II FZ 661/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Łd 732/17 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.

II FZ 661/17 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 732/17, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 t.j.,) - dalej p.p.s.a., odmówił K.B., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą P. (skarżący), przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r., w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2010. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu 16 czerwca 2017 r. K.B. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł skargę na wskazaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że zgodnie z adnotacjami znajdującymi się na kopercie zawierającej zaskarżoną decyzję, pierwsza próba doręczenia przesyłki zawierającej decyzję nastąpiła w dniu 24 kwietnia 2017 r., a zatem doręczenie przez tzw. awizo nastąpiło w dniu 8 maja 2017 r. W tej sytuacji termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 8 czerwca 2017 r. Pełnomocnik strony oświadczył, że o wydanej decyzji dowiedział się w dniu 12 czerwca 2017 r. podczas przeglądania akt sprawy (oświadczenie pełnomocnika w aktach podatkowych) oraz w tym dniu zapoznał się z treścią decyzji. W jego ocenie w tym też dniu ustała przyczyna uchybienia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w dniu 16 czerwca 2017 r., a zatem w ocenie pełnomocnika, przed upływem siedmiodniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Skarżący oświadczył, że składa wniosek z ostrożności procesowej ponieważ w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki domniemania doręczenia decyzji, o których stanowi art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 t.j.) - dalej O.p. Pełnomocnik skarżącego zarzucił, że skarżący nie został zawiadomiony o pozostawieniu przesyłki u operatora pocztowego, co wyklucza skuteczność fikcji doręczenia. Nadto podniósł, że próba doręczenia zgodnie z adnotacją na kopercie nastąpiła na adres prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej tj. w Łodzi przy ul. Wycieczkowej 26. Na kopercie znajduje się pieczątka doręczyciela "adresata nie zastałem", jednakże z adnotacji doręczyciela nie wynika, gdzie umieścił on zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki u operatora pocztowego. Jak zauważył wyjaśnił, że pod wskazanym wyżej adresem działalność gospodarczą prowadzi szereg przedsiębiorców. Ponieważ przedsiębiorstwo skarżącego jest czynne codziennie w godzinach od 8 do 16, w siedzibie przedsiębiorstwa nie ma oddawczej skrzynki pocztowej. W godzinach pracy biura zawsze przebywa w nim kilku pracowników. Na terenie posesji znajduje się również zakład produkcyjny skarżącego. Skarżący konsekwentnie twierdzi, że ani w drzwiach biura jego przedsiębiorstwa, ani w innym widocznym miejscu przy wejściu na posesję, nie zostało pozostawione zawiadomienie, o którym stanowi art. 150 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej odrzucenie z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Odnosząc się do argumentów zawartych we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, organ podatkowy podniósł, że twierdzenia wnioskodawcy, iż skarżący nie posiada oddawczej skrzynki pocztowej jak również, że korespondencja jest każdorazowo odbierana przez skarżącego lub pracowników, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ argumentował, że z akt sprawy wynika, że w toku postępowania odwoławczego, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy skierował do skarżącego, na adres ul. [...] w L., pięć przesyłek pocztowych, z których cztery podlegały procedurze awizowania i zostały odebrane w placówce pocztowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmawiając stronie przywrócenia terminu podniósł, że stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Sąd odnosząc się do argumentów podważających prawidłowość doręczenia stwierdził, że argumenty te nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, ponieważ skoro strona kwestionuje prawidłowość doręczenia i domaga się uznania, że doręczenie zaskarżonej decyzji nastąpiło dopiero w dniu zapoznania się pełnomocnika z treścią decyzji, tj. w dniu 12 czerwca 2017 r., to tym samym nie można twierdzić, że uchybiono terminowi do dokonania czynności procesowej. W przypadku, gdy strona twierdzi, że termin nie rozpoczął swojego biegu, albowiem dokonano nieprawidłowego doręczenia nie ma mowy