II GSK 1264/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 504/19 w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 9 maja 2019 r., sygn. VI SA/Wa 504/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. E. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 15 grudnia 2018 r. nr DZP-VI-733-32/18 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy: Postanowieniem z 15 grudnia 2018 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 134 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) stwierdził niedopuszczalność odwołania M. E. od decyzji z 22 października 2018 r. wydanej przez Prezesa Sądu Okręgowego w G., którą odmówiono z urzędu wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego R. K.. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że M. E., która zasygnalizowała Prezesowi Sądu Okręgowego w G. zaistniałe, w jej ocenie, nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków biegłego sądowego przez R. K. w sprawie prowadzonej przez Sąd, nie posiada przymiotu strony postępowania w sprawie zwolnienia tego biegłego z pełnionej funkcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji wskazał, że niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia zgodnie z art. 28 k.p.a. Postepowanie odwoławcze może bowiem skutecznie inicjować jedynie strona tego postępowania. Stwierdzenie braku spełnienia przesłanki podmiotowej skutkuje wydaniem orzeczenia na podstawie art. 134 k.p.a., tj. postanowienia o niedopuszczalności odwołania. Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w G. nie rozstrzygała o prawach lub obowiązkach skarżącej, prawidłowe zatem jest stanowisko organu, że M. E., która zasygnalizowała Prezesowi Sądu Okręgowego w G. zaistniałe, w jej ocenie, nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków biegłego sądowego przez R. K., nie posiada przymiotu strony postępowania w sprawie zwolnienia tego biegłego z pełnionej funkcji. Skutkiem rozstrzygnięcia wydanego w tym postępowaniu może być bowiem wyłącznie pozbawienie R. K. prawa do pełnienia funkcji biegłego sądowego lub zachowanie przez tego biegłego dotychczasowych uprawnień. Decyzja ta nie ma zatem wpływu na sytuację prawną osoby wnoszącej odwołanie - skarżącej w niniejszej sprawie. Konsekwencją takiej decyzji nie będzie powstanie po jej stronie, na gruncie prawa materialnego, jakichkolwiek uprawnień lub obowiązków. W ocenie Sądu, za przyznaniem M. E. przymiotu strony w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia R. K. z funkcji biegłego sądowego nie przemawia fakt występowania przez nią w charakterze strony w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Okręgowy w G., w którym R. K. wydawał opinię jako biegły. Decyzja o zwolnieniu R. K. z funkcji biegłego sądowego nie wywiera zatem bezpośredniego wpływu na tok postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w G., tym bardziej nie oddziałuje na sytuację materialnoprawną M. E.. W tej sytuacji można więc mówić jedynie o interesie faktycznym skarżącej w rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej w przedmiocie zwolnienia R. K. z funkcji biegłego sądowego. M. E. wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postepowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 litera c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz braku uchylenia decyzji organu drugiej instancji, pomimo, iż decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach oparto ustalenia faktyczne sprawy i sprowadzenia do przyjęcia oceny prawnej zawartej w uprzednio wydanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez: a) brak jednoznacznego wskazania jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął za ustalony; b) brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, w szczególności poprzez brak odniesienia się do zarzutu nierozpatrzenia materiału dowodowego i niepodjęcia jakichkolwiek kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (nieuwzględnienie wyjaśnień skarżącej zawartych w odwołaniu od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w G.) przez organ administracji, a dotyczących motywacji złożenia wniosku o wszczęcie postępowania, argumentacji wskazującej na działanie w interesie prawnym, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących interesu prawnego po stronie skarżącej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wywodziła, że w jej ocenie zaskarżony wyrok zawiera wybiórcze przedstawienie stany sprawy oraz w sposób pobieżny i lakoniczny wyjaśnia brak przyznania jej przymiotu strony w postępowaniu o zwolnienie R. K. z funkcji biegłego sądowego. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Zarządzeniem z 20 kwietnia 2021 r. Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. poz. 1842). Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle ważkie, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z 22 czerwca 2016r., sygn. I GSK 1821/14, z 6 marca 2019 r., sygn. II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Ministra Sprawiedliwości. Niezgoda strony wnoszącej skargę kasacyjną na ocenę prawną Sądu pierwszej instancji wyrażoną w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ocenianym uzasadnieniu w sposób umożliwiający kontrolę kasacyjną przedstawił przesłanki oddalenia skargi. Podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, lecz ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do zarzutów skargi w kwestach mających istotne znaczenie w sprawie poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że przedmiotem zaskarżenia do Sądu pierwszej instancji było postanowienie wydane w oparciu o art.134 k.p.a. Istotne było zatem przedstawienie przesłanek zastosowania tego przepisu. Należy bowiem podkreślić, że obowiązek odniesienia się do zarzutów skargi oznacza konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., sygn. I OZ 824/12). Zauważyć w związku z tym można, że część analityczna uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, który doprowadził do stanowiska o zgodności z prawem postanowienia Ministra Sprawiedliwości, a tym samym możliwa jest jego kontrola instancyjna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada zatem warunkom formalnym określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Odnosząc się do drugiego zarzutu kasacyjnego ponownie podkreślić należy, że przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji było postanowienie Ministra Sprawiedliwości, wydane na podstawie art. 134 k.p.a. Postanowienie to opierało się na ocenie, że skarżąca nie była stroną postępowania w przedmiocie zwolnienia R. K. z funkcji biegłego sądowego, bowiem nie przysługiwał jej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skarga kasacyjna nie zarzuca naruszenia art.134 k.p.a., ani art. 28 k.p.a. Postawiony w tiret pierwszym petitum skargi kasacyjnej zarzut obejmuje naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca kasacyjnie zarzuca, że "decyzja została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach oparto ustalenia faktyczne sprawy i sprowadzenia do przyjęcia oceny prawnej zawartej w uprzednio wydanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono argumentów na poparcie tego zarzutu. Sama jego treść nie jest też do końca zrozumiała, nie wyjaśniono bowiem do jakiego wyroku i jakiej oceny prawnej odwołano się w końcowej części tego zarzutu. W tym miejscu przypomnieć zatem należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.), który opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają wskazane w niej podstawy, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna jako sformalizowany środek zaskarżenia powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega bowiem na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem władny badać, czy Sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, czy działające w sprawie organy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r. sygn. GSK 1423/04; 10 maja 2005 r. sygn. FSK 1657/04; 12 października 2005 r. sygn. I FSK 155/05; 23 maja 2006 r. sygn. II GSK 18/06; 4 października 2006 r. sygn. I OSK 459/06). Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienie jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Odnosząc powyższe wywody do zarzutu postawionego w tiret pierwszym petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że zarzut ten w części jest niezrozumiały nie wyjaśniono, bowiem do jakiego wyroku i jakiej oceny prawnej odwołano się w końcowej części tego zarzutu. Nadto zarzut ten nie został uzasadniony, w szczególności nie wykazano jaki istotny wpływ na wynik sprawy miałyby mieć wskazane uchybienia. Wobec powyższego, zarzuty skargi kasacyjnej wywiedzionej w niniejszej sprawie nie mogły zostać uznane za usprawiedliwione, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.