II FZ 46/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Go 77/22 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Go 77/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił wniosek M. I. (dalej jako "Skarżący") o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim: G. S., D. B. i J. P., od orzekania w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd podał, że będący przedmiotem rozpoznania wniosek z dnia 3 kwietnia 2023 r. jest trzecim złożonym przez Skarżącego wnioskiem o wyłączenie sędziów G. S. i J. P. i drugim wnioskiem o wyłączenie sędziego D. B. Wskazując na art. 22 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd uznał, że analiza treści ww. wniosku na tle wcześniejszych wniosków Skarżącego o wyłączenie sędziów, wskazuje, że wniosek ten nie jest oparty na dokładnie tych samych okolicznościach co wnioski wcześniejsze, gdzie najpierw Skarżący podniósł kwestię wyjątkowo skomplikowanego charakteru sprawy oraz konieczności rozpoznania jej przez sędziów zajmujących się problematyką podatkową, a następnie wskazał na powzięcie wątpliwości co do bezstronności i obiektywności sędziów w związku z wyrażonym przez Sąd stanowiskiem, że nie zawiadomi organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa. W ramach obecnie rozpoznawanego wniosku jako okoliczność uzasadniającą wyłączenie sędziów wskazane zostało przez Skarżącego złożenie przez niego wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie. Wobec powyższego Sąd stwierdził brak podstaw do odrzucenia wniosku z dnia 3 kwietnia 2023 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z treści wniosku nie wynika by wystąpiły okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów, a zaprezentowane przez Skarżącego argumenty wyrażają jedynie jego subiektywne przeświadczenie o braku bezstronności tych sędziów. Wskazywane okoliczności nie stanowią przesłanki określonej w art. 19 P.p.s.a. Przesłanki takiej nie może w szczególności stanowić fakt, że Skarżący złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec członków składu orzekającego. Instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a do tego prowadziłoby przyjęcie, że sam fakt złożenia przez stronę wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego, prowadzi do automatycznego uwzględnienia wniosku tej strony o wyłączenie tego sędziego. Odnosząc się do przywołanych w treści wniosku z dnia 3 kwietnia 2023 r. wypowiedzi Sądu, zacytowanych przez Skarżącego "z pamięci", Sąd wskazał, że nie znajdują one odzwierciedlenia w protokołach rozpraw, a Skarżący nie złożył wniosku o sprostowanie lub uzupełnienie protokołów, a rozprawy nie były nagrywane. Sąd stwierdził dalej, iż okoliczność, że sędzia w toku rozpoznawania sprawy wyraża określone poglądy prawne nie może stanowić sama przez się przesłanki uzasadniającej wyłączenie tego sędziego. Z załączonych do akt sprawy oświadczeń sędziów z dnia 5 kwietnia 2023 r. wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy. W orzecznictwie zarówno sądów powszechnych jak i administracyjnych od dawna utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego. Wniosek z dnia 3 kwietnia 2023 r. nie zawiera żadnej argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń, a jest on jedynie wyrazem subiektywnych odczuć Skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący, wnosząc o jego uchylenie, zarzucił, że w istocie nie odnosi się do treści złożonego wniosku i zostało wydane z pominięciem istotnych w sprawie przesłanek. Skarżący wyjaśnił, że nie dlatego wnosił o wyłączenie sędziów, że wcześniej złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Wniosek o wyłączenie złożył dlatego, że w sprawie są obiektywne przesłanki co najmniej do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z uwagi na niewykonanie prawnego obowiązku zawiadomienia organów właściwych do prowadzenia spraw karnych o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na nieprzekazaniu Sądowi części dowodów w jego sprawie, które powinny być do akt sprawy włączone, a które organ podatkowy świadomie pominął, czym naruszył obowiązujące prawo. Przepis art. 304 § 2 k.p.k. zawiera bezwzględny nakaz zawiadomienia w takim przypadku prokuratora lub policji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Z tego też powodu Skarżący złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. "Powyższe stanowi zarazem zasadniczą przesłankę mojego żądania wyłączenia