II FZ 676/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia I. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1174/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie z skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 12 września 2012 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy publicznej na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w postaci umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1174/12 oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że do Sądu wpłynęła skarga I. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G., w której zawarty został wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że I. R. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej (350 zł miesięcznie), nie posiada majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych. Jako okoliczności mające stanowić o zasadności przyznania prawa pomocy, strona wymieniła posiadane zaległości podatkowe, zadłużenie względem ZUS i kontrahentów oraz zły stan zdrowia. Pismem z dnia 19 listopada 2012 r. wezwano skarżącą do przedstawienia odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię zeznań podatkowych za 2011 r. oraz innych dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację majątkową. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1174/12, referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W konsekwencji strona wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skarżąca ponownie podniosła okoliczności związane ze złym stanem zdrowia oraz nękającymi ją problemami finansowymi. Odnosząc się do powodów nie przedłożenia dokumentów źródłowych podała, że nie stać jej było na wykonanie kserokopii wskazanych przez referendarza dokumentów. Ponadto, wskazała, że nie posiada rachunków bankowych, lokat, pojazdów mechanicznych, ani innego wartościowego majątku. Sąd w uzasadnieniu przywołując treść art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") wskazał, że skarżąca nie udowodniła, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pomimo doręczenia stronie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku, czym uniemożliwiła Sądowi ustalenie jej rzeczywistej sytuacji. Dodatkowo wskazał, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych zawarte we wniosku oświadczenie strony nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy i musi być poparte jednoznaczną, konkretną dokumentacją źródłową. Dnia 23 marca 2013 r. skarżąca wniosła pismo, w którym zwróciła się z prośbą o wyjaśnienie dlaczego jako osoba w trudnej sytuacji finansowej pozbawiona została prawa do obrony. Strona w piśmie podniosła, że nie uzyskuje żadnych dochodów natomiast jest zadłużona. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. zobowiązano skarżącą do oświadczenia czy pismo z dnia 23 marca 2013 r. jest zażaleniem na postanowienie z dnia 18 lutego 2013 r., a w przypadku potwierdzenia wezwano jednocześnie stronę do nadesłania odpisu zażalenia. Pismem z 15 kwietnia 2013 r. skarżąca wskazała, że jej pismo z dnia 5 kwietnia 2013 r. jest zażaleniem i skargą. Strona ponownie wezwana została do uzupełnienia braków formalnych, które zostały uzupełnione pismem z dnia 6 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że choć zażalenie nie zawiera wskazania w jakim zakresie postanowienie WSA zostało zaskarżone, przytoczenia podstaw zażalenia i ich uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany, czego wymaga art. 176 p.p.s.a., to jednak zasługuje na merytoryczne rozpatrzenie. Z uwagi na konstrukcyjną niesamodzielność przepisów o postępowaniu zażaleniowym art. 197 § 2 p.p.s.a. zawiera odesłanie w zakresie nieuregulowanym do przepisów o skardze kasacyjnej. Te ostatnie stosuje się jedynie odpowiednio. Na ogół wpadkowy charakter rozstrzygnięć zaskarżonych zażaleniem przemawia za liberalnym traktowaniem wymogów przewidzianych w przepisach o skardze kasacyjnej, których rola jest zupełnie odmienna. Wzgląd na nietamowanie biegu postępowania co do meritum powinien przeważać nad względami formalnymi (por. t. 2 i 3 do art. 197 w B. Gruszczyński, Komentarz do art.197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, publ. baza LEX 2011). Przechodząc do meritum należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1) oraz w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Ciężar zatem udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy wobec tego zauważyć, że strona nie skorzystała z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinna się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Trafnie wobec tego ustalił Sąd pierwszej instancji na podstawie znajdujących się w aktach sprawy materiałów, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w konsekwencji oznaczało brak podstaw do uwzględniania wniosku. W ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji był w pełni uprawiony do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie można wobec tego odmówić racji podanym motywom rozstrzygnięcia, a trafność konkluzji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie została w zażaleniu skutecznie podważona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.