II GNP 3/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 603/24 w zakresie punktu II wyroku w sprawie skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO.WD.470/806/2024 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku zawiadomienia o nabyciu pojazdu postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 603/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2024 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 17 stycznia 2024 r. oraz wymierzeniu kary pieniężnej w kwocie 300 zł za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia w terminie nabycia pojazdu, w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 17 stycznia 2024 r. oraz w pkt II zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącej A. L. kwotę 500 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2024 r. WSA w Szczecinie postanowił z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w pkt II wyroku z dnia 26 września 2024 r., w ten sposób, że w miejsce słów "zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącej A. L. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania" wpisać "zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącej A. L. kwotę 207 (dwieście siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania". W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że w wyroku błędnie wskazano, że skarżącej przysługuje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie kwota 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta winna obejmować wpis sądowy od skargi uiszczony przez skarżącą (100 zł), kwotę 90 zł oraz kwotę 17 zł jako koszty zastępstwa procesowego wynikające z § 2 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964). Sąd omyłkowo zasądził na rzecz skarżącej od organu kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. L. wniosła zażalenie na ww. postanowienie WSA w Szczecinie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki, zarzucając naruszenie przepisu postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że błędne wskazanie przez WSA w Szczecinie w sentencji wyroku z dnia 26 września 2024 r., iż skarżącej A. L. przysługuje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie kwota 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania może zostać sprostowane jako oczywista omyłka, podczas gdy sprostowanie wyroku nie może prowadzić do zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia, zaś w niniejszej sprawie tak by się stało. W miejsce orzeczonych 500 zł, skarżąca otrzymałaby jedynie 270 zł, co zasadniczo zmienia treść sentencji orzeczenia w zakresie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II GZ 632/24 uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 25 listopada 2024 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonane przez Sąd I instancji sprostowanie nie dotyczyło bowiem żadnej z kategorii omyłek określonych w art. 156 § 1 p.p.s.a. Sprostowanie postanowienia o kosztach stanowi niedopuszczalne ingerowanie w wydane orzeczenie i w istocie zmierza do zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 28 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 2123/18), tymczasem nie może ono prowadzić do merytorycznej zmiany orzeczenia. W konsekwencji nie można stwierdzić, że sprostowanie części sentencji wyroku stanowiło sprostowanie oczywistej omyłki. Pismem z dnia 4 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a., wniosło skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt sprawy II SA/Sz 603/24 w części oznaczonej w punkcie II wskazanego wyroku dotyczącej kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego, wyrażonych normami przepisu art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. poprzez: - przyznanie pełnomocnikowi strony wynagrodzenia w kwocie 90 zł przy oparciu postanowienia o kosztach postępowania o przepis art. 205 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, w której strona reprezentowana była w postępowaniu przez pełnomocnika (aplikanta adwokackiego); przy dopuszczalności zaliczenia do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego ich wynagrodzenia wyłącznie na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w kwocie 500 zł zamiast 207 zł, a zatem w wysokości wyższej od sumy uwzględnionych przez Sąd składników tych kosztów, tj. wpisu od skargi w kwocie 207 zł, wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 90 zł oraz opłaty skarbowej w kwocie 17 zł, stanowiących łącznie sumę 207 zł. Kolegium wskazało, że wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku w części której niniejsza skarga dotyczy skutkuje wyrządzeniem rzeczywistej szkody dla Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie w wysokości 293 zł, wynikającej z obowiązku realizacji prawomocnego wyroku w zakresie orzeczonym. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 603/24 w części orzeczonej w punkcie II wskazanego wyroku dotyczącej kosztów postępowania zasądzonych w kwocie 500 (pięćset) złotych na rzecz skarżącej A. L. Kolegium wniosło również o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Kolegium podniosło m.in., że w uzasadnieniu objętego skargą wyroku w punkcie II Sąd I instancji wskazał podstawę prawną zwrotu kosztów postępowania, tj. art. 205 § 1 p.p.s.a. jak też łączną kwotę kosztów w wysokości 207 zł, na którą składają się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 90 zł oraz opłatę skarbową w kwocie 17 zł. W odpowiedzi na skargę A. L., na podstawie art. 285h § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 285a § 2 p.p.s.a. wniosła o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, albowiem nie zachodzi wyjątek przewidziany w art. 285a § 2 p.p.s.a., ewentualnie o oddalenie skargi w całości. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. A. L. wniosła również o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie zwrotu kosztów postępowania, tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 603/24 w części odnoszącej się do zawartego w jego pkt II orzeczenia o kosztach postępowania sądowego podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna. Jakkolwiek – jak stanowi art. 285d p.p.s.a. – skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, to w opozycji do oczekiwań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie trzeba stwierdzić, że o zaktualizowaniu się tak określonych podstaw skargi, o której jest mowa w przywołanym przepisie prawa, nie sposób jest jednak wnioskować w oparciu o argumentację eksponującą naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisu art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. i wyrządzenie tym samym szkody w wysokości 293 zł. Zwłaszcza, gdy w tej mierze odwołać się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 285a p.p.s.a., który – określając przesłanki dopuszczalności skargi, o której jest w nim mowa – stanowi, że skarga ta przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe (§ 1), a ponadto, że skarga ta przysługuje również w wyjątkowych przypadkach od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (§ 2). Wobec treści art. 285a p.p.s.a. – i zarazem wobec istoty oraz funkcji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, która jest szczególnego rodzaju nadzwyczajnym środkiem prawnym o charakterze procesowym, służącym zaskarżeniu prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, który tym samym nie jest alternatywą dla środków odwoławczych oraz skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (por. Dauter – t. 5 do art. 285a p.p.s.a., w: B. Dautrer, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, WKP 2024; L. Bagińska, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, Warszawa 2009, s. 10–12; J. Drachal, A. Wiktorowska, G. Rząsa, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 917), a co więcej, która nie może zastępować, wyprzedzać ani uzupełniać skargi kasacyjnej, kierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem obydwa te środki prawne powinny stanowić spójny, zharmonizowany mechanizm zaskarżania orzeczeń (zob. