II FZ 561/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3098/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z 20 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3098/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 7 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Skarżący wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazał, że zapłata wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 17.834 zł przekracza jego obecne możliwości finansowe. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami (ur. w 1999 r. i 1996 r.). Posiada oszczędności w wysokości około 10.000 zł, jego miesięczny dochód wynosi około 8.000 zł netto, zaś zobowiązania wynoszą 4.000 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący do swojego majątku zaliczył nieruchomość – segment jednorodzinny o wartości około 1 mln zł. Skarżący złożył też dodatkowe wyjaśnienia, z których wynikało, że ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około 1.200 zł (w tym media) oraz koszty wyżywienia w kwocie około 2.100 zł. Natomiast pozostałe wydatki służą zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz odzieży. Skarżący nie nadesłał jednak, mimo wezwania, dokumentów odnoszących się do jego obecnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniając sytuację Skarżącego, a także biorąc pod uwagę konieczność ustalenia, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, doszedł do wniosku, że Skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku taka sytuacja zachodziła, zwłaszcza, że nie dostarczył wymaganej dokumentacji. W ocenie WSA już sam fakt posiadania przez Skarżącego oszczędności w kwocie 10.000 zł w powiązaniu z tym, że Skarżący w swoim budżecie domowym odnotowuje miesięcznie nadwyżkę dochodów nad wydatkami wynoszącą 4.000 zł, nakazuje uznać, że wygospodarowanie kwoty 17.834 zł na zapłatę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, nie spowoduje żadnego uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie rodziny Skarżącego. 3. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy zgodnie z nowym wnioskiem z 1 sierpnia 2017 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Skarżący zarzucił naruszenie art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez rozważenia wszelkich okoliczności w sprawie, co skutkowało naruszeniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy. Zdaniem Skarżącego jego sytuacja uległa pogorszeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym przez Stronę określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (a nie jak błędnie wskazano w zażaleniu art. 246 § 2 pkt 2 odnoszący się do osób prawnych), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tych przepisów postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. W tym przypadku chodzi o wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie przyjmuje się, że taki charakter wydatków mają niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że Skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały zasadniczo jedynie opisane, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać wymagane dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Na gruncie postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez rozważenia wszelkich okoliczności w sprawie, należy ocenić jako niezasadny i wynikający z niezrozumienia istoty postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. Co prawda zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jednak nie oznacza to, że sąd administracyjny w przypadku niedoręczenia wskazanej dokumentacji będzie – w celu wydania spodziewanego przez stronę postanowienia - samodzielnie weryfikować jej sytuację. Opierając się zaś jedynie na gołosłownych oświadczeniach strony, nie można ponad wszelką wątpliwość przyjąć zasadności przeniesienia ciężaru kosztów sądowych strony na wszystkich podatników. Z analizy dostępnych w sprawie danych wynika, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona sytuacja wskazuje, że rodzina Skarżącego nie znajduje się na skraju ubóstwa. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżący nie wykazał, aby jego rodzina znajdowała się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa we wnioskowanym zakresie. Wręcz przeciwnie, jak wskazał Skarżący, posiada on stałe źródło dochodu, znacznej wartości nieruchomość i oszczędności. Słusznie więc WSA uznał, że Skarżący nie wykazał, aby wydatki koniecznego utrzymania rodziny uniemożliwiały poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie są wymagane (wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 17.834 zł), tym bardziej, że na żadnym etapie postępowania nie uzupełnił wymaganej dokumentacji. W zażaleniu na postanowienie WSA nie zostały podważone ani ustalenia Sądu pierwszej instancji, ani też powzięta przez ten Sąd konkluzja. Naczelny Sąd Administracyjny, mimo złożonego nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie ma podstaw do szerszej oceny sytuacji Skarżącego, niż dokonana przez WSA. Wymagane dokumenty nie zostały bowiem dostarczone również na tym etapie postępowania. Nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy - zgodnie z właściwością wynikającą z art. 254 § 1 p.p.s.a. - winien być zaś rozpoznany przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w trybie art. 165 p.p.s.a. 5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.