II FZ 362/16

Dnia 30 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1356/15 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1356/15 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w S. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 28 sierpnia 2015 r., nr ITPB3/4510-274/15-2/PS w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1356/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę kasacyjną D. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako "Spółka") od wyroku tego Sądu z dnia 11 lutego 2016 r., oddalającego skargę Spółki na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony - Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy) z dnia 28 sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że skarga kasacyjna wniesiona od ww. wyroku została sporządzona i podpisana przez r. pr. M.N. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 kwietnia 2016 r., wezwano powyższego pełnomocnika substytucyjnego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez: - złożenie pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego udzielonego M.N. przez r. pr. K.B. bądź r. pr. S.N. lub r. pr. A.Ł. do reprezentowania Spółki przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, udzielonego po dacie umocowania r. pr. K.B., r. pr. S.N. i r. pr. A.Ł. przez osoby reprezentujące Spółkę, tj. 18 grudnia 2015 r., - nadesłanie pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, celem ustalenia sposobu reprezentacji Spółki w dacie udzielenia pełnomocnictwa, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie Sądowi przedłożono: - odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 13 kwietnia 2016 r.; - pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 13 kwietnia 2016 r. o następującej treści "r. pr. K.B. z kancelarii prawniczej [...] Biuro Prawne S.N., A.Ł., K.B. - Spółka jawna w S., uprawniona do samoistnej reprezentacji D. (...) niniejszym upoważnia r. pr. M.N. do reprezentowania Spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wszystkich instancji, w tym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w sprawie ze skargi Spółki na (...), w tym również w sprawie ze skarg kasacyjnych wniesionych od wydanych w sprawie wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w sprawach o sygnaturze odpowiednio I SA/Sz 1355/15 oraz I SA/Sz 1356/15"; pełnomocnictwo to podpisała r. pr. A.Ł. Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie stwierdził, że skarga kasacyjna Spółki obarczona była dwoma brakami formalnymi i w związku z tym została wezwana do ich uzupełnienia. W wyznaczonym terminie Spółka udzieliła odpowiedzi na wezwanie, jednakże nie wywiązała się, zdaniem Sądu, w pełni z nałożonego na nią zobowiązania. W jego ocenie, Spółka nie przedłożyła prawidłowo sporządzonego pełnomocnictwa substytucyjnego udzielonego r. pr. M.N. przez r. pr. K.B. bądź r. pr. S.N. lub r. pr. A.Ł. do reprezentowania Spółki przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, udzielonego po dacie umocowania r. pr. K.B., r. pr. S.N. i r. pr. A.Ł. przez osoby reprezentujące Spółkę, tj. 18 grudnia 2015 r. W treści przedłożonego przez Spółkę pełnomocnictwa substytucyjnego z 13 kwietnia 2016 r. wskazano bowiem, że pełnomocnictwa tego udziela r. pr. M.N. r. pr. K.B., lecz dokument został podpisany przez r. pr. A.Ł. W zażaleniu Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła powyższe postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 49 § 1 oraz art. 177a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w zw. z art. 176 § 2 i art. 46 § 3 P.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne wezwanie Spółki zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 kwietnia 2016 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego udzielonego r. pr. M.N. przez r. pr. K.B. bądź r. pr. S.N. lub r. pr. A.