów postępowania (sformułowanych w pkt II.1-II.7, II.9-II.15 petitum skargi kasacyjnej) Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż spośród tych zarzutów, zasadniczy charakter mają te, które w oczywisty sposób naruszają zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Powyższy charakter ma przede wszystkim zarzut proceduralny sformułowany w pkt II.1 skargi kasacyjnej. W treści uzasadnienia kontrolowanej przez Sąd I instancji uchwały Komisji II stopnia (s. 32-33) zawarto bowiem stwierdzenie jednoznacznie negatywnie oceniające pracę skarżącego, podczas gdy jeden z egzaminatorów poruszony w tym stwierdzeniu aspekt ocenił jednoznacznie pozytywnie w uzasadnieniu swojej oceny (k. 68 akt administracyjnych). Sprzeczność powyższa dyskwalifikuje kontrolowaną uchwałę Komisji II stopnia jako akt zgodny z wymienionymi wyżej standardami postępowania administracyjnego, a także posiada istotny wpływ na wynik sprawy. W podsumowaniu powyższego stwierdzenia Komisja stwierdza bowiem, iż "powyższe skutkowało obniżeniem oceny o 0,5 stopnia", co oznacza, że miał on istotny wpływ ocenę pracy skarżącego. Podobny charakter (mający zasadniczy wpływ na wynik sprawy) posiada zarzut proceduralny sformułowany w pkt II.2 skargi kasacyjnej, w ramach którego skarżący słusznie zarzuca Sądowi I instancji niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały poprzez uznanie za prawidłowe zakwestionowanie przez organ prawidłowości podniesienia w ocenianej pracy zarzutu niedopuszczenia dowodu z opinii biegłego, podczas gdy skarżący nie wnosił w swojej pracy egzaminacyjnej o powołanie biegłego. Analiza znajdującej się aktach administracyjnych sprawy pracy egzaminacyjnej skarżącego (k. 61-66) wskazuje, iż skarżący faktycznie nie sformułował w jej treści (jak sugeruje Komisja II stopnia) wniosku o powołanie biegłego. Nie można za taki wniosek uznać zawartego w treści pracy stwierdzenia skarżącego "Ponadto w aktach brak jest stosownego dokumentu w postaci operatu lub opinii stwierdzającego wartości przedmiotowej nieruchomości", sformułowanego przez skarżącego na uzasadnienie przyjętej przez niego koncepcji sporządzonej apelacji, polegającej na zarzuceniu Sądowi I instancji nieprawidłowego ustalenia składu i wartości ulegającego podziałowi spadku. Fakt, iż skarżący w ocenianej pracy nie sformułował wniosku dowodowego o powołanie biegłego, zaś Komisja II stopnia jednoznacznie w swej uchwale stwierdza, że taki wniosek dowodowy formułował (s. 33 uzasadnienia uchwały), a także ocenia ten aspekt pracy jednoznacznie negatywnie, przemawia za uznaniem powyższego zarzutu kasacyjnego za zasadny. Co więcej zarzut ten posiada istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w podsumowaniu oceny powyższego "błędu" Komisja II stopnia stwierdza, że "błąd ten skutkuje obniżeniem oceny o 1 pełen stopień". Należy zauważyć, iż podobny zasadniczy wpływ na wynik sprawy posiadał zarzut Komisji II stopnia dotyczący braku postawienia w pracy skarżącego zarzutu naruszenia art. 56 ust. 5 Prawa bankowego, skutkujący obniżeniem oceny cząstkowej z egzaminu. Powyższy zarzucony przez Komisję II stopnia skarżącemu "błąd" został jednoznacznie oceniony jako bezzasadny przez WSA w przywołanym wyroku z 14 kwietnia 2023 r. Sąd stwierdził w nim, iż "skoro dopuszczono możliwość dwojakiego sformułowania zarzutów apelacji poddawanej ocenie egzaminatorów, to należy również przyjąć konsekwentnie takie stanowisko dla zdających, pozostawiając im ten sam wybór, co wydaje się oczywiste. (...) Rozumowanie organu prowadzi do sytuacji, że oceny zdających uzależnione są od wyboru przez egzaminatorów jednego z rozwiązań przewidzianych w opisie istotnych zagadnień i prowadzi do nierównego traktowania zdających, poprzez przyjęcie w zależności od uznania konkretnego egzaminatora, różnych kryteriów oceny." Skoro wskazywanie tego "błędu" zostało wówczas przez WSA jednoznacznie ocenione jako nieuprawnione, a Komisja II stopnia w kontrolowanej uchwale z dnia 24 listopada 2022 r. stwierdziła, iż uchybienie to skutkowało "obniżeniem oceny o co najmniej jeden stopień" (s. 20), to finalnie