II FZ 384/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1309/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 13 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 1309/13 odmówił I. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W 2013 r. I. K. wystąpiła do WSA w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 13 września 2013 r. ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 4005 zł podatniczka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu Skarżąca wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a źródłem utrzymania są dochody z tytułu zatrudnienia na stanowisku pracownika biurowego w wysokości 800,- zł miesięcznie. Ponadto podała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni 56 m2, w którym zamieszkuje, nieruchomości rolnej o powierzchni 2,16 ha, trzech samochodów zabytkowych oraz samochodu Jeep Grand Cherokee rocznik 2005. Podkreśliła, że obecnie jest wspomagana finansowo przez rodziców oraz babcię. Ma zablokowany rachunek bankowy na kwotę 1.000.600 zł, nie może spieniężyć samochodów zabytkowych ani mieszkania na poczet kosztów sądowych zaś samochód Jeep jest zajęty przez komornika. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni oświadczyła, że nie była zatrudniona w okresie ostatnich trzech miesięcy, nie starała się o żadne dopłaty z ARiMR, przedłożyła dowody zajęcia rachunków bankowych na łączną sumę 982.753 zł oraz 163.009 USD. Z nadesłanego zeznania podatkowego skarżącej za 2012 rok wynikało, że nie osiągnęła żadnych dochodów. Wartość posiadanego majątku skarżąca oszacowała na kwotę ok. 344.000 zł. Udokumentowane wydatki eksploatacyjne wnioskodawczyni wynoszą około 700,- zł miesięcznie (czynsz za mieszkanie, energia elektryczna, telewizja i Internet), do tego dochodzi opłata za telefon komórkowy w wysokości około 80 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że co miesiąc od rodziców uzyskuje wsparcie w wysokości 100 zł, a od swojej babci 500 zł co jakiś czas, nadesłała także 2 umowy darowizny z 7 sierpnia 2013 r. na podstawie których została przez swojego ojca oraz babcię obdarowana kwotą po 9.600 złotych. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik strony zarzucił postanowieniu referendarza naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej : "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie i podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie wyczerpującej i nie budzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. W ocenie Sądu zebrane w sprawie informacje nie były wystarczające dla prawidłowej oceny, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy ze strony Skarbu Państwa. WSA w Łodzi podkreślił, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W szczególności nie przedłożenie wyciągów z rachunku bankowego za pośrednictwem którego skarżąca dokonuje comiesięcznych opłat za mieszkanie i telefon, a także brak należytego wyjaśnienia pochodzenia kwoty 800 zł przeznaczonej na utrzymanie strony oraz fakt, iż we wniosku (z dnia 13 listopada 2013 r.) o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż kwotę tę uzyskuje pracując jako pracownik biurowy, podczas gdy w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. udzielonej w dniu 3 grudnia 2013 r. stwierdzono, iż skarżąca nie była zatrudniona w okresie ostatnich trzech miesięcy czyniły w ocenie Sądu niewiarygodnym oświadczenie strony o braku jakichkolwiek środków, którymi mogłaby pokryć koszty procesu. Dodatkowo Sąd I instancji uznał, iż za nieuwzględnieniem wniosku strony przemawia również fakt posiadania przez skarżącą znacznego majątku, który przez nią samą został oszacowany na ok. 344.000 zł. Majątek ów stanowi mieszkanie o wartości 56 m², w którym strona zamieszkuje, nieruchomość rolna o pow. 2.16 ha oraz trzy zabytkowe samochody, a także Jeep Grand Cherokee. Sąd I instancji podkreślił, że dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości, czy też ruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Pismem z dnia 17 lutego 2014 r. Skarżąca wniosła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie wobec błędnego przyjęcia, że strona może ponieść koszty zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego gdyż posiada majątek oraz otrzymała darowizny, podczas gdy mimo majątku zdolność kredytowa nie istnieje ze względu na egzekucje komornicze, zaś darowizny zostały spożytkowane na bieżące oraz zaległe opłaty, przy udokumentowanym braku dochodów w roku poprzednim, - naruszenie art. 255 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na zaniechaniu przez WSA wezwanie wnioskodawczyni do przedłożenia dokumentów, które sąd uznał za niezbędne celem umożliwienia rozpoznania wniosku, co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy przez sąd meriti, a tym samym ograniczeniem stronie prawa do sądu. Ponadto błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności przyjęcie, że oświadczenie strony o braku środków na pokrycie kosztów procesu jest niewiarygodne podczas gdy: - strona nie przedłożyła wyciągu z rachunków bankowych bowiem są one zajęte przez komornika sądowego zatem strona nie dokonuje za pośrednictwem tych rachunków comiesięcznych opłat za mieszkanie i telefon, - w wyjaśnieniu strony, co do pochodzenia kwoty 800 zł nie ma sprzeczności, ponieważ uzyskanie pieniędzy na skutek wykonywania obowiązków pracownika biurowego, nie konkluduje wniosku o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za pracę o co zapytywał referendarz sądowy, a skarżąca faktycznie nie była zatrudniona na umowę o pracę zatem nie uzyskiwała wynagrodzenia w okresie ostatnich 3 miesięcy, zaś zarobione dorywczo niewielkie środki finansowe przeznaczała na bieżące wydatki. Uzasadniając stanowisko pełnomocnik skarżącej podniósł, iż Sąd I instancji dokonał analizy materiału dowodowego w oderwaniu od zasad swobodnej i logicznej jego oceny, zaś uznając go za niewystarczający zaniechał wezwania wnioskodawczyni do jego uzupełnienia. Dodatkowo pełnomocnik podkreślił, iż WSA w Łodzi pominął całkowicie przewlekłość stanu złej sytuacji finansowej skarżącej oraz przyczyny takiego stanu rzeczy. Jednocześnie zbagatelizował i pominął kwestie kluczową dla prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącej, tj. okoliczności zajęcia rachunków bankowych skarżącej na kwotę 982.753,82 zł oraz 163.009,23 USD, czego konsekwencją jest brak przepływów finansowych na rachunkach bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż instytucja prawa pomocy, stanowi gwarancje prawne do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuacje ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zarządzeniem z dnia 25 listopada 2013 r. skarżąca została wezwana do przedstawienia odpowiednich dokumentów, w tym wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące. Tym samym argument podniesiony przez pełnomocnika w zażaleniu o tym, iż WSA rozpatrując sprawę powinien ponownie wezwać skarżącą do uzupełnienia wniosku jest nieuzasadniony. Skoro skarżąca została wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów na wcześniejszym etapie postępowania i nie wywiązała się z tego obowiązku choćby w części, to nie można czynić z tego powodu zarzutu wobec WSA w Łodzi. Tak jak zostało wspomniane wyżej, to w interesie wnioskodawcy leży wykazanie, że jego przypadek uzasadnia odstąpienie od zawartej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienia NSA: z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 700/12 oraz z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji słusznie uznał Sąd I instancji, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek określonych w przywołanym wyżej przepisie. Odnosząc się do argumentu skarżącej, iż ma ona zablokowane rachunki bankowe i w rezultacie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych stwierdzić należy, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy wobec tego stwierdzić, że wartość posiadanego majątku oraz wartość uzyskanych darowizn wbrew twierdzeniom skarżącej wykluczają uznanie, iż spełnia ona przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.