II FZ 529/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 954/15 w sprawie ze skargi M. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 4 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 20 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 954/15, mocą którego umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. O. z 25 września 2015 r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z 4 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W tym samym postanowieniu WSA we Wrocławiu odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 17 sierpnia 2015 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu w sprawie. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z 17 sierpnia 2015 r. WSA we Wrocławiu odmówił skarżącemu udzielenia ochrony tymczasowej z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego aktu. Pismem z 25 września 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 9 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarządzeniem z 4 grudnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału I wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W piśmie z 16 grudnia 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na to zarządzenie oraz ponowił wniosek o przyznanie mu kosztów sądowych. Postanowieniem z 22 marca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego. W związku z uprawomocnieniem się zarządzenia z 4 grudnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału – w oparciu o to zarządzenie – wezwał ponownie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z 25 września 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego, kolejny raz wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W zaskarżonym postanowieniu WSA we Wrocławiu umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucił zażalenie skarżącego. Sąd stwierdził, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zbędny, podkreślając przy tym, iż w toku niniejszego postępowania została dokonana już ocena sytuacji finansowej skarżącego co do możliwości partycypowania w kosztach sądowych, zaś ponowne złożenie wniosku przez stronę oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy powinno polegać na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. (art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd podniósł dalej, że strona ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy, powielając wcześniejszą argumentację. Zdaniem Sądu, w takim przypadku zastosowanie będzie miał art. 249a p.p.s.a. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, podnosząc, że w kolejnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podał nowe okoliczności w postaci zwiększenia kwoty zadłużenia z tytułu alimentów na 1 dziecko oraz zwiększenia kwoty odsetek i kosztów od zaległego podatku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że złożony przez skarżącego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie. Wcześniejszy wniosek spotkał się z odmową (postanowienie z 9 listopada 2015 r.) i nie był przez stronę kwestionowany (nie wniesiono stosownego środka). W orzecznictwie obecny jest pogląd (por. postanowienie NSA z 6 października 2016 r., sygn. akt I GZ 522/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym skoro skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio złożonego wniosku rozpoznanego negatywnie, a postanowienie wydane w tym przedmiocie jest prawomocne, to należy uznać, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku jest zbędne i zachodzą podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 249a p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyraził ów pogląd. W tym zakresie zastrzec należy, iż nie można zgodzić się z ogólnym stwierdzeniem WSA we Wrocławiu, że "Za zbędne należy uznać rozpoznanie sprawy już rozstrzygniętej i analizowanej przez Sąd". Tak nieprecyzyjnie wyrażona zasada pomija nie tylko znaczenie art. 165 p.p.s.a., ale i podważa podstawową zasadę wzruszalności orzeczeń sądów pierwszej instancji w postępowaniu dwuinstancyjnym. Konieczne jest tutaj zawężenie zakresu takich sytuacji, w przypadku łączenia art. 165 z art. 249a p.p.s.a., do sytuacji, w której skarżący nie przedstawia żadnych nowych okoliczności. Choć WSA we Wrocławiu na związek ten wskazywał, to (w kontekście zacytowanego zdania) niedostatecznie jasno. Nadto, Sąd musi w takich sytuacjach wykazać się szczególną ostrożnością, zważyć, czy pominięcie przez skarżącego nowych okoliczności nie jest skutkiem niedopatrzenia, którego konsekwencje można starać się naprawić w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy pamiętać bowiem o istotnym związku, jaki łączy instytucję prawa pomocy z prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Co najważniejsze jednak, zauważyć trzeba, że art. 252 § 2 p.p.s.a. stanowi, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stosownie zaś do art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej składa się na urzędowym formularzu PPF, uznać trzeba, że niezachowanie formy wniosku, a więc złożenie go w inny sposób niż na urzędowym formularzu, uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Ponadto, uwzględniając specyficzny wymóg formalny, jaki ustawa stawia wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, wraz z wezwaniem doręcza się stronie formularz PPF. W przypadku, kiedy strona nie wypełni wniosku i w zakreślonym terminie nie złoży go w sądzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji nie uczynił zadość powyższemu wymogowi, dlatego zaskarżone postanowienie należało w stosownym zakresie uchylić. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż jest to powtórny wniosek strony. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.