Ł. do reprezentowania Spółki przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, udzielonego po dacie ich umocowania przez Spółkę, tj. po dniu 18 grudnia 2015 r., podczas gdy: a) oryginał pełnomocnictwa substytucyjnego z dnia 6 listopada 2015 r. udzielonego r. pr. M.N. przez r. pr. K.B. znajdował się już w aktach sprawy i stanowił załącznik do skargi z dnia 6 listopada 2015 r., zatem nie sposób przyjąć - tak jak wadliwie uczynił to Sąd - że w sprawie, na etapie skargi kasacyjnej, zaktualizował się obowiązek ponownego złożenia pełnomocnictwa substytucyjnego skoro skargę kasacyjna wniósł pełnomocnik, którego pełnomocnictwo (substytucyjne) znajdowało się w aktach sprawy, b) Sąd nie kwestionował w żaden sposób prawidłowości udzielonego pełnomocnictwa substytucyjnego z dnia 6 listopada 2015 r. co wynika przede wszystkim z faktu, że zarządzeniem z dna 14 grudnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału wezwał Spółkę jedynie do nadesłania pełnomocnictwa głównego podpisanego przez osoby reprezentujące Spółkę w sposób wskazany w uchwale Sądu Najwyższego (zatem uważał, że brakiem formalnym obarczone jest tylko pełnomocnictwo główne), co wprost oznacza, że Sąd uznał pełnomocnictwo substytucyjne za prawidłowe i skuteczne, c) Sąd w całym postępowaniu nie kwestionował umocowania r. pr. M.N. (a co za tym idzie, również dokumentu potwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego) do działania w niniejszej sprawie, w szczególności zaś nie kwestionował jego umocowania do sporządzenia i wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie, umocowania przy wykonywaniu zobowiązania Sądu, umocowania do reprezentowania Spółki na rozprawie oraz umocowania do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku; 2) art. 37 § 1 P.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe przyjęcie, że osoba która złożyła na dokumencie pełnomocnictwa swój podpis nie jest mocodawcą, a jest nim osoba wymieniona w osnowie dokumentu pełnomocnictwa, podczas gdy o tym, kto jest mocodawca i czy pełnomocnictwa (również substytucyjnego) udzielono prawidłowo i skutecznie, decyduje złożony na dokumencie podpis, a nie osoba wymieniona w jego osnowie (w sytuacji gdy pomiędzy osobą podpisaną pod treścią pełnomocnictwa a wymienioną w jego osnowie istnieje różnica); 3) art. 37 § 1 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że w sprawie nie przedłożono pełnomocnictwa substytucyjnego udzielonego r. pr. M.N. przez m.in. r. pr. A.Ł., podczas gdy, w wykonaniu zobowiązania Sądu przedłożono pełnomocnictwo substytucyjne opatrzone podpisem r. pr. A.Ł. prawidłowo umocowanej do reprezentacji Spółki, a zatem opatrzone podpisem mocodawcy; 4) art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 i art. 177a P.p.s.a. w zw. z art. 176 § 2 i art. 46 § 3 P.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na nieuzupełnienie przez Spółkę jej braku formalnego w wyznaczonym terminie, podczas gdy: a) skarga kasacyjna nie była obarczona brakiem, tym samym wezwanie do uzupełnienia braku skargi nie mogło być skuteczne, co powoduje, że nie mogły zaistnieć i nie zaistniały przesłanki do odrzucenia skargi kasacyjnej, ewentualnie, z ostrożności: b) brak skargi kasacyjnej został uzupełniony, poprzez wykonanie wezwania Przewodniczącego Wydziału oraz przedłożenie oryginału pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r. udzielonego r. pr. M.N. po dniu 18 grudnia 2015 r. przez r. pr. A.Ł. - należycie umocowana do reprezentacji Spółki, na skutek złożenia pod tym dokumentem podpisu, w miejscu oznaczonym "A.Ł. radca prawny", zatem fakt prawidłowego i skutecznego udzielenia pełnomocnictwa przez osobę należycie umocowaną nie budził żadnych wątpliwości, c) brak skargi kasacyjnej został uzupełniony, poprzez wykonanie wezwania Przewodniczącego Wydziału i przedłożenie oryginału pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r. zawierającego oczywistą omyłkę pisarską, niepływającą w żaden sposób na jego skuteczność, skoro pod dokumentem pełnomocnictwa podpisała się r. pr. A.Ł. - osoba należycie umocowaną do reprezentowania Spółki, natomiast przyjęcie poglądu przeciwnego - że tego rodzaju omyłka pisarska przesądza o nieskuteczności udzielonego pełnomocnictwa substytucyjnego, stanowi przejaw nadmiernego rygoryzmu w stosowaniu przepisów P.p.s.a., w nieuzasadniony sposób ograniczającego konstytucyjne prawo do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 37 § 1 P.