II FZ 430/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia : oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 10 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., odmówiono Podatnikowi przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadził działalność gospodarczą. Został obciążony podatkami, których nie zapłacili jego kontrahenci. Powyższe spowodowało upadłość firmy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Utrzymuje się z prac dorywczych, z tytułu których uzyskuje dochód w wysokości od 1.000 do 2000 zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego to 1.000 zł plus 1.000 zł spłata kredytów. Na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał Skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, że z tytułu prac dorywczych uzyskał w 2015 r. dochód w wysokości 3.500 zł. Z kolei w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. nie uzyskiwał żadnych dochodów. Skarżący wyjaśnił ponadto, że został zmuszony zrezygnować z prowadzonej działalności, ponieważ uzyskiwane z tego tytułu dochody nie pokrywały kosztów zawiązanych z jej prowadzeniem. Oświadczył również, że od co najmniej jednego roku nie posiada konta w banku więc nie może przedstawić wyciągów. Przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków i dochodów. Wskazał, że wydatki to: mieszkanie (miejsce do spania) 200 zł, wyżywienie 300 zł, leki 100 zł, inne 80 zł. Aktualnie Skarżący nie obsługuje zobowiązań finansowych. Odnośnie dochodów Skarżący wskazał, że jest to cześć etatu w K. Sp. z o.o. - 222,50 zł i prace dorywcze - 400 zł. Wyjaśnił również, że cześć wydatków pokrywana jest dzięki pomocy rodziny, zwłaszcza żony. Do pisma skarżący załączył wydruk z CEiIDG o zaprzestaniu prowadzenia działalności z dniem 31 marca 2014 r. i wykreśleniu z rejestru z dniem 17 lutego 2015 r. oraz PIT-11 za 2015 r. wystawiony przez płatnika K. Sp. z o.o. z wykazanym przychodem ze stosunku pracy w wysokości 437,50 zł. Postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikały ze złożonych oświadczeń nie pozwalały zdaniem Sądu I instancji na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, w którym wniesiono o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz pełnomocnika. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: - art. 246 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, - art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób nieprzekonywujący o słuszności i trafności wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez wskazanie, iż Skarżący wnosił o częściowe udzielenie mu prawa pomocy, w sytuacji gdy Skarżący w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. sprecyzował, iż wnosi o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważa co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast w formularzu PPF, który wpłynął do Sądu I instancji w dniu 12 lutego 2016 r., Skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz ten został wypełniony później niż pismo z dnia 3 listopada 2015 r., tym samym doszło do zmodyfikowania zakresu żądania. Skoro tak, to Sąd I instancji prawidłowo rozstrzygał o kwestii przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż takie żądanie wynika wprost z złożonego przez Skarżącego wniosku. W rezultacie zarzut naruszenia wskazanych przepisów p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z Sądem I instancji, że skarżący de facto uniemożliwił dokonanie merytorycznej oceny wniosku. Okoliczność powyższa wynika z rozbieżności z przedstawionych informacji. Słusznie WSA w Warszawie zauważył, że we formularzu PPF Skarżący podał, iż osiąga dochód z tytułu prac dorywczych od 1000 do 2000 zł, natomiast w piśmie z dnia 9 marca 2016 r. wskazał natomiast, że łącznie za cały 2015 r. uzyskał przychód z tytułu tych prac w wysokości 3.500 zł. Z kolei w okresie ostatnich trzech miesięcy tj., od grudnia 2015 r. do lutego 2016r. oświadczył, że nie uzyskał żadnych dochodów. W załączonym do tego pisma zestawieniu dochodów i wydatków wskazał, że dochody uzyskuje z tytułu części etatu w spółce z o.o. - wynagrodzenie 222,50 zł i z tytułu prac dorywczych - 400 zł. Miesięczne wydatki skarżący pierwotnie określił na kwotę 2.000 zł (1.000 zł koszty utrzymania i 1.000 zł spłata kredytów). Z kolei już w kolejnym piśmie określił je na kwotę 680 zł. Skarżący w zażaleniu nie wyjaśnił skąd wynikają powyższe rozbieżności. W takich okolicznościach sprawy Sąd I instancji prawidłowo postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy. Reasumując, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.