wyeliminowanie tego zarzutu w kolejnej (naprawczej) uchwale Komisji II stopnia powinno prowadzić do zmiany wyniku rozpatrywanej sprawy. Komisja II stopnia w kolejnej, naprawczej uchwale wprawdzie wyeliminowała powyższy zarzut, jednakże wyniku nie zmieniła, nadając innemu już zarzutowi walor obniżający ocenę. Ponadto, analiza uzasadnienia kontrolowanego wyroku, prowadzi do wniosku, iż rozważania Sądu I instancji zostały zredukowane do merytorycznej oceny prawidłowości prawniczej stanowisk ewaluacyjnych zaprezentowanych przez Komisję II stopnia na tle rozwiązań egzaminacyjnych skarżącego, podczas gdy - uwzględniając specjalistyczny charakter składu osobowego tej komisji oraz charakter samego postępowania egzaminacyjnego jako egzaminu zawodowego - ocena ta nie powinna prowadzić do wtórnej ewaluacji zaproponowanych przez zdającego rozwiązań lub oceny przyjętego przez komisje wzorca prawidłowości odpowiedzi, nawet jeśli oczekuje tego skarżący. Powyższe doprowadziło do sformułowania w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku wymagających specjalistycznej wiedzy prawniczej (co stanowi domenę komisji egzaminacyjnych) osądów, które ze względu na swoją ogólnikowość i zasadniczo afirmatywny charakter są pozbawione samodzielnej i właściwej wartości kontrolnej. Przykładem tego rodzaju osądów są następujące stwierdzenia Sądu I instancji: "Tym samym zgodzić należy się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że zarzut apelacji jest oczywiście nietrafiony"; "Fundamentalnym przy tym jest, co zauważyła Komisja odwoławcza, (...)"; "Tym samym rację ma organ odwoławczy, że złożenie w apelacji tylko i wyłącznie wniosku kasatoryjnego, gdy poprawne a przede wszystkim możliwe było złożenie wniosku reformatoryjnego jest poważnym błędem pracy egzaminacyjnej, które uzasadnia obniżenie oceny o pełen jeden stopień w skali ocen"; "Nie sposób tym samym podważyć konkluzji organu II instancji, że błąd ten skutkuje obniżeniem oceny o 1 stopień"; "Sąd podziela powyższą ocenę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w całości, biorąc pod uwagę, że wskazane błędy są istotne, co w konsekwencji zasadnie spowodowało finalnie obniżenie oceny z tej części pracy o cztery stopnie, tj. do oceny niedostatecznej.". W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku dominują przytaczane ekstensywnie za organem odwoławczym stwierdzenia oceniające pracę skarżącego, łącznie z uznawaniem przez Sąd I instancji za słuszne obniżanie przez Komisję oceny za poszczególne "uchybienia", a także obniżenie finalnej oceny pracy skarżącego. Sąd przy tym posługuje się subiektywnymi i oceniającymi sformułowaniami tj. "oczywiście nietrafiony", "fundamentalnym", "poważnym błędem", "błędy są istotne", wykraczając tym samym poza rolę, którą pełnią sądy administracyjne, określoną w art. 3 § 1 p.p.s.a. Uwzględnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazanych wyżej zarzutów materialnych i procesowych rozpatrywanej skargi kasacyjnej implikuje wniosek, że rozpatrywana skarga kasacyjna jest zasadna. Komisja II stopnia zobowiązana będzie dokonać ponownej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego z uwzględnieniem wytycznych sformułowanych w obu ww. wyrokach WSA zapadłych w tej sprawie, zgodnie z normą art. 153 p.p.s.a., oraz z uwzględnieniem norm ustawy Prawo o adwokaturze, regulujących proces oceniania zadań z poszczególnych części egzaminu adwokackiego (art. 78e i art. 78d u.p.a.), biorąc pod uwagę oceny prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym rozstrzygnięciu. Z wyżej wskazanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił kontrolowany wyrok sądu pierwszej instancji z powodu jego niezgodności z prawem (pkt 1 sentencji). Równocześnie, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, korzystając z kompetencji do rozpoznania skargi strony na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta jest zasadna i w pkt 2 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną uchwałę, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 3 sentencji na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).