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Obowiązek wykazania pełnomocnictwa (umocowania) wchodzi w rachubę zarówno wówczas, gdy dokonujący czynności procesowej pełnomocnik działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego bezpośrednio przez stronę (uczestnika postępowania), jak i wówczas, gdy działa na podstawie tzw. pełnomocnictwa substytucyjnego. W tym drugim wypadku wykazanie pełnomocnictwa przez pełnomocnika substytucyjnego polega na przedstawieniu oryginału (uwierzytelnionego odpisu) dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego oraz dokumentu pełnomocnictwa udzielonego osobie, która wystawiła pełnomocnictwo substytucyjne, chyba że dokument pełnomocnictwa w oryginale (uwierzytelnionym odpisie) został wcześniej złożony do akt sprawy. Tym samym złożenie pełnomocnictwa - bez wykazania stosownym dokumentem, że udzieliła go osoba umocowana w dacie udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania strony - nie wypełnia warunków formalnych umożliwiających nadanie skardze prawidłowego biegu. W niniejszej sprawie złożone do akt pełnomocnictwo substytucyjne zostało udzielone przed datą udzielenia pełnomocnikom pełnomocnictwa przez osoby reprezentujące Spółkę w sposób wskazany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt III CZP 34/14, tj. przed 18 grudnia 2015 r. Nie zmienia to faktu, że pomimo nie wniesienia nowego pełnomocnictwa substytucyjnego udzielonego po dacie 18 grudnia 2015 r., pełnomocnik substytucyjny został dopuszczony do czynności przed Sądem pierwszej instancji, tj. do wniesienia skargi oraz wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a także do reprezentowania Spółki na rozprawie. Należy podkreślić, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 grudnia 2015 r. o wezwaniu Spółki do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez nadesłanie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w jej imieniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi udzielonego przez Spółkę radcom prawnym: S.N., A.Ł., K.B., podpisanego przez osoby reprezentujące Spółkę w sposób wskazany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r., nie było pismem procesowym sformułowanym precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, czyli tak aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Po wniesieniu skargi kasacyjnej Spółka została ponownie wezwana do uzupełnienia braku formalnego w postaci nadesłania stosownego pełnomocnictwa substytucyjnego. W dniu 15 kwietnia 2016 r. złożono do akt pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 13 kwietnia 2016 r. udzielone przez r. pr. K.B., zaś podpisane przez r. pr. A.Ł. Nie ulega wątpliwości, że zarówno r. pr. K.B., jak i r. pr. A.Ł. były skutecznie umocowane przez Spółkę i uprawnione do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego. W konsekwencji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie doszło do zbyt rygorystycznego i formalistycznego potraktowania kwestii udzielonego pełnomocnictwa substytucyjnego, co doprowadziło do naruszenia konstytucyjnej zasady - prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Perspektywa konstytucyjna została w rozpoznawanej sprawie pominięta przez Sąd pierwszej instancji, co doprowadziło do zbyt restrykcyjnego i formalistycznego odczytania problematycznego pełnomocnictwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo wyrażone w ww. przepisie Konstytucji wymaga odczytania pełnomocnictwa substytucyjnego przez pryzmat intencji stojącej za wyrażonym umocowaniem do reprezentacji oraz skutków w postaci zamknięcia Spółce drogi do merytorycznej kontroli orzeczenia Sądu pierwszej instancji w sprawie. W celu wyeliminowania powziętych wątpliwości, co do zaistniałych rozbieżności, Sąd pierwszej instancji winien wezwać raz jeszcze pełnomocnika substytucyjnego do nadesłania prawidłowo udzielonego i podpisanego pełnomocnictwa. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ w art. 209 P.p.s.a. przyjęto unormowanie, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 185 P.p.s.a. w zw. z art. 197 P.p.s.a.