ze składu orzekającego sędziów, co do których takie zawiadomienie złożyłem." Sędziowie wyznaczeni do sprawy Skarżącego nie zawiadomili organu ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez urzędników Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze w związku z rozpoznawaną przez ten skład sprawą, w sytuacji, gdy okazało się, że podejrzenie popełnienia przestępstwa jest oczywiste. Potwierdzeniem jest okoliczność, że organ ścigania zawiadomiony przez Prezesa Sądu uznał, że istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa przez tych urzędników. Prezes WSA zawiadomienie złożył po interwencji Skarżącego w tej sprawie, gdy przedstawił mu te same argumenty, które zignorował skład orzekający. Wobec powyższego, niewątpliwie sędziowie nie wykonali ciążącego na nich, jako na funkcjonariuszach publicznych, obowiązku prawnego. To nie tylko powinno być przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, ale należy rozważyć, czy nie doszło do naruszenia przepisów prawa karnego. Wykazanie tego przez Skarżącego w sposób oczywisty powoduje, że są co najmniej obiektywne wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów, a w konsekwencji co do sprawiedliwego wyrokowania w tej sprawie przez ten skład. W ocenie Skarżącego, rozważania zawarte w zaskarżonym postanowieniu odnośnie do niewykazania uzasadnionych obaw dotyczących bezstronności sędziów są oderwane od realiów tej sprawy. Można wręcz odnieść wrażenie, że Sąd w zaskarżonym postanowieniu insynuuje, że wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego Skarżący złożył tylko po to, bo chciałbym zmienić skład orzekający w sprawie. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego było obywatelskim obowiązkiem Skarżącego. Tak jak obowiązkiem prawnym sędziów było zawiadomienie organu ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w związku z okolicznościami nieprzekazania Sądowi części materiału dowodowego ujawnionymi podczas rozprawy. Okolicznościami niespornymi jest, że sędziowie orzekający w sprawie nie wykonali tego obowiązku, a postępowanie karne wszczęto, co potwierdza tezę, że podejrzenie popełnienia przestępstwa w sprawie zachodziło. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił również niewyjaśnienie istotnych elementów stanu faktycznego, poprzez zlekceważenie argumentu zawartego we wniosku dotyczącego tego, że skład na poprzedniej rozprawie w określony sposób uzasadnił swoją odmowę zawiadomienia organu ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Skład rozpoznający wniosek o wyłączenie uzasadniał swoje stanowisko tym, że poprzednia rozprawa nie była nagrywana. Jest wiedzą notoryjną, że protokół nie zawiera każdego zdania jakie padło na rozprawie. Dla ustalenia stanu faktycznego wystarczające/niezbędne było uzyskanie wyjaśnień w tej kwestii od członków składu, czego nie zrobiono. Oznacza to, że bezpodstawnie nie dano wiary stwierdzeniom Skarżącego, które można zweryfikować nie tylko na podstawie wyjaśnień składu orzekającego, ale również wyjaśnień pełnomocnika organu i pełnomocnika Skarżącego. Jednak o te wyjaśnienia nie wystąpiono. Już tylko z tego powodu wydane rozstrzygnięcie jest, co najmniej, oparte o niepełny materiał dowodowy. Skarżący stwierdził dalej, że do Sądu poszedł - jak zawsze - po ochronę swoich praw, bo Sąd Konstytucją zobowiązany jest właśnie do tego. Skarżący nie oczekuje ani zadowolenia, ani niezadowolenia ze sposobu prowadzenia sprawy. Tego typu sformułowania sędziów padają w sytuacji, gdy poza sporem jest, że przez wiele lat ochrona praw Skarżącego w sprawach rozpatrywanych przez sądy była często wysoce wątpliwa, by nie powiedzieć fikcyjna. W kolejnych orzeczeniach utrzymywano w mocy decyzje, które ostatecznie okazały się być sprzeczne z prawem. Trwające wiele lat procesy - historycznie sięgające przełomu stuleci - stanowią wystarczające uzasadnienie dla wyczulenia Skarżącego na wszelkie wątpliwości co do bezstronności sędziów orzekających w jego sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Niezasadne jest przede wszystkim twierdzenie, na którym oparte zostało to zażalenie, że w istocie zaskarżone postanowienie nie odnosi się do treści złożonego wniosku i zostało wydane z pominięciem istotnych w sprawie przesłanek. W zaskarżonym postanowieniu Sąd prawidłowo scharakteryzował przewidzianą w art. 19 P.p.s.a. instytucję wyłączenia sędziego, m.in. na wniosek strony oraz wyjaśnił, jak należy rozumieć określoną w tym przepisie przesłankę warunkującą zastosowanie tej instytucji, czyli zaistnienie okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Następnie Sąd trafnie odniósł te rozważania do tej konkretnej sprawy i podanych we wniosku Skarżącego okoliczności mających uzasadniać wyłączenie wszystkich trzech członków składu orzekającego. Na poparcie wyrażonego w tej mierze stanowiska Sąd przytoczył także poprawnie dobrane, adekwatne do tej sprawy tezy zaczerpnięte z innych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych w tego rodzaju sprawach. Sąd odniósł się także w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do poruszonej w drugiej części zażalenia kwestii dotyczącej przytoczonych przez Skarżonego z pamięci wypowiedzi Sądu, m.in. w sprawie zawiadomienia organów ścigania o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Okoliczność, że Skarżący nie jest usatysfakcjonowany stanowiskiem Sądu w powyższych kwestiach, nie czyni jednak zasadnymi podnoszonych przez niego w zażaleniu zastrzeżeń co do nieodniesienia się w zaskarżonym postanowieniu do treści złożonego wniosku. Uzasadniając swój wniosek z dnia 3 kwietnia 2023 r. o wyłączenie trzech sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim Skarżący wskazał na jego wstępie, że "Wobec tego, że złożyłem wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec całego składu sędziowskiego dotyczący ich dotychczasowych działań/zaniechań, jako funkcjonariuszy publicznych w sprawie z mojej skargi I SA/Go 77/22, oczywiste jest, że uzasadnione są wątpliwości co do ich bezstronności przy rozpoznawaniu tej sprawy." Następnie powołał się na przedstawione przez niego argumenty [jak można wnosić, zaprezentowane w toku poprzedniego postępowania o wyłączenie tych samych sędziów - uwaga NSA] "uzasadniające zaniechania tych sędziów jako funkcjonariuszy publicznych i sprzeczność tych zaniechań z obowiązującym tych funkcjonariuszy publicznych prawem (...)." Natomiast w uzasadnieniu zażalenia Skarżący stwierdził z kolei, że nie dlatego wnosił o wyłączenie sędziów, że wcześniej złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, ale dlatego, że do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego są oczywiste podstawy, które w zażaleniu tym wyżej opisał. Takie stanowisko Skarżącego jest wprawdzie zrozumiałe, zważywszy, że złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów objętych kolejnym wnioskiem o wyłączenie towarzyszyło zapewne subiektywne przeświadczenie Skarżącego o istnieniu ku temu uzasadnionych podstaw, niemniej nie wnosi ono nic nowego do sprawy wyłączenia sędziów. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przytoczona w zażaleniu argumentacja na poparcie tego stanowiska w całości nawiązuje do kwestii niewykonania przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, prawnego obowiązku zawiadomienia organów właściwych do prowadzenia spraw karnych o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na nieprzekazaniu sądowi przez organ administracyjny części dowodów w sprawie. Do okoliczności tej nawiązuje Skarżący także w drugiej części swojego zażalenia zarzucając zaskarżonemu postanowieniu niewyjaśnienie istotnych elementów stanu faktycznego, tj. tego, że "skład na poprzedniej rozprawie w określony sposób uzasadnił swoją odmowę zawiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (....)". Powyższa kwestia, a więc niezawiadomienie przez skład orzekający organów ścigania o uzasadnionym podejrzeniu popełnienie przestępstwa, stanowiła wskazywaną w poprzednim wniosku Skarżącego o wyłączenie tych samych sędziów okoliczność uzasadniającą, według Skarżącego, wątpliwości co do bezstronności tychże sędziów. Została ona już poddana analizie i ocenie w poprzednim postępowaniu z wniosku Skarżącego o wyłączenie tych sędziów zakończonym prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt II FZ 13/23. Przytaczana ponownie w zażaleniu przez Skarżącego argumentacja w tym zakresie nie może zatem przynieść oczekiwanego przez niego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia Sądu pierwszej instancji. Uwagi zawarte w trzeciej części zażalenia dotyczą widzianych z perspektywy Skarżącego jego dotychczasowych doświadczeń z postępowań przed sądami administracyjnymi w innych sprawach prowadzonych z jego udziałem. Nie odnoszą się więc one do przesłanki braku bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.[pic]