II FZ 747/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. W. i J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 792/14 w przedmiocie odrzucenia zażalenia E. W. w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: 1. oddalić zażalenie E. W.; 2. odrzucić zażalenie J. W.

II FZ 747/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 792/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił zażalenie E. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 marca 2015 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 maja 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w związku z wnioskiem uczestnika postępowania J. W. o przyznanie prawa pomocy – złożonego na urzędowym formularzu oznaczonym PPF z dnia 16 października 2014 r. – Sąd zobowiązał wyżej wymienionego do złożenia oświadczenia, czy żąda ustanowienia pełnomocnika (adwokata), poprzez naniesienie stosownego podkreślenia w punkcie 4 przedmiotowego formularza. Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r., wobec braku przedłożenia wypełnionego formularza PPF, Sąd pozostawił wniosek bez rozpoznania. W dniu 14 kwietnia 2015 r. do WSA w Szczecinie wpłynęło pismo procesowe E. W. z dnia 13 kwietnia 2015 r., które Sąd uznał za zażalenie na ww. postanowienie. W zaskarżonym postanowieniu Sąd uznał, iż zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne. Sąd wskazał, że uczestnik postępowania J. W. był uprawniony do zwrócenia się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd postanowienie w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania doręczył tylko tej stronie, która złożyła wniosek, tj. J. W. Stosownie zaś do postanowień art. 252 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." tylko wnioskodawca miał prawo do złożenia zażalenia na to postanowienie. Sąd podkreślił, że na ustalenie stanu faktycznego poczynionego przez Sąd nie ma wpływu okoliczność, iż przesyłkę zawierającą przedmiotowe orzeczenie odebrała córka J. W. Istotne jest to, że E. W., która nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie była uprawniona do wniesienia zażalenia. Sąd podniósł, że jeżeli intencją skarżącej (opiekującej się niewidomym ojcem) było wniesienie zażalenia w imieniu ojca, to stosownie do postanowień art. 46 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała, wystarczające było – po uzyskaniu upoważnieniu ojca – sporządzenie pisma procesowego, podpisanie pisma za ojca z podaniem przyczyny, dla której ojciec się nie podpisał. Na marginesie Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 3 lutego 2015 r. uznano, iż E. W. nie jest pełnomocnikiem ww. uczestnika postępowania. Zarządzenie to wydano w związku z pismami skarżącej z dnia 25 listopada 2014 r. (karta nr 90 akt sądowych) oraz 6 stycznia 2015 r. (karta nr 96 akt sądowych), w których wskazała, że nie jest pełnomocnikiem ojca – J. W., którym się jedynie opiekuje ze względu na jego kalectwo (jest niewidomy). Końcowo natomiast Sąd podniósł, że skoro jedynym uprawnionym do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 19 marca 2015 r. w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania był J. W., to zażalenie złożone przez osobę nieuprawnioną – jego córkę E. W. – należy uznać za niedopuszczalne. W zażaleniu na to postanowienie J. W. oraz E. W. wnieśli o jego uchylenie z powodu nieprawidłowego i dyskryminującego stronę rozstrzygnięcia WSA w Szczecinie, które jest sprzeczne ze swoją treścią i nie analizuje całości sytuacji, a jedynie próbuje usprawiedliwiać niesprawność systemu działającego tylko i wyłącznie na niekorzyść strony inwalidy, "która brała udział w walczeniu o ten kraj aby być ściganym za własną przeprowadzkę". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie E. W. podlega oddaleniu, zażalenie J. W. podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do zażalenia E. W. – rozważania w tym zakresie pośrednio rzutują bowiem na podstawy odrzucenia zażalenia J. W. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił zażalenie E. W., podnosząc, że zażalenie na postanowienie o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przysługiwało wyłącznie wnioskodawcy, tj. J. W., będącemu uczestnikiem postępowania. To właśnie to orzeczenie jest obecnie kontrolowane. Istota problemu w tym zakresie sprowadza się do odpowiedzenia na dwa pytania: (1) Czy zażalenie na ww. postanowienie mogła skutecznie wnieść E. W.? (2) Czy słuszne jest ustalenie, że E. W. – wnosząc odrzucone zażalenie – działała we własnym imieniu, czy jednak działała jako pełnomocnik ojca? Na oba te pytania należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Co do pierwszego z nich (1) – skarżąca nie mogła wnieść zażalenia na postanowienie dotyczące prawa pomocy w postępowaniu z wniosku jej ojca. Jest tak, ponieważ tylko jej ojciec posiada interes prawny w skarżeniu rozstrzygnięcia sądowego w tym przedmiocie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 656/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Z analizy zawartych w Oddziale 2 Rozdziału 3 Działu V p.p.s.a., a dotyczących prawa pomocy uregulowań, wynika, że ustawodawca mówiąc o stronie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy utożsamia pojęcie "strony" z pojęciem podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skoro krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczono tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem, to w konsekwencji stwierdzić należy, że prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy należałoby przyznać tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły (zob. