II GPP 21/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi J. L. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 2043/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej J. L., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1685/17 oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów. postanawia: oddalić skargę

W piśmie z 18 listopada 2021 r. J. L. złożył skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie ze skargi kasacyjnej J. L., zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt II GSK 2043/18, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1685/17, oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 15.000 zł. Wyjaśnił, że skarga kasacyjna w sprawie złożona została w dniu 30 maja 2018 r., a braki formalne skargi uzupełniono w dniu 24 sierpnia 2018 r. Dotychczas upłynęło więc, bez żadnych czynności ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego, 3 lata i 3 miesiące. Zdaniem skarżącego, okres ten jest stanowczo zbyt długi, gdy chodzi o czas niezbędny dla rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Sprawa w swej istocie dotyczy rozstrzygnięcia o uprawnieniu skarżącego do wykonywania zawodu prawniczego, jest dla niego niezmiernie istotna, mając duży wpływ na jego życie zawodowe i osobiste. Jeśli zważyć, że średni czas aktywności w zawodzie prawniczym wynosi koło 40 lat, to długość postępowania przed NSA zbliża się do około 1/10 części okresu aktywności zawodowej prawnika. Zwłoka w rozpoznaniu sprawy powoduje, że możliwość podjęcia przez skarżącego pracy w jakimkolwiek zawodzie prawniczym jest praktycznie wyłączona, a przedłużający się okres oczekiwania na rozstrzygnięcie NSA i zawiązana z nim niepewność odsuwają w czasie działania skarżącego zmierzające do uzyskania innych kwalifikacji zawodowych. Od kwietnia 2019 r. skarżący pozostaje osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnych dochodów, Skarżący podkreślił, że charakter sprawy i poziom jej skomplikowania na pewno nie uzasadniają tak długiego czasu procedowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75; powoływanej dalej jako ustawa), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (...). Należy przy tym uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy). Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy (por. postanowienia NSA: z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, z 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw, która rozpoznawana jest poza kolejnością wpływu. Zaznaczyć ponadto należy, że skarżący nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, co w przypadku jego uwzględnienia, mogłoby spowodować rozpoznanie sprawy z wyprzedzeniem innych spraw (§ 26 ust. 5 Regulaminu). Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe okoliczności i poglądy orzecznictwa przywołane powyżej, uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. Skarga kasacyjna została bowiem wniesiona 30 maja 2018 r. za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie, po uzupełnieniu jej braków formalnych, została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie wpłynęła 19 grudnia 2018 r. i została zarejestrowana pod sygn. II GSK 2043/18 i skierowana do rozpoznania według kolejności wpływu. Z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi ponad 3 lata i 6 miesięcy od jej wniesienia. Od wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynęły zaś trzy lata i blisko 1 miesiąc. Sprawa nie oczekuje więc na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale II Izby Gospodarczej NSA. Podkreślenia przy tym wymaga, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma istotne znaczenie dla skarżącego – zarówno ze względu na jego sytuację zawodową, jak również finansową i osobistą – a długi czas trwania może mieć dla skarżącego negatywne skutki w zakresie podejmowanych decyzji o wykonywaniu pracy w zawodzie prawniczym. Okoliczność ta nie zmienia jednak terminu rozpoznania sprawy przez NSA, tym bardziej, że skarżący nie złożył wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, ani oceny, czy w sprawie wystąpiła przewlekłość. Z uwagi więc na to, że czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej trwa do chwili orzekania w sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania trzy lata i jeden miesiąc, co jest uzasadnione niezależnymi od Sądu okolicznościami, to nie można było uznać, że w sprawie wystąpiła przewlekłość. Należy także podkreślić, co nie jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, że czas oczekiwania na termin rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie ww. ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co wymaga użycia urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.