II FZ 510/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1309/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 13 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1309/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił I. K. (zwanej dalej "skarżącą") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Jako nowe okoliczności strona powołała fakt pozostawania w stosunku pracy, z którego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 840 zł brutto, a także fakt zbycia zabytkowego samochodu marki Cadillac Par Avenue, rocznik 1963 o wartości 10.000 zł, mimo że na wcześniejszych etapach postępowania skarżąca wskazywała na niemożność sprzedaży posiadanych przez siebie zabytkowych pojazdów. Jako okoliczność świadczącą o pogorszeniu się sytuacji materialnej strony wskazała również darowiznę na rzecz ojca nieruchomości o pow. 1,5 ha i wartości 100.000 zł. W ocenie WSA, powołane przez stronę okoliczności, w żaden sposób nie mogą wskazywać na pogorszenie się sytuacji materialnej strony. Przeciwnie, skoro skarżąca podjęła decyzję o wyzbyciu się składników majątkowych powinna mieć świadomość, że pozbywa się środków umożliwiających jej pokrycie zobowiązań wobec budżetu Państwa związanych z postępowaniem sądowym z jej udziałem, zaś strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza w sytuacji dysponowania stałym miesięcznym dochodem, czy też wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o pow. 58 m², dwóch z uprzednio posiadanych trzech samochodów zabytkowych oraz Jeepa Grand Cherokee, rocznik 2005, jest też, jak sama oświadczyła, wspomagana przez rodzinę finansowo. Zgodnie jednak ze złożonym oświadczeniem skarżąca nie była w stanie udokumentować otrzymywanego od babci wsparcia finansowego. Mimo wezwania, skarżąca nie nadesłała też wyciągów bankowych oświadczając, że nie są one używane z powodu zajęcia przez komornika. Zdaniem WSA, podstawą przyznania prawa pomocy nie mogą być wyłącznie deklaracje strony o pogorszeniu się jej sytuacji materialnej, co w niniejszej sprawie jest szczególnie rażące w kontekście wyzbycia się przez nią części posiadanego majątku pod tytułem darmym. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: a) art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie wobec błędnego przyjęcia, że strona może ponieść koszty opłaty od skargi kasacyjnej, gdyż posiada majątek oraz stały dochód, podczas gdy mimo majątku zdolność kredytowa nie istnieje ze względu na egzekucje komornicze, zaś dochód jest pożytkowany na bieżące koszty utrzymania mieszkania, samochodów oraz wyżywienia; b) art. 255 w zw. z art. 260 p.p.s.a., co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na zaniechaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia dokumentów, które Sąd uznał za niezbędne celem umożliwienia rozpoznania wniosku, co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy przez Sąd meriti, a tym samym ograniczeniem stronie prawa do sądu; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności przyjęcie, że oświadczenie strony o braku środków na pokrycie kosztów procesu jest niewiarygodne, podczas gdy strona nie przedłożyła wyciągu z rachunków bankowych, bowiem są one zajęte przez komornika sądowego (co zostało wykazane dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy), zatem strona nie dokonuje za pośrednictwem tych rachunków comiesięcznych opłat za mieszkanie i telefon. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca jest zobowiązany do uczynienia zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu wątpliwości czy niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawcy, wnioskodawca taki powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 p.p.s.a. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że zarządzeniem z dnia 26 marca 2015 r. skarżąca została wezwana do przedstawienia odpowiednich dokumentów, w tym wyciągów bankowych za ostatnie 2 miesiące. Tym samym argument podniesiony przez pełnomocnika w zażaleniu o tym, że WSA rozpatrując sprawę powinien ponownie wezwać skarżącą do uzupełnienia wniosku jest nieuzasadniony. Skoro skarżąca została wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów na wcześniejszym etapie postępowania i w części nie wywiązała się z tego obowiązku, to nie można czynić z tego powodu zarzutu wobec WSA w Łodzi. Należy wskazać, że skarżąca posiada samochody i mieszkanie, a także uszczupliła swój majątek, poprzez dokonanie w dniu 23 stycznia 2014 r. na rzecz ojca darowizny zabudowanej działki gruntu. Nie jest więc osobą ubogą, której brak przyznania prawa pomocy uniemożliwi dochodzenie praw na drodze sądowej. W ocenie NSA, strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisem zażalenia). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.[pic]