II FZ 547/16

Dnia 7 września 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 302/16 w zakresie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

1. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r. o sygn. akt I SA/Gd 302/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie ze skargi J. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IS) z dnia 18 grudnia 2015 r. o nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku scharakteryzował przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonego aktu i podał, że do przesłanek tych nie należy złożenie skargi, wszczęcie postępowania odwoławczego, czy też subiektywne przekonanie strony o wadliwości zaskarżonej decyzji. Podał również, że wnioskujący musi dokładnie przytoczyć okoliczności, które przemawiają za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Zdaniem WSA w Gdańsku skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że zachodzą po jego stronie okoliczności świadczące o możliwości wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata z urzędu) wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku, w którym sformułował wniosek o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu zażaleniowym. Argumentował, że WSA w Gdańsku nie wziął pod uwagę dokumentów złożonych przez skarżącego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy oraz zaniechał wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku o podanie prawidłowej podstawy prawnej poprzez powołanie się na jedną z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w nim podniesione. Wskazać należy, że zgodnie z art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. organ, który wydał decyzję lub postanowienie, może wstrzymać, z urzędu lub na wniosek skarżącego, ich wykonanie w całości lub w części. Z kolei stosownie do art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. 4.2. Skarżący w skardze do WSA w Gdańsku wniósł o zawieszenie postępowania. Nie sformułował natomiast wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dopiero w piśmie z dnia 5 lutego 2015 r., skierowanym do Dyrektora IS w odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 lutego 2016 r. do złożenia wyjaśnień, skarżący wniósł o "wstrzymanie wykonania przedmiotowej decyzji" podając, że wniosek ten składa "w związku z wszczęciem procedury odwoławczej wobec przedmiotowej decyzji". We wniosku tym skarżący nie wskazał podstawy prawnej swojego żądania. 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno Dyrektor IS, jak i WSA w Gdańsku nie usunęli wątpliwości, czy skarżący wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skierował do organu na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., czy do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Dyrektor IS w żaden sposób nie odniósł się do złożonego wniosku i przekazał go do sądu administracyjnego wraz z aktami sprawy niejako a priori zakładając, że ten kierowany jest na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. do WSA w Gdańsku. Jeżeli wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji został przez skarżącego skierowany do organu odwoławczego i sformułowany przed przekazaniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, to powinien być rozpoznany przez organ odwoławczy (wniosek a contrario z art. 61 § 3 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że wojewódzki sąd administracyjny mógłby wniosek o wstrzymanie zaskarżonej decyzji rozpoznać dopiero po uprzednim wezwaniu skarżącego do wskazania jednoznacznie adresata wniosku lub ewentualnie podstawy prawnej wniosku z art. 61 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z poglądem, że rozpoznanie wniosku przez WSA w Gdańsku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest możliwe wyłącznie po wezwaniu skarżącego do wypowiedzenia się, czy popiera ten wniosek przed sądem, żeby mógł on być rozpoznany zgodnie z podstawą prawną z art. 61 § 3 p.p.s.a. (zob. cytowane w zażaleniu postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., II FZ 713/14). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w ślad za Dyrektorem IS, dowolnie zatem przyjął, że adresatem wniosku jest WSA w Gdańsku, zaś podstawą prawną wniosku jest art. 61 § 3 p.p.s.a. i w ten sposób dopuścił się jego naruszenia. 4.4. Odnosząc się do sygnalizowanej przez skarżącego w zażaleniu trudnej sytuacji materialnej i osobistej, oraz treści postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 31 maja 2016 r. zmieniającego postanowienie starszego referendarza sądowego tego Sądu z dnia 25 kwietnia 2016 r. i przyznającego skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy zauważyć, że WSA w Gdańsku nie odniósł się w uzasadnieniu obecnie zaskarżonego postanowienia do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek dotyczących wstrzymania wykonania decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Gdańsku w sposób niepełny wyjaśnił kwestię ziszczenia się przesłanek wstrzymania zaskarżonego aktu (nie przesądzając zarazem czy w odniesieniu do skarżącego zostały one ziszczone) poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia rozważań w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego w świetle przedstawianych przez niego dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gdańsku rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powinien ocenić nie tylko twierdzenia w nim zawarte, ale też wszelkie okoliczności i dokumenty znane sądowi z urzędu i dać wyraz dokonanej ocenie w uzasadnieniu wydanego postanowienia. 4.5. Z wymienionych wyżej powodów rozpoznanie wniosku przez WSA w Gdańsku, bez stosownego wezwania skarżącego, należało uznać za wadliwe, zaś argumentację w części dotyczącej analizy przesłanek wstrzymania wykonania decyzji w konkretnej sytuacji skarżącego za niewystarczającą i dlatego na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. 4.6. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego przez WSA w Gdańsku w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym postanowieniu nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu o wznowienie postępowania, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. znajdują zastosowanie wyłącznie do kosztów postępowania między stronami. Z kolei w przedmiocie wniosku pełnomocnika skarżącego orzeka w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienia NSA: z dnia 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13; z dnia 28 lipca 2014 r., II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., GSK 1412/04).