II GSK 1402/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 350/19 w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 26 marca 2019 r. nr 2601-IOA.4246.14.2018 w przedmiocie kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej zwany "Sądem pierwszej instancji" lub "WSA") wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 350/19, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę P. G. (dalej zwanego "skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej zwanego "DIAS") z 26 marca 2019 r., w przedmiocie kary pieniężnej w wysokości 100 000 zł posiadaczowi zależnemu lokalu w miejscowości P., w którym prowadzona była działalność handlowa (sklep spożywczy) i w którym 14 września 2017 r. znajdował się niezarejestrowany automat do gier o nazwie CSANI MONEY TRANSFER KIOSK. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych i rozpoznanie skargi na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 i 3, ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471; dalej zwanej "u.g.h.") poprzez jego zastosowanie wynikające z błędnej oceny stanu faktycznego polegającej na uznaniu, iż skarżący może być uznany za adresata kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 4 pkt. 3 u.g.h.; 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez jego zastosowanie wynikające z błędnej oceny stanu faktycznego polegającej na uznaniu, iż skarżący jest "urządzającym gry" na automatach, podczas gdy zgodnie z opiniami biegłych, w tym z opinią biegłego z zakresu instrumentów finansowych M. T. przedmiotowe urządzenia i platforma Csani nie służą do prowadzenia gier, a produkty/instrumenty oferowane przez platformę CSANI są instrumentami finansowymi mającymi formę krótkoterminowych opcji binarnych – krótkoterminowość tych produktów/instrumentów nie odbiera im charakteru instrumentów finansowych. Oferowane produkty/instrumenty za pomocą platformy CSANI prezentowane są wizualnie w sposób znany z gier hazardowych, zaś wizualizacja instrumentów finansowych nie odbiera im przymiotu instrumentów finansowych w myśl ustawy o obrocie instrumentami; 3. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Sąd nie dostrzegł, pomimo stosownych wniosków konieczności dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ds. automatów hazardowych. Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz DIAS. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy czym na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na wstępie przypomnienia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanego przepisu wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej – mając w szczególności na uwadze sposób ich skonstruowania – Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Zatem, skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W myśl art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Do zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy wymienienie podstaw skargi kasacyjnej ale konieczne jest także uzasadnienie podniesionej podstawy skargi przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone i na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa. Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje wyrok sądu pierwszej instancji w zakresie oznaczonym skargą kasacyjną i nie jest uprawniony ani do zmiany, ani do uzupełniania tego zakresu. Zatem nie ma kompetencji dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to bowiem powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Należy bowiem podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki (art. 175 § 1 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej. Odnosząc powyższe rozważania do sprawy należy podkreślić, że skarga kasacyjna nie spełnia wskazanych standardów. Przypomnienie tych podstawowych zasad formułowania zarzutów skargi kasacyjnej konieczne było z uwagi na wskazane w niej zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej zwanego "k.p.a.") – co do zarzutu z pkt 3 nie wskazano ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w uzasadnieniu o jaki akt prawny chodzi odnośnie do art. 7, co prawda art. 75 § 1 oznaczono w uzasadnieniu jako k.p.a., nie odpowiada to jednak również zasadom właściwego oznaczenia aktu prawnego. Niezależnie od tego, podkreślić trzeba, że w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, jakiej podlega posiadacz zależny lokalu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. nie stosuje się art. 75 § 1 k.p.a., gdyż stosownie do art. 8 u.g.h. do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W niniejszej sprawie organ prowadził postępowanie na podstawie Ordynacji podatkowej. Wobec tego, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania nie okazał się skuteczny, podstawą dalszych rozważań stanowił będzie stan faktyczny przyjęty w sprawie przez WSA. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne – wobec ich prawidłowości – uzasadniały po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie przez organ oceny, że stanowiący przedmiot kontroli automat do gier o nazwie CSANI MONEY TRANSFER KIOSK służył do urządzania na nim gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h., po trzecie zaś, nałożenie na skarżącego na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pkt 3 u.g.h. kary pieniężnej jako posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier o nazwie CSANI MONEY TRANSFER KIOSK i w którym prowadzona była wówczas działalność handlowa. Tym samym część wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów w ogóle nie była stosowana w sprawie, zatem zarzuty błędnego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.