II FZ 727/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18 którym odrzucono skargę kasacyjną J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18 w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną J. A. (dalej: skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2019 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, w skardze kasacyjnej od ww. wyroku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika przyznanego w ramach prawa pomocy, nie zawarł wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie ani oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, nie złożył też odpisu skargi kasacyjnej. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 czerwca 2019 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez: a) złożenie (w 2 egzemplarzach) wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, b) złożenie odpisu skargi kasacyjnej lub poświadczonej za zgodność z oryginałem jej kserokopii (celem doręczenia organowi) - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 25 czerwca 2019 r. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię skargi kasacyjnej i pismo (w jednym egzemplarzu), w którym zawnioskował o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jako że w wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego nie złożył do akt sprawy odpisu pisma, w którym wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie, to Sąd pierwszej instancji uznał, że nie uzupełnił należycie braków formalnych skargi kasacyjnej, mimo jednoznacznej treści wystosowanego do niego wezwania. Zgodnie zaś z treścią art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: P.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Wobec powyższego uchybienia Sąd pierwszej instancji orzekł o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Na powyższe postanowienie, w ustawowym terminie, pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść postanowienia, a mianowicie: - art. 178 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez sąd, że istnieje podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej, podczas gdy oświadczenie o rozpoznaniu skargi zostało złożone w terminie; - art. 178 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna ze względu na niezłożenie oświadczenia w dwóch egzemplarzach, podczas gdy oświadczenie o rozpoznaniu skargi na rozprawie zostało złożone skutecznie i wywołało zamierzony skutek. Ponadto brak drugiego egzemplarza oświadczenia o rozpoznaniu skargi na rozprawie nie stanowiło przeszkody w rozpoznaniu skargi; - art. 176 § 2 w zw. art. 178 P.p.s.a poprzez błędne uznanie przez sąd, że złożenie oświadczenia o rozpoznaniu skargi na rozprawie w jednym egzemplarzu jest tożsama z nieprawidłowym wykonanie zobowiązania sądu, a tym samym stanowi podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Konieczność złożenia odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie zawiera wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy budzi rozbieżności w orzecznictwie. Z jednej strony wskazuje się na słuszny skądinąd rygoryzm procesowy wynikający z konieczności spełnienia licznych warunków formalnych skargi kasacyjnej (art. 176 P.p.s.a.) oraz z faktu, że musi być ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 P.p.s.a.). Wskazuje się również, że w przypadku tym znajduje zastosowanie art. 47 § 1 i art. 49 § 1 w zw. z art. 176 § 2 oraz art. 193 P.p.s.a. Argumentację tę ma wzmacniać: uchwała NSA z 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13 (dostępna, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w ramach niniejszego uzasadnienia w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/), a także postanowienia NSA z 11 lipca 2017 r., I OZ 1110/17 oraz 20 marca 2019 r., II OZ 202/19. Nie brak jednak poglądów przeciwnych podkreślających, że omawiany brak nie stoi na przeszkodzie, by nadać skardze kasacyjnej prawidłowy bieg. Pozostali uczestnicy postępowania mogą wypowiedzieć się w przedmiocie trybu procedowania skargi kasacyjnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, poza tym ich wola nie wpłynie na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, jeśli wniósł o to skarżący kasacyjnie (taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie). Pogląd ten nie pozostaje w sprzeczności do uchwały I OPS 13/13, gdyż brak odpisu przedmiotowego pisma, inaczej niż w przypadku braku odpisu skargi, z którą organ się nie zapoznał (przypadek objęty uchwałą), nie miał jakiegokolwiek wpływu na sytuację procesową pozostałych uczestników postępowania. W tej sytuacji stanowisko wyrażone w uchwale, ani wprost, ani pośrednio, nie mogło mieć zastosowania do rozpatrywanego w niniejszej sprawie przypadku. Odrzucenie skargi kasacyjnej byłoby zatem przejawem nadmiernego formalizmu (zob. postanowienia NSA z 14 października 2016 r. I FZ 314/16 oraz 23 marca 2017 r. I FZ 42/17). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela drugie z przedstawionych stanowisk. Jak bowiem słusznie zauważył tut. Sąd w postanowieniu z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 448/19 (zob. również postanowienia z dnia z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OZ 339/19 i z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 400/19), nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie P. przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). W rozpatrywanym przypadku odrzucenie skargi kasacyjnej, a zatem uniemożliwienie jej merytorycznego rozpoznania, jest zbyt daleko idącą konsekwencją braku odpisu wniosku/oświadczenia o trybie postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący kasacyjnie nie zawsze może skutecznie domagać się rozpoznania sprawy na rozprawie (art. 182 § 1 P.p.s.a., postanowienie NSA z 9 kwietnia 2019 r. I OSK 1287/18) bądź na posiedzeniu niejawnym (w przypadku wniosku o przeprowadzenie rozprawy złożonego przez innego uczestnika postępowania, art. 182 § 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny może też rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie mimo odmiennej woli stron (wyrok NSA z 17 listopada 2006 r. II FSK 1390/05). Prowadzi to do wniosku, że nawet niedoręczenie odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy albo oświadcza, że się jej zrzeka, nie wpływa na prawa i obowiązki procesowe pozostałych uczestników postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej jedynie z tego powodu należy zatem uznać za nieuzasadnione (nie znajduje tu zastosowania uchwała I OPS 13/13). Należy jednocześnie zaznaczyć, iż stanowisko wyrażone w niniejszym postanowieniu nie może być traktowane jako przyzwolenie na składanie pism procesowych zawierających wniosek, o którym mowa w art. 176 § 2 P.p.s.a., bez stosownego odpisu. Bezsprzecznie bowiem obowiązkiem skarżącego kasacyjnie, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest podpisanie skargi kasacyjnej oraz załączanie odpisów wszystkich pism procesowych dla strony przeciwnej (por art. 47 § 1 P.p.s.a.). Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez m.in. złożenie (w 2 egzemplarzach) wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Niemniej jednak w okolicznościach niniejszej sprawy brak jednego egzemplarza ww. wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, z uwagi na jego treść procesową, nie uniemożliwiał nadania skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. Z tych wszystkich powodów rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę kasacyjną należało ocenić jako godzące w uprawnienie skarżącego do rozpoznania jego sprawy. W konsekwencji zaskarżone postanowienie należało uchylić. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.