o przywróceniu terminu. Nie można bowiem uchybić terminowi, który nie rozpoczął swojego biegu. Wniosek o przywrócenie terminu nie służy natomiast wykazaniu, ze termin nie rozpoczął biegu ani temu, że strona dokonała czynności w terminie. Sąd rozważył zatem wskazane we wniosku o przywrócenie terminu argumenty w kontekście przesłanek wynikających z przepisów regulujących warunki przywrócenia terminu. Sąd przyjął, że wniosek został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., bowiem przyczyna uchybienia terminu, tj. niewiedza o wydaniu i doręczeniu decyzji, ustała w dniu 12 czerwca 2017 r., tj. w dniu, w którym pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu było niezawinione. W szczególności, w świetle wyjaśnień operatora pocztowego, jako mało prawdopodobne Sąd uznał twierdzenie wnioskodawcy, że skarżący nie otrzymał zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Sąd podniósł, że z pisma Poczty Polskiej z dnia 26 czerwca 2017 r. wynika, że codzienną praktyką w przedsiębiorstwie skarżącego było odbieranie tylko części korespondencji doręczanych przez operatora pocztowego. Naczelnik urzędu pocztowego wyjaśniła bowiem, że upoważniony pracownik skarżącego nie odbiera wszystkich adresowanych do skarżącego przesyłek wręczanych przez listonosza. Pracownik przyjmuje tylko część z nich, zaś resztę każe awizować by właściciel zdecydował o ich odbiorze. W tym drugim przypadku listonosz pozostawia awizo pracownikowi skarżącego. W tej sytuacji zarzuty kierowane pod adresem doręczyciela, że nie wskazał na przesyłce, gdzie pozostawił zawiadomienie, tj. czy umieścił je w skrzynce oddawczej, czy też w drzwiach, bądź innym miejscu wskazanym w art. 150 O.p., Sąd uznał za niezasadne. Sąd nie uwzględnił też wskazywanych przez wnioskodawcę okoliczności mających świadczyć o tym, że zawiadomienia o próbach doręczenia korespondencji nie mogły być umieszczane w skrzynce oddawczej, bowiem skarżący takowej nie posiada, oraz że pracownicy skarżącego są codziennie obecni w biurze przedsiębiorstwa. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zaskarżył je w całości. Zarzucił mu naruszenie art. 81 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż w sprawie nie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia skargi bez winy skarżącego oraz art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący w treści złożonego wniosku nie uprawdopodobnił, jakoby nie z jego winy doszło do uchybienia terminowi na wniesienie skargi, podczas gdy skarżący we wniosku przytoczył wszystkie okoliczności je uzasadniające, spełniając tym samym wymóg stawiany instytucji uprawdopodobnienia. Skarżący podniósł nadto, że nie zostały spełnione przesłanki domniemania doręczenia mu decyzji w trybie art. 150 O.p. Doręczenie w tym trybie wymaga rygorystycznego przestrzegania procedury wymienionej w tym przepisie, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest uzasadnione i wobec tego należało zaskarżone postanowienie uchylić w całości, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Zarzuty zażalenia wskazują na istnienie dwóch, wymagających rozważania kwestii spornych. Pierwsza dotyczy tego, czy w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017r., oraz czy miało w związku z tym miejsce uchybienie przez skarżącego terminowi do wniesienia skargi. Z kolei druga sporna kwestia dotyczy tego, czy w przypadku uznania, że skargę w rozpoznawanej sprawie wniesiono z uchybieniem terminu wynikającego z ustawy, skarżący uprawdopodobnił, że do uchybienia tego doszło bez jego winy. Z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika, że Sąd pierwszej instancji rozważył zagadnienie skuteczności doręczenia zaskarżonej decyzji oraz tym samym, że w sposób uzasadniony i pozbawiony wątpliwości można twierdzić, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu. Natomiast od rozstrzygnięcia tej kwestii zależy wynik niniejszego postępowania z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jak trafnie przy tym skonstatował Sąd nie można przywrócić terminu do dokonania czynności procesowej, który nie został uchybiony. W takim przypadku wniosek o przywrócenie terminu byłby niedopuszczalny. Zgodnie zaś z treścią art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Niewystarczające było zatem rozważenie przez Sąd argumentów skarżącego wskazujących na brak skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji, w kontekście przesłanek wynikających