( zarzut 2 i częściowo 1 petitum skargi kasacyjnej) już z tego powodu są zupełnie chybione. Istota sporu prawnego oraz istota rzeczy w rozpatrywanej sprawie wymagała więc przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykładni oraz zastosowania przez organ administracji publicznej i Sąd pierwszej instancji art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. (stosownego w sprawie i kwestionowanego w zarzutach skargi kasacyjnej), z którego wynika, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Przepis ten wyznaczał i determinował przedmiot postępowania (przedmiot sprawy), a w konsekwencji zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wykładnię przepisów prawa i oceny zastosowane w tym zakresie w zaskarżonym wyroku i dlatego nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu całkowicie trafnej i wyczerpującej argumentacji sądu pierwszej instancji. Wystarczające więc będzie przytoczenie jedynie jej głównych tez. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w pełni zasadnie przyjął, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny), a za uznaniem skarżącego za posiadacza zależnego przemawiają następujące, skutecznie niepodważone dowody i fakty, wynikające ze skrupulatnie przeprowadzonego postępowania dowodowego. W przedmiotowej sprawie skarżący był posiadaczem zależnym całego lokalu (w rozumieniu art. 336 k.c.) w m. P. – na podstawie umowy użyczenia zawartej 14 lutego 2013 r. z E. A. P. G. wynajął A. sp. z o.o. jedno pomieszczenie znajdujące się w lokalu (co wynika z załącznika do umowy), które z kolei stało się przedmiotem umowy najmu pomiędzy A. sp. z o.o. a M. sp. z o.o., w którym to miał znajdować się automat. Pomieszczenie to w dalszym ciągu pozostawało częścią składową całego lokalu, w którym prowadzony był przez skarżącego sklep spożywczy. Jak wynika z zeznań św. R. K., aby zagrać na automacie udawał się on do sklepu. Z kolei E. G., zatrudniona w sklepie przez skarżącego, zeznała, że to ona otwierała drzwi do pomieszczenia, w którym znajdował się automat. Świadek przyjmowała także paragony od klientów w sytuacji gdy zabrakło monet w urządzeniu, o czym informowała skarżącego. A zatem pomieszczenie to, co potwierdza także układ architektoniczny opisany przez organ, było ściśle powiązane funkcjonalnie z samym sklepem, położone w jego wnętrzu i stanowiące część składową lokalu. Mając powyższe uwagi na względzie, zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. zawarty w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej okazał się bezzasadnym. Nie są również zasadne zarzuty zawarte w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Nawiązując do uwag zawartych na wstępie- nie można uznać za trafne zarzucanie naruszenia przepisów k.p.a. W konsekwencji nie można podzielić również zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 ilt. c p.p.s.a. W nauce i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie może być samoistną podstawą kasacyjną. Wynika to z charakteru postępowania sądowoadministracyjnego, którego celem jest kontrola działalności administracji. Skoro sąd administracyjny kontroluje działania administracji, to wada wyroku może polegać na tym, że kontrola została dokonana niewłaściwie ze względu na działanie organu. Zatem naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., podobnie jak art. 151 p.p.s.a. czy całego art. 145 § 1 – 3 p.p.s.a. musi być powiązane z właściwymi przepisami stosowanymi przez organ. Brak takiego powiązania, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, musi prowadzić do uznania niezasadności zarzutu. Również art. 3 § 1 p.p.s.a. nie jest właściwą podstawą zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy przepis ma charakter ustrojowy, określa wyłącznie w sposób najbardziej ogólny i generalny zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. W orzecznictwie wielokrotnie sygnalizowano, że przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. nie stanowi wzorca, według którego kontrola sądu ma być wykonana, a niezadowolenie strony z wyniku tej kontroli nie oznacza, że sąd naruszył przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. (zob. wyroki NSA z: 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1178/16; 14 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 1621/18; 9 czerwca 2022, sygn. akt II GSK 319/19). Naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchylił się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, bezpodstawnie odmówił rozpoznania skargi lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Taka sytuacja nie zachodziła w rozpoznawanej sprawie, stąd też zarzut naruszenia powyższego przepisu był chybiony. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, w myśl art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zasądzona kwota 2 700 zł stanowi zwrot kosztów za sporządzenie w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną przez pełnomocnika DIAS, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji.