II FZ 37/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Po 127/20 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2019 r. nr 3001-IOD1.4102.86.2019 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt. I SA/Po 127/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r. o sygn. akt I SA/Po 127/20, w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 16 września 2022 r. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku. Jednocześnie wniosła o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że termin do złożenia wniosku upływał z dniem 2 września 2022 r. W okresie od 2 do 9 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej był niezdolny do wykonywania obowiązków zawodowych, z uwagi na nagłą i poważną niedyspozycję zdrowotną. Pełnomocnik podkreślił, że wcześniej ustalił ze Skarżącą, że sam złoży przedmiotowy wniosek. W piśmie z 23 listopada 2022 r. stanowiącym uzupełnienie braków formalnych wniosku przedłożono odręcznie napisane zaświadczenie lekarskie, z podpisem lekarza Specjalisty [...]. Z zaświadczenia wynika, że we wskazanym wyżej terminie (2-9 września 2022 r.) pełnomocnik nie był w stanie pełnić obowiązków zawodowych z powodu ostrego zapalenia oskrzeli (ICD-10: J 20). Zważywszy na ustalone okoliczności, Sąd orzekający stwierdził, iż pełnomocnik Skarżącej nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa w art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). W ocenie Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniem, jakoby okoliczność choroby pełnomocnika, niezależnie od jej potwierdzenia stosownym zaświadczeniem, była wystarczająca do przyjęcia niezawinionego uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Sądu wniosła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 P.p.s.a. polegające na uznaniu, iż pełnomocnik skarżącego uchybił terminowi czynności w postępowaniu sądowym ze swojej winy, ponieważ nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak tejże winy w uchybieniu terminowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 P.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze jego działania. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z 23 września 2014 r., II GZ 523/14). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie (por. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2014 r., I FZ 248/14). Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje zachowanie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej. Szczególne wymogi stawiane osobom umocowanym do występowania w imieniu strony skarżącej nie mogą jednak z góry wykluczać możliwości przywrócenia terminu. Uwzględnienie zgłoszonego w tym zakresie żądania wymaga bowiem każdorazowo analizy wskazanych przez wnioskującego okoliczności w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. Wskazać należy, że tożsamy problem z zaistniałym w rozpoznawanej sprawie był już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. postanowienia NSA z 15 maja 2023 r., II FZ 28/23, w którym to NSA rozpoznawał zażalenie Skarżącej w tożsamym stanie prawnym i analogicznym stanie faktycznym. Uwagi poczynione w uzasadnieniu wskazanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego skład rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela i z tego względu w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją w nim zawartą. Należy podkreślić, że kwestia decydująca o wyniku sprawy sprowadzała się wyłącznie do oceny istnienia zawinienia lub braku winy strony skarżącej, zasadniczo jej pełnomocnika w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem pełnomocnika skarżącej uchybienie było niezawinione, gdyż wynikało z obłożnej choroby, tj. ostrego zapalenia oskrzeli uniemożliwiającej mu dokonanie czynności w terminie. Sąd pierwszej instancji trafnie jednak ocenił, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił, że nie ponosi on owej winy w uchybieniu powyższemu terminowi. Powołana przez pełnomocnika skarżącej okoliczność w postaci obłożnej choroby udokumentowana zaświadczeniem lekarskim nie mogła sama w sobie stanowić o niezawinionym uchybieniu terminu przez zawodowego pełnomocnika. Prawidłowo Sąd uznał, że "(...) jakkolwiek za wiarygodne można uznać twierdzenie pełnomocnika o zaistniałej chorobie, co zostało uprawdopodobnione przedłożonym przez niego zaświadczeniem lekarskim to jednak nie wykazano, iż wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, a sam pełnomocnik nie wykazał również należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu.". Element kluczowy, który nie pozwolił na uznanie uchybienia terminowi za niezawinione, stanowił fakt, iż zawodowy pełnomocnik występujący w sprawie, pozostał całkowicie bierny i nie podjął żadnych działań w kierunku należytego zabezpieczenia interesów swojego mocodawcy. Na powyższą okoliczność, zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji odwołując się do ugruntowanych w orzecznictwie poglądów dotyczących podwyższonych wymogów staranności stawianych zawodowym pełnomocnikom. Na marginesie należało zauważyć, iż choroba pełnomocnika rozpoczęła się w ostatnim dniu terminu do dokonania czynności objętej wnioskiem o jego przywrócenie. Do zadań zawodowego pełnomocnika należy również rozplanowanie swoich obowiązków w sposób, który pozwoli na zabezpieczenie interesów mocodawcy w jak najwyższym stopniu. Dokonywanie czynności w ostatnim dniu terminu nie przeczy należytej staranności pełnomocnika w dbałości o interesy swojego mocodawcy, niemniej jednak decydując się na jej dokonanie w tym właśnie terminie pełnomocnik ten powinien liczyć się z konsekwencjami chociażby zdarzeń losowych mogących doprowadzić do uchybienia temu terminów, a w razie ich zajścia podjąć wszelkie działania w celu uniknięcia, bądź zniwelowania ich negatywnych skutków w stosunku do mocodawcy. Podsumowując, w niniejszej sprawie nie wykazano należycie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, a ocena dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w tym zakresie była prawidłowa. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.