II FZ 438/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1238/15 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 marca 2015 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1238/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1238/15, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1238/15, WSA w Warszawie odrzucił skargę M. K. na ww. decyzję. Odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 6 listopada 2015 r. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. WSA w Warszawie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił na jego rzecz adwokata. Pismem z dnia 8 maja 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła adw. M. S. pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie. Skargą kasacyjną nadaną 20 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego zakwestionował w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r. Poinformował przy tym, że Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła go pełnomocnikiem z urzędu w dniu 16 maja 2016 r. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Warszawie podniósł, że z przepisów art. 177 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", rozpatrywanych w kontekście art. 1 pkt 50 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, dalej: "ustawa nowelizująca"), wynika jednoznacznie, iż w rozpoznawanej sprawie znajdował zastosowanie art. 177 § 1 P.p.s.a., bez uwzględnienia wyjątku przewidzianego w art. 177 § 3 ww. ustawy, ponieważ postępowanie przed sądem administracyjnym pierwszej instancji zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. Tym samym, Sąd stwierdził, że skoro wyrok Sądu pierwszej instancji został doręczony 6 listopada 2015 r., zaś termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 7 grudnia 2015 r., to pełnomocnik powinien złożyć w imieniu skarżącego, wraz z wniesioną w dniu 20 maja 2016 r. skargą kasacyjną, wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Tym samym w sytuacji, gdy pełnomocnik skarżącego nie złożył wskazanego powyżej wniosku, a skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu do jej wniesienia, WSA w Warszawie na podstawie art. 178 P.p.s.a. był zobowiązany skargę kasacyjną odrzucić. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do WSA w Warszawie celem dalszego postępowania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych, z tytułu udzielonej a nieopłaconej ani w całości ani w części pomocy prawnej z urzędy, zarzucając naruszenie art. 2 w zw. z art. 1 pkt 50 ustawy nowelizujące poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegającej na błędnej wykładni zwrotu dotyczącego "wszczęcia postępowania" i tym samym uznaniu, iż w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 177 § 3 P.p.s.a, a także naruszenie art. 177 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie znaleźć muszą przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. Przedmiotowa sprawa wszczęta została bowiem w dniu 7 kwietnia 2015 r., kiedy to skarżący wystąpił ze skargą, a nie w dniu 8 października 2015 r., jak chciałby tego ustanowiony w sprawie adwokat. Podkreślić bowiem trzeba, iż zarówno czynności zmierzające do przyznania skarżącemu prawa pomocy, jak i związane z późniejszym wniesieniem skargi kasacyjnej, nie są odrębnym postępowaniem, a jedynie kolejnymi etapami postępowania wszczętego skargą strony i to właśnie data wniesienia tego środka zaskarżenia determinuje moment wszczęcia postępowania w rozumieniu powołanego wyżej art. 2 ustawy nowelizującej. Tożsamy pogląd przedstawił NSA w postanowieniu z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt I OZ 172/16 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie mógł zatem zostać zastosowany art. 177 § 3 P.p.s.a., a termin, w jakim złożona winna być skarga kasacyjna, musiał być ustalony w oparciu o art. 177 § 1 tej ustawy przed nowelizacją. Nie może do tego przekonać okoliczność zwrócenia się WSA w Warszawie w piśmie z dnia 28 kwietnia do Okręgowej Rady Adwokackiej, na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a., o wskazanie daty zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Niezależnie od tego, że da się uchwycić związek tego artykułu z art. 177 § 3 P.p.s.a., zauważyć trzeba, iż drugi z tych przepisów nie mógł mieć zastosowania do postępowań sądowych wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. Sąd zobligowany jest do stosowania norm obowiązujących i nie ma możliwości dokonywania dowolnej ich wykładni, nawet jeśli wydają się one być połączone z innymi zmianami, które są już właściwe dla danego postępowania. Zauważyć trzeba, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji, że przepisy P.p.s.a. przewidują możliwość przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, o ile uchybienie takie nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, iż z uwagi na długotrwałość procedury przyznawania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wyłączona jest wina strony w uchybieniu, o ile nastąpiło ono wyłącznie z tej przyczyny. Tym samym stwierdzić trzeba, że pełnomocnik strony, wyznaczony do działania w sprawie z urzędu, w takiej sytuacji zobligowany był do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, który to wniosek, wraz z uzasadnieniem, złożony winien być w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, co wynika z art. 87 § 1 i 2 powołanej wyżej ustawy. Jednocześnie z takim wnioskiem pełnomocnik winien był dokonać czynności, której nie dokonano w terminie. Pełnomocnik wystąpił z takim wnioskiem, który znajduje się obecnie w aktach sądowoadministracyjnych, i któremu to wnioskowi zostanie nadany odpowiedni bieg. Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania wyjaśnić trzeba, że wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez WSA w postępowaniu określonym w przepisach art. 258- 261 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe i uznając, że zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie jest zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.