II GSK 126/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądania sędzi NSA Gabrieli Jyż wyłączenia od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 185/22 w sprawie ze skargi J. F. na akt Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w R. z dnia 20 października 2020 r. nr DKp.110.2020.613 w przedmiocie stwierdzenia nieważności postępowania konkursowego na stanowisko naczelnej pielęgniarki postanawia wyłączyć sędzię NSA Gabrielę Jyż od orzekania w sprawie o sygn. akt. II GSK 126/23.

I Zarządzeniem z 18 kwietnia 2023 r. skierowano na rozprawę w dniu 18 lipca 2023 r. sprawę o sygn. akt II GSK 126/23 ze skargi kasacyjnej Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 185/22 w sprawie ze skargi J. F. na akt Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w R. z 20 października 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności postępowania konkursowego na stanowisko naczelnej pielęgniarki. Do składu orzekającego została wyznaczona sędzia NSA Gabriela Jyż. W piśmie z 17 kwietnia 2023 r. sędzia NSA Gabriela Jyż, powołując się na art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej ppsa), wniosła o wyłączenie Jej od udziału w sprawie z powodu istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do Jej bezstronności. Wyjaśniła, że sprawa dotyczy skargi kasacyjnej Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w R. Piastunem tego organu jest J. F., który podobnie jak Sędzia pracował na Wydziale [...]. W latach 2012-2016 na tymże Wydziale J. F. pełnił funkcję Dziekana, a Sędzia funkcję Prodziekana [...] i Kierownika jednej z Katedr (do 28 lutego 2016 r.). W ocenie Sędzi fakt łączących Ją z J. F. kilkuletnich stosunków służbowych stanowi podstawę wniesienia żądania. II Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 ppsa) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 ppsa). Na mocy art. 193 ppsa przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18 - treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 19 ppsa stanowi, że wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony może nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 ppsa, do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Należy mieć również na uwadze to, że z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. Przechodząc do rozpoznawanego wniosku należy podnieść, że wyznaczona do składu orzekającego sędzia NSA Gabriela Jyż przez kilka lat współpracowała z J. F., będącym piastunem organu, którego akt został zaskarżony. W latach 2012-2016 na Wydziale [...] J. F. pełnił funkcję Dziekana, a sędzia NSA Gabriela Jyż funkcję Prodziekana [...] i Kierownika jednej z Katedr (do 28 lutego 2016 r.). Mając na uwadze, że wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 19 ppsa dostrzegła sama sędzia NSA Gabriela Jyż, należy uznać, że zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji prawnej wyłączenia sędziego. Doświadczenie życiowe uczy, że taką wieloletnią znajomość, nawet ograniczoną do kontaktów służbowych, należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji. Wyłączenie sędzi NSA Gabrieli Jyż od orzekania przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do Jej bezstronności w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa, postanowił jak w sentencji.