II FZ 47/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1202/22 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. nr 2401-IOD-2.4102.101.2021 UNP: 2401-22-174136 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt. I SA/Gl 1202/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 października 2023 r. o sygn. akt I SA/Gl 1202/22, w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 3 stycznia 2024 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W załączeniu strona skarżąca przesłała skargę kasacyjną z 14 grudnia 2023 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 15 stycznia 2024 r. wezwano stronę skarżącą m.in. do uprawdopodobnienia informacji zawartych w treści wniosku np. poprzez nadesłanie dokumentacji źródłowej potwierdzającej wskazane informacje (m.in. dowody powołane w treści wniosku) celem wykazania niezawinionego uchybienia terminu. W odpowiedzi strona skarżąca pismem z 29 stycznia 2024 r. ustosunkowała się do wezwania oraz w załączeniu przesłała kserokopie potwierdzeń nadania. Sąd pierwszej instancji oceniając przedmiotowy wniosek wyjaśnił, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w sytuacji, w której skarga do sądu administracyjnego została prawidłowo sporządzona, a tylko z powodu oczywistej omyłki w zaadresowaniu przesyłki, nie została ona doręczona można przyjąć, że brak winy strony w uchybieniu terminu został uprawdopodobniony (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2021 r., I GZ 210/21). W rezultacie Sąd przyjął, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest zasadny, albowiem uchybienie terminu nie nastąpiło z winy strony skarżącej. W związku z powyższym, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd uwzględnił wniosek. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik organu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 P.p.s.a., poprzez ich błędne zastosowanie i niezasadne przywrócenie Skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy do uchybienia terminu do dokonania powyższej czynności doszło z winy fachowego pełnomocnika Skarżącego, który błędnie zaadresował kopertę zawierającą skargę kasacyjną, a przesyłka ta z uwagi na nieprawidłowy adres na kopercie nie została doręczona we właściwym terminie przewidzianym do złożenia skargi kasacyjnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Artykuł 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądowym wykładnia przepisów dotyczących przywracania terminów nie może być nadmiernie rygorystyczna, jak również nie powinna być przesadnie liberalna, natomiast zawsze powinna uwzględniać wszystkie elementy stanu faktycznego konkretnej sprawy, tak aby zasadność przywrócenia lub odmowy przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. nie budziła cienia wątpliwości. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2024 r, II GZ 473/23; wyrok NSA z 15 listopada 2018 r., II GSK 1486/18, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze jego działania. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z 23 września 2014 r., II GZ 523/14). Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje zachowanie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na profesjonalnym pełnomocniku ciążył niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, że zaistniały podstawy do jego uwzględnienia. W przedmiotowej sprawie okoliczności podniesione we wniosku oraz przedstawione dokumenty nie uprawdopodobniają w dostatecznym stopniu niemożności wniesienia skargi kasacyjnej w ustawowym terminie. Należy podkreślić, że kwestia decydująca o wyniku sprawy sprowadzała się wyłącznie do oceny istnienia zawinienia lub braku winy strony skarżącej, zasadniczo jej pełnomocnika w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego uchybienie było niezawinione, gdyż wynikało z oczywistej omyłki pisarskiej w zakresie błędnego zaadresowania przesyłki zawierającej skargę kasacyjną. Pełnomocnik organu we wniesionym zażaleniu trafnie jednak wskazał, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że nie ponosi on owej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą okoliczność w postaci błędnego zaadresowania przesyłki nie mogła sama w sobie stanowić o niezawinionym uchybieniu terminu przez zawodowego pełnomocnika, a sam pełnomocnik nie wykazał również należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu (por. m.in. postanowienia NSA z: 11 stycznia 2024 r., II GZ 473/23; z 16 listopada 2023 r., II GZ 416/23; 8 listopada 2023 r., III OZ 556/23; 19 października 2023 r., I OZ 445/23; 1 kwietnia 2019 r., I FZ 22/19). Co istotne, teza, na której pełnomocnik oparł swój wniosek o przywrócenie terminu (a następnie sąd pierwszej instancji uznał jego zasadność), tj. twierdzenie, że "w treści skargi kasacyjnej prawidłowo wskazano, że ww. Pismo zostaje wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wydział I, ul. Prymasa Wyszyńskiego 2, 44-100 Gliwice" nie odnajduje wiarygodnego potwierdzenia w aktach sprawy. Z analizy akt wynika, że strona w skardze kasacyjnej przedłożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu również wskazywała "Katowice" w danych adresowych sądu, do którego kierowała pismo. Dopiero na skutek odręcznej poprawki (nieopatrzonej przez pełnomocnika podpisem ani datą) przekreślono "40-022 Katowice" i naniesiono na skargę kasacyjną zapis "44-100 Gliwice" (k. 82 akt). Powyższe świadczy o tym, że teza o omyłkowym zaadresowaniu samej przesyłki traci na wiarygodności i dodatkowo wskazuje na niedbalstwo pełnomocnika przy sporządzaniu skargi kasacyjnej. Ponadto, odnosząc się jeszcze do czynności podejmowanych w ramach przeprowadzonego postępowania wpadkowego w przedmiocie przywrócenia terminu należy przede wszystkim zauważyć, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie brak jakichkolwiek danych mających na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności uzasadnia wezwanie do uzupełnienia braków pisma, a ich nieuzupełnienie uzasadnia pozostawienie pisma bez rozpoznania (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 87). Jednak norma zawarta w art. 87 § 2 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do wzywania do uzupełnienia lub poprawienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej poprzez przedstawienie dodatkowej argumentacji, mającej na celu uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przeciwne rozumienie ww. normy nie jest także do pogodzenia z zasadą równości wobec prawa uczestników postępowań sądowoadministracyjnych i przyjętymi w doktrynie oraz orzecznictwie kryteriami oceny wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe uwagi przenoszone na płaszczyznę rozpoznawanej sprawy oznaczają, że wzywanie strony do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu byłoby zasadne w przypadku gdyby w piśmie strona nie uprawdopodobniłaby okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, tj. w ogóle nie wskazała konkretnych faktów lub okoliczności, które ten brak winy uprawdopodobniają (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Powyższa sytuacja nie ziściła się jednak w rozpoznawanej sprawie. Strona we wniosku sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika wskazała okoliczności prowadzące do, jej zdaniem, niezawinionego uchybienia terminowi (k.80 verte). Wyraźnie też w treści wniosku pełnomocnik wskazał na określone załączniki (w postaci odpisu wniosku i skargi kasacyjnej wraz z załącznikami i odpisem), nie wykazując woli przedstawienia innych dokumentów (k.81). Nie było zatem podstaw do wzywania pełnomocnika do poszerzania argumentacji przedstawionej w zakresie uprawdopodobnienia niezawinienia w uchybieniu terminu czy przedstawiania dokumentów, na poparcie tez pełnomocnika (k.115 akt). Powyższe uwagi pozostają także zgodne z treścią art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Powyższy przepis stanowi o przekazywaniu przez sąd niezbędnych pouczeń stronie, jednak nie dotyczy to strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, który dysponuje wiedzą w zakresie postępowań sądowoadministracyjnych. Nie stanowi on podstawy do przekazywania takiemu pełnomocnikowi wskazówek w zakresie dokonywanych czynności procesowych. Podsumowując, ocena wniosku o przywrócenie terminu dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach była nieprawidłowa. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego wyjaśnić należy, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. W punkcie drugim, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.