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 640/08, CBOSA). Z tego względu E. W. nie jest uprawniona do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 19 marca 2015 r. Co do pytania drugiego (2) stwierdzić trzeba, że E. W., wnosząc omawiane zażalenie, zrobiła to we własnym imieniu, nie zaś jako pełnomocnik ojca. Tak też słusznie uznał Sąd pierwszej instancji. Twierdzenie, że E. W. działała jako pełnomocnik ojca, nie znajduje poparcia w treści przedmiotowego, odrzuconego zażalenia (karta nr 134 akt sądowych). Wskazać w tym zakresie trzeba na trzy okoliczności: a) w lewym górnym rogu zażalenia znajduje się oznaczenie imienia i nazwiska: "E. W." wraz z adresem, bez wskazania, że działa w imieniu ojca; b) bez takiej adnotacji E. W. podpisała też ww. zażalenie; c) w samym zażaleniu E. W. pisze wprost: "Córka E. W. nie jest procesowym pełnomocnikiem J. W., a jest jedynie do pomagania w codziennych sprawach". Uznanie, że zażalenie zostało wniesione przez E. W. w imieniu ojca, byłoby sprzeczne z jakimkolwiek racjonalnym schematem odczytywania pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie tylko nie wynika to w jakikolwiek sposób z treści przedmiotowego zażalenia, E. W. wprost stwierdza (ww. punkt c), że nie jest pełnomocnikiem ojca. Jest więc oczywiste i narzuca się bez jakichkolwiek wątpliwości, że skarżąca wniosła zażalenie we własnym imieniu. Przypomnieć przy tym można, że podobne oświadczenie zawarła skarżąca choćby w piśmie z dnia 25 listopada 2014 r.: "Wykonywanie przeze mnie czynności niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania J. W. nie oznacza bycie pełnomocnikiem w podejmowaniu wszelakich decyzji za J. W.". W tym kontekście można zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie kilkakrotnie wystosowywał względem E. W. i jej ojca wezwania, którym strona lub uczestnik postępowania bądź nie czynili zadość w ogóle (vide: np. brak nadesłania wypełnionego formularza PPF, załączonego do wezwania), bądź robili to w sposób niewystarczający. Wezwania cechowała precyzja, ściśle wyznaczały one zakres tego, o przedstawienie i wyjaśnienie jakich okoliczności chodzi Sądowi pierwszej instancji. E. W. i J. W. unikali natomiast bezpośrednich odpowiedzi i w prawie każdym piśmie – tak też w rozpatrywanym zażaleniu – uwaga skupiona była na tym, że J. W. jest osobą starszą i jest niewidomy, poza tym nic mu nie dolega i winien być traktowany "normalnie". Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę tę okoliczność i wobec działań E. W., które mogły sugerować, że występuje ona jako pełnomocnik ojca, zobowiązał ją do przedłożenia pełnomocnictwa (zarządzenie z dnia 27 października 2014 r., karta nr 70 akt sądowych). W odpowiedzi otrzymał jednak (pismo z dnia 25 listopada 2014 r., karta nr 90 akt sądowych) oświadczenie, że E. W. pełnomocnikiem nie jest. Mając na uwadze, że konsekwencją takiego stwierdzenia jest uznanie, iż skarżąca nie występuje w imieniu ojca i ze skutkiem dla niego, zaś ojciec występuje w sprawie osobiście, Sąd zwracał się do J. W. w związku z zainicjowanym jego wnioskiem postępowaniem w zakresie prawa pomocy. Skarżąca kontynuowała natomiast swoje niekonsekwentne zachowania: składała pisma, które podpisywała własnym imieniem i nazwiskiem, wskazując przy tym, że nie jest pełnomocnikiem, by kolejno prezentować postawę, z której wynika, że działa w imieniu ojca. Sąd słusznie przy tym pierwszeństwo przypisał oświadczeniom skarżącej. Przypomnieć bowiem trzeba, że w wykonaniu ww. zarządzenia z dnia 27 października 2014 r. Sąd próbował uzyskać pełnomocnictwo, skarżąca nie uczyniła jednak temu wezwaniu zadość. Poza wezwaniem do przedłożenia pełnomocnictwa Sąd niewiele mógł zrobić. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie E. W. Przechodząc do zażalenia J. W., wniesionego na zaskarżone postanowienie, przypomnieć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wyżej, iż zasługuje ono na odrzucenie. Nadmienić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest z urzędu badać, czy zażalenie zostało wniesione przez strony do tego upoważnione, gdyż jest to jedna z przesłanek jego dopuszczalności. Kwestią, którą należy tu ustalić, jest określenie, czy J. W. jest podmiotem uprawnionym do wywiedzenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, skoro kwestionowane przez niego orzeczenie w istocie nie zostało wydane wobec niego, a jedynie w stosunku do wnoszącej zażalenie na postanowienie z dnia 19 marca 2015 r. E. W. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie wniesione przez J. W. musi podlegać odrzuceniu jako niedopuszczalne, stosownie do art. 180 w związku z art. 178, art. 197 § 2 p.p.s.a. Na obecnym etapie postępowania nie jest bowiem dopuszczalnie wniesienie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu zażalenia przez J. W., który tego środka prawnego w ogóle nie wywiódł (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ375/11, CBOSA). Zażalenie J. W. podlega więc odrzuceniu po myśli art. 180 w związku z art. 178 oraz art. 197 § 2 p.p.s.a.