II FZ 43/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 1369/22 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A.sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/22 odmówił przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 12 października 2022 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2017 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił co następuje. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę skarżącej spółki. Pismem z dnia 10 lutego 2023 r. strona skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu wniosku podała, że przesyłkę z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi odebrała w dniu 2 stycznia 2023 r. M. R.- pracownica. Strona skarżąca wyjaśniła, że pracownica choruje przewlekle i znajduje się pod stałą opieką lekarzy neurologów. W okresie od dnia 19 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. pracownica przebywała na zwolnieniu lekarskim. U pracownicy od dnia 20 grudnia 2022 r. zaostrzyły się bóle kręgosłupa z promieniowaniem do kończyn górnych, a także pojawiło się niekontrolowane drżenie całego ciała. W dniu 2 stycznia 2023 r. pracownica złożyła wniosek o udzielenie jej urlopu wypoczynkowego w okresie od dnia 3 stycznia 2023 r. do dnia 12 stycznia 2023 r. Pracownica miała odebrać poranną korespondencję, jednak nie przekazała jej przełożonemu, nie zadekretowała tej korespondencji, gdyż zrobiło się jej słabo, powróciło drżenie w ciele i drętwienie kończyny górnej. Pracownica wypisała wniosek urlopowy i udała się do domu bez przekazania komukolwiek informacji o odebranej korespondencji. Pracownica poinformowała jedynie przełożonych o jej dalszej niedyspozycji do pracy i pogarszającym się samopoczuciu i opuściła miejsce pracy. Dnia 13 stycznia 2023 r. pracownica ponownie otrzymała zwolnienie lekarskie od 13 stycznia do 31 stycznia 2023 r. Jeszcze w trakcie tego zwolnienia pracownica była na dodatkowych badaniach. U pracownicy nie nastąpiła poprawa stanu zdrowia i od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 21 lutego 2023 r. pracownica nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim. W dniu 6 lutego 2023 r. do siedziby Spółki doręczona została przesyłka, zawierająca postanowienie o odrzuceniu skargi. Skarżąca podniosła, że poszukiwała dokumentacji sprawy I SA/Gd 1369/22, jednak w aktach sprawy, które pozostawały w siedzibie Spółki nie było korespondencji, o której była mowa w postanowieniu z dnia 1 lutego 2023 r. o odrzuceniu skargi ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych skargi. W aktach posiadanych przez skarżącą nie było ww. wezwania do przedłożenia KRS lub statutu i wskazania nr KRS. Skarżąca w dniu 7 lutego 2023 r. udała się do sekretariatu I Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i ustaliła, że odebranie wezwania Sądu dnia 2 stycznia 2023 r. pokwitowała pracownica. Tego dnia skarżąca skontaktowała się z pracownicą i okazało się, że korespondencję listowną z tego dnia pracownica zabrała ze sobą, żeby ją opisać w domu. Zapakowała korespondencję do teczki ze swoimi dokumentami lekarskimi, zwolnieniami i kopią wniosku urlopowego i zabrała z siedziby Spółki. Ze względu na swój stan zdrowia i problemy neurologiczne pracownica nie przekazała korespondencji z tego dnia. Skarżąca dowiedziała się, że takie wezwanie trafiło do Spółki dopiero, gdy odebrane zostało postanowienie o odrzuceniu skargi, a w zasadzie dopiero w dniu 7 lutego 2023 r. kiedy to ustalił, że ta korespondencja została odebrana przez pracownika, niezadekretowana, nie umieszczona w teczce z bieżącą korespondencją, nie skopiowana i nie umieszczona w aktach niniejszej sprawy sądowej. Ponadto prezes skarżącej spółki w dniach od dnia 2 stycznia 2023 r. dokonywał czynności służbowych poza biurem. Nie miał bezpośredniego dostępu do siedziby firmy i pracowników, a także do korespondencji. Od dnia 5 stycznia 2023 r. przebywał w delegacji w Niemczech następnie w Belgii, która trwała do dnia 24 stycznia 2023 r. Do wniosku załączono: kopię wniosku urlopowego pracownicy; dokumentację medyczną; ZUS ZLA z dnia 20 grudnia 2022 r., z dnia 13 stycznia 2023 r. oraz z dnia 1 lutego 2023 r., dokumenty delegacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał na treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej w skrócie "p.p.s.a.") i wyjaśnił, że