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I FNP 7/11) – trzeba stwierdzić, że wniesiona w rozpatrywanej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 603/24 w części odnoszącej się do zawartego w jego pkt II orzeczenia o kosztach postępowania sądowego nie może odnieść skutku oczekiwanego przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, albowiem jest niedopuszczalna w rozumieniu tego przepisu prawa, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że podlega odrzuceniu. W związku z tym, że na gruncie § 1 art. 285a p.p.s.a. ustawodawca operuje przeciwstawnym spójnikiem "a" – stanowiąc, że przez wydanie orzeczenia "[...] została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe" – trzeba stwierdzić, że warunkiem skutecznego wystąpienia ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest kumulatywne zaktualizowanie się tak określonych przesłanek jej dopuszczalności. W tym też kontekście wymaga podkreślenia, że w rozpatrywanej sprawie skarga organu administracji została oparta na podstawie naruszenie przepisów postępowania, których prawidłowości stosowania przez wojewódzki sąd administracyjny – co istotne z punktu widzenia oceny dopuszczalności tejże skargi – organ ten – co sam przyznaje (s. 4 uzasadnienia skargi) – nie podważał w trybie przysługujących mu środków prawnych, a mianowicie środków zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej lub zażalenia (czy też nadzwyczajnych środków zaskarżenia), ani też – co nie jest pozbawione znaczenia, a to wobec operowania przez ustawodawcę szerokim pojęciem "środków prawnych" – chociażby w trybie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej (tj. wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia), co gdyby nastąpiło, mogłoby stanowić podstawę wnioskowania odnośnie do zaktualizowania się drugiej spośród przesłanek określonych w art. 285a § 1 p.p.s.a. Tym samym, nie ma podstaw, aby przyjąć – jak wymaga tego wymieniony przepis prawa – że zmiana lub uchylenie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r. nie było możliwe w drodze przysługujących organowi administracji środków prawnych. Zwłaszcza, że wnoszący skargę organ administracji nie wyjaśnił, ani też nie wykazał, że był pozbawiony możliwości skorzystania z przysługujących mu środków prawnych. Stwierdzenie braku występowania jednej z przesłanek wskazanych w art. 285a § 1 – a mianowicie, że np. zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących środków prawnych było możliwe – prowadzi do wniosku, że w takiej sytuacji skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje, a w przypadku jej wniesienia, że skarga ta jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (zob. postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II FNP 19/12). Co więcej – a jest to nie mniej istotne – nie ma również podstaw, aby za uzasadnione można było uznać oczekiwanie organu administracji w zakresie, w jakim eksponuje on znaczenie konsekwencji mających – jego zdaniem – wynikać z przywoływanego w uzasadnieniu skargi orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawie CSK 560/17 (s. 4 – 5). Zwłaszcza, że skarżący organ nie uwzględnia jednak w dostatecznym stopniu istoty poglądu prawnego wyrażonego w przywoływanym orzeczeniu – w którym wyraźnie i stanowczo podkreślono, że "[...] prawomocny wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego, od którego nie wniesiono skargi kasacyjnej i nie jest też możliwe wystąpienie ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie, w której został wydany, może być zaskarżony skargą o stwierdzenie jego niezgodności z prawem tylko w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie wtedy, gdy jego niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela [...]" – a co za tym idzie, że pogląd ten został osadzony na gruncie art. 285a § 2 p.p.s.a. Jeżeli z przepisu tego wynika, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje również w ściśle określonym nim i jednocześnie – jak stanowi ustawodawca, co nie jest bez znaczenia z punktu widzenia oceny odnośnie do ziszczenia się przesłanek jego stosowania – wyjątkowych przypadkach – a mianowicie, "[...] jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych" – to za uzasadnione należałoby uznać oczekiwanie odnośnie do potrzeby wykazania w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zaktualizowania się tak określonej wyjątkowej przesłanki dopuszczalności tej skargi. Z uzasadnienia skargi wniesionej w rozpatrywanej sprawie nie wynika jednak (s. 2 – 5), aby skarżący organ administracji uczynił zadość temu oczekiwaniu, albowiem w żadnym stopniu, ani też zakresie nie wykazał, że zarzucane naruszenie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. miałoby prowadzić do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, do których nawet się nie odwołał (zob. w tej mierze również postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn., akt II FNP 3/18). Jeżeli w tym też kontekście – i zarazem w korespondencji do dotychczas przedstawionych argumentów – odwołać się również do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 258e § 1 p.p.s.a., który w pkt 5 stanowi, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 – że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, to wobec deficytów stanowiska organu administracji we wskazanym zakresie, wniesioną w rozpatrywanej sprawie skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia należało uznać za tym bardziej niedopuszczalną. W rekapitulacji przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że skarga Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 603/24, w części odnoszącej się do zawartego w jego pkt II orzeczenia o kosztach postępowania sądowego podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 i art. 285l p.p.s.a. Sąd nie rozstrzygał w przedmiocie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz A. L., albowiem wobec odrzucenia skargi organu o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku przepisy art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. nie mogły znaleźć zastosowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FNP 7/12).