z art. 86 § 1 p.p.s.a. warunkujących przywrócenie terminu. W pierwszej kolejności Sąd powinien był rozważyć dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu poprzez rozstrzygnięcie, czy skarżącemu skutecznie doręczono zaskarżoną decyzję oraz, czy faktycznie doszło do wniesienia skargi z uchybieniem terminu. W myśl art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Dopiero pozytywny wynik tych rozważań oraz uznanie, że skarga została wniesiona po terminie, uprawniłby Sąd do rozstrzygnięcia braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. Badając kwestię skuteczności doręczenia skarżącemu zaskarżonej decyzji Sąd w pierwszej kolejności powinien był rozważyć, czy doręczenia dokonano na właściwy adres. W ramach tych czynności należało ocenić, czy właściwym miejscem do doręczeń dla skarżącego w prowadzonym postępowaniu podatkowym był adres miejsca zamieszkania skarżącego albo adres do doręczeń w kraju (art. 148 § 1 O.p.), czy też miejsce prowadzenia przez niego działalności (art. 148 § 2 pkt 2 O.p.). Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca decyzję została przesłana na adres pod którym skarżący prowadził działalność gospodarczą (P.) tj.L., ul. [...], podczas gdy miejscem jego zamieszkania jest: L., ul. [...] (k. 124 akt administracyjnych). Nie jest przy tym jasne, czy organ uznał ten adres za adres do doręczeń w kraju, czy też za adres miejsce prowadzenia działalności. Należy w związku z tym przypomnieć, że w myśl art. 148 § 1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Z kolei w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 O.p. (lub art. 149), zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 O.p., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczenia pisma przez operatora pocztowego. Stosownie zaś do art. 150 § 2 O.p., zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku natomiast niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 150 § 3 O.p.). Wreszcie, w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 4 O.p.). Warunkiem doręczenia pisma na zasadach określonych w art. 150 O.p., jest zatem brak możliwości doręczenia tego pisma osobie fizycznej pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju (art. 148 § 1) lub w sposób określony w art. 149 O.p. Wypada przy tym zauważyć, że zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie powszechnie przyjmuje się, że z uwagi na skutki procesowe, jakie wiążą się dla strony z zastosowaniem trybu określonego w art. 150 O.p., należy rygorystycznie przestrzegać wymogów wskazanych w tym przepisie (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2016 r., II FZ 16/16 dost. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Z kolei zgodnie z art. 148 § 2 pkt 2 O.p. pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata – adresatowi lub osobie uprawnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. W miejscu prowadzenia przez podatnika działalności pismo może zatem zostać skutecznie doręczone zarówno do jego rąk, jak i osobie legitymującej się upoważnieniem do odbioru korespondencji. Ponownie prowadząc postępowanie Sąd pierwszej instancji powinien zatem ustalić czy doręczenia zaskarżonej decyzji dokonano na właściwy adres oraz w zależności od tego, czy był to adres zamieszkania skarżącego, adres do doręczeń w kraju, czy też miejsce prowadzenia działalności zbadać, czy zachowana została stosowna procedura doręczenia w analizowanym trybie (także awizowania pisma). Dla wykazania prawidłowości doręczenia decyzji nie może przy tym mieć przesądzającego znaczenia, podniesiona przez organ w odpowiedzi na skargę, okoliczność wcześniejszego doręczenia skarżącemu pism w ten sam sposób w niniejszym postępowaniu. Dopiero w przypadku uznania przez Sąd pierwszej instancji, że decyzję doręczono skarżącemu skutecznie, oraz że skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu, Sąd może rozważyć, czy skarżący we wniosku wykazał, że do uchybienia terminu do wniesienia skargi doszło bez jego winy. W przeciwnym wypadku zastosowanie znajdzie art. 88 p.p.s.a. Wskazując na powyższe, za przedwczesne na obecnym etapie postępowania należy uznać rozpoznawanie zarzutów skarżącego wskazujących na brak jego winy (art. 86 § 1 O.p.) w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. Rozważenie tych okoliczności będzie możliwe dopiero po wyjaśnieniu wątpliwości czy w rozpoznawanej sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.