II FZ 824/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 26/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w łodzi z dnia 10 października 2014 r. r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: zażalenie oddalić.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 26/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. A. (zwanej dalej "Skarżącą") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżąca tak przy składaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i po otrzymaniu wezwania do jego uzupełnienia, a także później, przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, nie przedstawiła wystarczających dowodów pozwalających na rzetelną ocenę jej wniosku. Z treści wniosku wynika co prawda, że otrzymuje ona emeryturę i prowadzi przynoszącą straty działalność gospodarczą, jednak twierdzenia te pozostały gołosłowne wobec nie przedstawienia żadnych dowodów na ich potwierdzenie. Skarżąca nie wyjaśnia również, czy i jakie dochody uzyskuje z tytułu wykorzystania zabudowanej nieruchomości, której jest właścicielem. W żaden sposób nie opisała ponoszonych wydatków. Sąd przyjął więc, że Skarżąca nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do Sądu pierwszej instancji w celu ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzuciła naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), polegające na odmowie zwolnienia z kosztów sądowych. W jej ocenie, sytuacja w jakiej się znajduje – zarówno materialna, jak i zdrowotna – uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W ocenie NSA, przedstawione przez Skarżącą informacje nie są wystarczające, by rozwiać wątpliwości co do jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, co uniemożliwia przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności pogorszenia stanu zdrowia należy uznać, że nie została ona precyzyjnie przedstawiona, a w szczególności Skarżąca nie wskazała w jaki sposób problemy zdrowotne wpływają na jej sytuację finansową, której ocena jest kluczowa dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kwestie te zostały zasygnalizowane, lecz Skarżąca ich nie wyjaśniła. Wprawdzie w aktach sprawy (k. 71) znajduje się karta informacyjna Izby Przyjęć Szpitala [...], w której opisano stan zdrowia Skarżącej, w zaleceniach do domu napisano jednak, że na pogłębioną diagnostykę Skarżąca nie wyraziła zgody ze względu na konieczność stałej opieki nad chorą matką. Z powyższego nie wynika jednak, że sytuacja zdrowotna Skarżącej wpływa na możliwości zarobkowe strony. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. [pic]