II FZ 47/23

Dnia 30 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Go 63/23 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 lipca 2021 r. nr [...] w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 30 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim.

Postanowieniem z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Go 63/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił J. W. (dalej jako "skarżąca") wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Zielonej Górze z 21 lipca 2021 r. w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 30 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim, określającą skarżącej – spadkobiercy po zmarłym M. W. – zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w kwocie 1 858 567,00 zł. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że na podstawie tytułu wykonawczego z 23 maja 2022 r., obejmującego zaległości określone ww. decyzją z 21 lipca 2021 r. wobec skarżącej została wszczęta egzekucja. Dokonano zajęcia środków na jej rachunku bankowym w kwocie 642 204,46 zł. Zdaniem strony pozbawienie możliwości korzystania z tak znacznej kwoty stanowi poważną dolegliwość, pozbawiając skarżącą środków potrzebnych do normalnego, bieżącego funkcjonowania oraz zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto brak możliwości relokowania środków w dobie rosnącej, długotrwałej inflacji, stanowi dla skarżącej dolegliwość i naraża ją na realną szkodę majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, przed rozpoznaniem wniosku skarżącej, odniósł się do kwestii możliwości rozpatrywania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej w sprawie zainicjowanej skargą na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności tejże decyzji ostatecznej. Sąd meriti uznał, że choć wniosek skarżącej nie dotyczy wstrzymania wykonania aktu administracyjnego zaskarżonego skargą, to możliwe jest jego rozpatrzenie, gdyż dotyczy aktu wydanego w granicach tej samej sprawy. Rozpoznając wniosek skarżącej sąd pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do jego uwzględnienia, gdyż okoliczności przedstawione we wniosku nie uzasadniają twierdzenia o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd podał, że uzasadniając wniosek strona skarżąca powołała się jedynie na prowadzoną egzekucję, gdzie dokonano zajęcia środków na rachunku bankowym, a wraz z wnioskiem nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową i rodzinną strony, wskazującą stan posiadanego przez nią majątku czy ponoszonych wydatków. Zdaniem sądu z uzasadnienia wniosku skarżącej nie wynika w żadnym stopniu, czy i w jakim zakresie kwota zobowiązania przekracza możliwości płatnicze skarżącej oraz jaki wpływ na jej sytuację ma przymusowa egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji wskazanej we wniosku, a obowiązkiem skarżącej było uprawdopodobnienie, że na skutek prowadzenia egzekucji grozi jej szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku realizacji decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z 21 lipca 2021 r. nie wystarczy zwrot wyegzekwowanych należności wraz z odsetkami. Pismem z 27 kwietnia 2023 r. strona skarżąca wniosła zażalenie, w którym zaskarżyła postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 kwietnia 2023 r. w całości i zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), poprzez błędne zastosowanie, wyrażające się odmową wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego z Gorzowie Wielkopolskim z 21 lipca 2021 r., podczas gdy, z uwagi na przyjęcie przez skarżącą spadku po M. W. z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe oraz sporządzenie protokołu spisu inwentarza po zmarłym, z którego wynika, że maksymalna wysokość odpowiedzialności skarżącej za długi zmarłego, w tym z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012, nie może przekroczyć kwoty 15 902,51 zł, przy jednoczesnym dalszym prowadzeniu wobec skarżącej egzekucji, i to należności o znacznej wysokości, na podstawie ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 lipca 2021 r. – uznać należy, że w realiach przedmiotowej sprawy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a., uzasadniające wstrzymanie wykonania przywołanej decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. W zażaleniu sformułowano wniosek o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do tego zażalenia w postaci protokołu spisu inwentarza po zmarłym M. W., wydruku wiadomości SMS z informacją o zajęciu kwoty 3 073 577 zł oraz wydruku z serwisu [...] na okoliczność spadku wartości siły nabywczej pieniędzy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek zainteresowanego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z powyżej przytoczonego przepisu wynikają dwa rodzaje obowiązków. Z jednej strony wskazany przepis obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek w nim określonych. Z drugiej zaś nakłada na sąd obowiązek dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA z 15 grudnia 2005 r. sygn. akt I FZ 633/05, z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt I FZ 433/10, z 23 września 2014 r. sygn. akt II GZ 518/14). W świetle rozpoznawanej sprawy szczególnego znaczenia nabiera okoliczność, że dyspozycja art. 61 § 3 p.p.s.a. nie odwołuje się do reżimu dowodzenia, wprowadzając jedynie konieczność uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek. Uprawdopodobnienie określonych racji, określane jako ułatwione postępowanie dowodowe zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia strony o danym fakcie. Ocena, czy w realiach konkretnego postępowania uprawdopodobnienie w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu, który nie będąc związany twierdzeniami wniosku, korzystając z przyznanej ustawowo dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, winien podjąć decyzję, czy w świetle prezentowanych twierdzeń strony uznaje za spełnione przesłanki zawarte w hipotezie określonego przepisu. Kwestia stopnia uprawdopodobnienia racji jest zatem przez ustawodawcę poddana relatywizacji dokonującej się przez uwzględnienie kontekstu faktycznego sprawy, na kanwie której dochodzi do oceny możności zastosowania instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W omawianym zakresie nie wypracowano uniwersalnego, jednolitego standardu uprawdopodobnienia, a sąd orzekający każdorazowo zmuszony jest do swobodnej, niemniej nie dowolnej, oceny stopnia przekonywania oferowanych przez wnioskodawcę twierdzeń (por. np. postanowienie NSA z 7 marca 2023 r., sygn. akt III FZ 26/23). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że pełnomocnik skarżącej nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową i rodzinną strony, wskazującą stan posiadanego przez nią majątku czy ponoszonych wydatków. Z akt sprawy wynika jednak, że przed wydaniem przez sąd meriti zaskarżonego postanowienia z 18 kwietnia 2023 r., pełnomocnik skarżącej wniósł pismo z 27 marca 2023 r., w którym sformułowano wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonego do tego pisma dokumentu w postaci spisu inwentarza po zmarłym M. W., sporządzonego 21 marca 2023 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. Z treści omawianego spisu inwentarza wynika, że wartość stanu czynnego spadku wynosi 15 902,51 zł, a stan bierny 953 739,54 zł. Pismo z wymienionym załącznikiem wpłynęło do sądu pierwszej instancji 31 marca 2023 r., zatem przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Strona skarżąca w omawianym piśmie wyjaśniła, że z uwagi na datę sporządzenia spisu inwentarza, wcześniejsze przedłożenie tego dowodu nie było możliwe, a skarżąca uczyniła to w pierwszym możliwym terminie. Zarówno w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, w piśmie pełnomocnika skarżącej z 27 marca 2023 r., jak również w zażaleniu wywiedzionym od zaskarżonego postanowienia, podniesiono, że skarżąca przyjęła po zmarłym M. W. spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Co więcej, okoliczność nabycia przez skarżącą spadku z dobrodziejstwem inwentarza wynika również z treści decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 lipca 2021 r., której kopia znajduje się w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek o wstrzymanie decyzji, nie wziął pod uwagę tej okoliczności, zauważając jedynie, że pełnomocnik skarżącej jako dowód powołał tylko fakt prowadzenia egzekucji, gdzie dokonano zajęcia środków na rachunku bankowym w kwocie 642 204,46 zł. W dacie rozpoznawania zażalenia, zgodnie z załączoną do zażalenia dokumentacją, kwota ta wynosi 3 073 577,00 zł. Sąd nie rozważył także tych okoliczności w świetle podniesionego przez skarżącą argumentu, że nawet jeśli wyegzekwowane od skarżącej środki zostaną jej zwrócone, to ich zwrot nastąpi po wartości nominalnej z daty zajęcia, co w świetle aktualnych wskaźników inflacji, oznaczać będzie realny spadek wartości tych środków i w konsekwencji może stanowić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego załączony przez stronę spis inwentarza po zmarłym M. W., w kontekście prowadzonych przez organ egzekucji oraz okoliczności sprawy, obrazuje aktualną sytuację materialną skarżącej i powinien zostać wzięty pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 lipca 2021 r. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.