II FZ 404/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1674/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1674/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że H. K., wraz z zażaleniem na postanowienie odrzucające jej skargę kasacyjną, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.400 zł brutto, które podlega zajęciu egzekucyjnemu, w związku z czym wypłacane jest w kwocie 823,50 zł netto. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką zabudowanej działki – domu (przy czym nie wskazała ich powierzchni), mieszkania o powierzchni 45 m² oraz samochodu osobowego, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Do wniosku dołączyła odpis: decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury, postanowienia sądu okręgowego z dnia 31 października 2013 r., którym została zwolniona od opłaty od apelacji, zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 listopada 2012 r. oraz karty leczenia szpitalnego z dnia 20 czerwca 2014 r. Pismem z dnia 8 października 2014 r. zobowiązano H. K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie H. K. wniosła o jego uchylenie, podnosząc, iż Sąd nie ocenił jej trudnej sytuacji majątkowej i bezpodstawnie zaprzeczył argumentom strony, która nie jest w stanie opłacać kosztów postępowania sądowego, uzyskując zasiłek emerytalny w wysokości około 1000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do skarżącej o przedłożenie odpowiednich dokumentów i udzielenie dodatkowych informacji w tym zakresie (zob. zarządzenie z dnia 8 października 2014 r. i wezwanie skierowane do strony – k.124 i 125 akt sądowych). Skarżąca jednak w ogóle nie zareagował na przedmiotowe wezwanie. Co więcej mając świadomość, że jej bierna postawa w istocie zadecydowała o niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciu w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych – nawet na etapie zażalenia nie podjęła próby wyjaśnienia i doprecyzowania jej sytuacji materialnej, poprzestając na odwołaniu się do danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.