II FZ 814/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt I SA/Op 365/15 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 kwietnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 kwietnia 2015 r. nr (...).

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt I SA/Op 365/15, mocą którego oddalono wniosek M. M. (dalej: skarżący, strona) o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W motywach orzeczenia Sąd podał, że we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 kwietnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2010 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów (kwota zobowiązania 143.590,00 zł) skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wniosek skarżący wyraził obawę utraty prawa własności do nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę przymusową w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przywołał treść art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a). Sąd uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił dostatecznie niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody czy też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyraził w nim jedynie swoją obawę wobec zagrożeń, których upatruje w związku z prowadzoną obecnie egzekucją zobowiązań pieniężnych. Nie wskazał jednakże, na czym konkretnie miałoby polegać grożące niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Okoliczności przemawiających za zaistnieniem przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania decyzji Sąd nie dopatrzył się również poddając ocenie dokumentację złożoną przez stronę w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Z dokumentacji tej wynika wprawdzie, że aktualna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się skarżący, jest niekorzystna, niemniej jednak nie jest równoznaczna z groźbą wyrządzenia znacznej szkody w konsekwencji wykonania zaskarżonej decyzji, czy też z pojęciem spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zdaniem Sądu argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku i zastosowaniem tymczasowej ochrony nie może być zajęcie egzekucyjne, którym objęty został rachunek bankowy skarżącego. Zgodnie z art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014, poz. 1619, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji ograniczona jest do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. Również podniesione przez stronę nieodwracalne skutki prowadzonej egzekucji w postaci niebezpieczeństwa utraty nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę przymusową, nie uzasadniają w przekonaniu Sądu udzielenia ochrony tymczasowej, ponieważ egzekucja z nieruchomości jest, jako najdotkliwszy środek egzekucyjny, stosowana dopiero po bezskutecznym wykorzystaniu lub braku możliwości wykorzystania innych środków. Tymczasem w przypadku skarżącego nie istnieje ryzyko zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., bowiem zajęto jego rachunek bankowy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podkreślił, że wykazał, iż egzekucja kwoty 143.590,00 zł może doprowadzić do zbycia jego majątku, w tym przede wszystkim domu (w którym mieszka z rodzicami) i ziemi rolnej, która jest jedynym, obok dopłat bezpośrednich z UE, źródłem jego dochodów. Skarżący podkreślił, że na zajęty rachunek bankowy wpływają środki z dopłat, które były przeznaczane na bieżące utrzymanie gospodarstwa rolnego. Zajęcie rachunku powoduje, że skarżący nie będzie mógł w istocie tego gospodarstwa prowadzić (bo nie będzie mógł zakupić artykułów niezbędnych do jego prowadzenia), co doprowadzi do utraty jedynego obecnie źródła utrzymania. Skarżący podkreślił, że poza wierzytelnościami z rachunku bankowego i nieruchomościami nie posiada żadnego innego majątku, więc wszczęcie egzekucji z nieruchomości jest w jego przypadku tylko kwestią czasu, biorąc pod uwagę wysokość należności. Skarżący dodał też, że interes skarbu państwa jest w jego przekonaniu dostatecznie zabezpieczony, bowiem na nieruchomościach ustanowiona jest hipoteka przymusowa (na łączną kwotę 433.717,50 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący rzeczowo wykazał, jakie zagrożenia przewidziane w art. 61 § 3 p.p.s.a. wynikają dla niego z przymusowego wykonania zaskarżonej decyzji na tym etapie postępowania. Jak stanowi art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (...). Przede wszystkim, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji niewłaściwie ocenił skutki zajęcia rachunku bankowego, na który wpływają dla skarżącego dopłaty bezpośrednie z UE. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że zajęcie tego rachunku spowoduje jedynie obniżenie dochodu skarżącego do poziomu zapewniającego mu bezpieczną egzystencję, z powodu gwarancji wynikających z art. 8-10 u.p.e.a. Jak bowiem argumentuje skarżący, z dopłat finansuje on niezbędne nakłady na gospodarstwo rolne, które umożliwiają mu uzyskiwanie z tego gospodarstwa dochodów. Skarżący przekonująco wyjaśnił, że bez tych nakładów nie będzie mógł prowadzić gospodarstwa, co doprowadzi do pozbawienia go źródła utrzymania. Bez wątpienia tego rodzaju szkoda jest znaczna, a jej skutki są trudne do odwrócenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też przekonania wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez Sąd pierwszej instancji, zgodnie z którym zajęcie rachunku bankowego skarżącego niweluje ryzyko wszczęcia egzekucji z jego nieruchomości. Sąd pierwszej instancji oparł swoje stanowisko na tym, że środki egzekucyjne w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. wyliczone są w kolejności od najmniej dotkliwych, a więc egzekucja z nieruchomości jest stosowana po bezskutecznym wykorzystaniu poprzedzających ją środków egzekucyjnych. Sąd nie wskazał jednak podstawy prawnej takiego twierdzenia, a z całą pewnością nie można go oprzeć jedynie na kolejności wyliczenia środków egzekucyjnych w przepisie o charakterze definicyjnym. Umknęło uwadze Sądu pierwszej instancji, że nie obowiązuje już art. 110 § 1 u.p.e.a., który stanowił, że: "Z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji oparł swoją tezę właśnie na tym, nieobowiązującym już, przepisie. Skoro teza Sądu pierwszej instancji o tym, że nie jest możliwe wszczęcie egzekucji z nieruchomości skarżącego, nie znajduje podstawy prawnej, a skarżący wykazał, że poza dopłatami i nieruchomościami nie posiada żadnego innego majątku (skarżący rzetelnie opisał sytuację materialną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został uwzględniony), to ryzyko pozbawienia go nieruchomości jest realne. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący wykazał, iż w przypadku przymusowego wykonania zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.