w sytuacji, gdy terminowi uchybia strona prowadząca działalność gospodarczą, ocena dotycząca możliwości przywrócenia terminu odbywać się powinna przy zaostrzonych regułach. Od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się staranności wyższej niż przeciętna. Zdaniem Sądu Spółka nie uprawdopodobniła istnienia okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. Mając wiedzę o chorobie pracownicy, strona skarżąca winna przewidywać, że mogą wystąpić sytuacje krótszych bądź dłuższych jej nieobecności w pracy i w taki sposób zaplanować prowadzenie swoich spraw, aby nie wpłynęło to negatywnie na wypełnianie obowiązków związanych z prowadzoną działalnością. Skarżący na powyższe postanowienie wniósł zażalenie i zaskarżając je w całości zarzucił mu naruszenie przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmówienie przywrócenia terminu Skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku w przedmiocie określenia Spółce wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku celem ponownego rozpoznania wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości prawem przepisanej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. W rozpatrywanej sprawie Spółka przy odbiorze korespondencji korzystała z własnego personelu. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi zostało prawidłowo doręczone Spółce. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji uznał jednak, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje okoliczności faktycznych, które zostały powołane we wniosku. Przypomnieć należy, że skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu wskazała chorobę pracownika. W oparciu o złożone do akt dokumenty, w tym zaświadczenia lekarskie nie ulega wątpliwości, że pracownik w istocie przebywał w ww. dniach na zwolnieniach lekarskich i urlopach. Jednakże oceniając wniosek o przywrócenie terminu trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. Spółka dbając należycie o własne interesy powinna była wyznaczyć osobę zastępującą chorego, bądź przebywającego na urlopie pracownika. Ponadto w przypadku pracowników przewlekle chorych Spółka winna liczyć się z nieobecnościami takich pracowników spowodowanymi, czy to planowanymi urlopami czy też nieplanowanymi zdarzeniami. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych za brakiem winy w uchybieniu terminu może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. Pamiętać także należy, że rozpatrywana sprawa dotyczy osoby prawnej prowadzącej profesjonalna działalność gospodarczą i występująca na stałe w obrocie gospodarczym i prawnym. Sądownictwo administracyjne wypracowało ugruntowane już stanowisko, że nie spełniają warunku "braku winy" nieprawidłowości organizacyjne jednostki lub zaniedbania jej pracowników. Tym samym o braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia środka zaskarżenia nie może przesądzać pomyłka czy też zaniedbanie pracownika skoro za swego pracownika strona ponosi odpowiedzialność. W standardzie wymogu należytej staranności o własne interesy mieści się również obowiązek właściwego zorganizowania obsługi biurowo-administracyjnej danej jednostki administracyjnej oraz niezbędny nadzór i dobór zaangażowanego w niej personelu (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2001 r., sygn. akt IV SA 1340/99, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 1071/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 441/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1302/14). Do takiego standardu z pewnością należy zaliczyć wiedzę o stanie spraw wniesionych do sądów. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje nadto, że choroba może być przesłanką wyłączającą winę w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, jeżeli wykluczona jest możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie (por. postanowienie z 3 lipca 2012 r., II FZ 432/12). W podanym wyżej kontekście Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., wskazana we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przyczyna uchybienia terminu, tj. choroba jednego zatrudnionego pracownika, nie stanowiła przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Zawarty w zażaleniu wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego nie może zostać uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.