II FZ 317/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Po 153/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Po 153/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącym M. B. i P. B. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1101/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2014 r. odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie z uwagi na niewyjaśnienie przez skarżących istotnych okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 1 grudnia 2014 roku M. B. i P. B. ponowili wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z zawartych w nich informacji wynikało, że P. i M. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to 1.680 zł (umowa o pracę skarżącego). Skarżący posiada grunty rolne o pow. 57.2452 ha i spłaca swoje zobowiązania finansowe w wysokości około 900.000 zł z dochodów z dzierżawy budynków, w których wcześniej prowadził działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w motywach rozstrzygnięcia zastrzegł, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozpatrzyć w kontekście normy wynikającej z art. 165 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd podkreślił, że analiza dokumentacji przekazanej w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego jednoznacznie wskazuje, że sytuacja majątkowa i rodzinna strony skarżącej nie została przedstawiona rzetelnie, a ponadto nie uległa istotnej zmianie od dnia 6 czerwca 2014 r. Skarżący nadal czerpią dochody z trzech źródeł: z działalności rolniczej na gruntach rolnych o pow. ponad 57 ha, z działalności gospodarczej skarżącego oraz z umowy o pracę skarżącego w "B." sp. z o.o. Żona wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża. Niemniej jednak jest ona współwłaścicielem majątku wynajmowanego firmie "B." sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest syn wnioskodawców K. B. Skarżący jest natomiast pracownikiem i prokurentem w tej spółce. Wnioskodawcy nie udokumentowali wysokości przychodu z działalności rolniczej (w tym wysokości otrzymanych środków pomocowych), ani wysokości kosztów prowadzenia tej działalności. Według pisemnych zapewnień przychód ze sprzedaży płodów rolnych w 2013 r. wyniósł 100.000 zł, a koszty uzyskania tego przychodu to 142.000 zł. Koszty prowadzenia działalności rolniczej za rok 2014 zostały zadeklarowane na kwotę 123.000 zł. Wynagrodzenie skarżącego z tytułu zatrudnienia w "B." sp. z o.o. za rok 2014 wyniosło 15.400 zł, przychód z działalności gospodarczej za ten rok osiągnął wysokość 397.581,33 zł, a koszty uzyskania tego przychodu zamknęły się w kwocie 406.393.94 zł. Skarżący posiadają następujące ruchomości: samochód Volkswagen Transporter z 1997 roku, ciągnik Białoruś, samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 roku, samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku oraz naczepę cysterna ENERCO NC-32X z 1999 roku. Małżonkowie posiadają także majątek w postaci nieruchomości, na który składają się: - nieruchomości w miejscowości K.: grunt 12.164 m², budynki 585 m ² budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.; - nieruchomość rolna o powierzchni 52,5452 ha – uprawa roślinna oraz 4,7 ha – las; - nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania – S. ul. A., która według oświadczenia jest własnością matki skarżącego. Zdaniem Sądu, skarżący nie wyjaśnili należycie ich aktualnej sytuacji materialnej. Oświadczenia majątkowe skarżących, zawarte następnie na urzędowych formularzach, nie odpowiadało więc wymogom art. 252 § 1 p.p.s.a. Wniosek skarżących nie zawierał pełnej informacji umożliwiającej ocenę ich zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podobnie jak w momencie orzekania przez Sąd w dniu 6 czerwca 2014 r., skarżący powołali się enigmatycznie na znaczne pogorszenie się ich sytuacji finansowej, a także na wypadek skarżącej i pobieranie przez nią świadczeń rentowych. Sąd stwierdził zatem, że złożone przez skarżących oświadczenia uniemożliwiały ocenę, czy zaistniały zmiany okoliczności sprawy, warunkujące możliwość zmiany wydanego wcześniej postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W zażaleniu M. B. i P. B. wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia, podnosząc, że ich dochody drastycznie spadły z uwagi na wypadek skarżącego i fakt uzyskiwania przez niego renty. Małżonkowie wskazali, że nie są w stanie opłacić kosztów sądowych, co pozbawia ich możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Poza sporem w sprawie pozostawało ustalenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym (drugim) żądaniem strony. Aktualny formularz PPF zawierał przy tym informacje zbieżne z przedstawionymi na wcześniejszym etapie postępowania, które zostały już prawomocnie ocenione przez sądy administracyjne obu instancji. Skarżący nie sprecyzowali bowiem w istocie jakie nowe okoliczności miałyby zadecydować o konieczności uwzględnienia zgłoszonego przez nich żądania. Małżonkowie poprzestali na ogólnych i enigmatycznych stwierdzeniach, że ich sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w związku z wypadkiem skarżącego. Na poparcie przedstawionej argumentacji nie przedłożyli jednak jakiegokolwiek dowodu uwiarygodniającego twierdzenia dotyczące obniżenia ich statusu materialnego. Tymczasem w myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Na gruncie niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, mimo braku takiego obowiązku, dokonał powtórnie analizy sytuacji majątkowej skarżących, podnosząc, że przedstawione przez nich informacje nie świadczyły o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy przede wszystkim z uwagi na nienależyte wyjaśnienie aktualnej kondycji majątkowej. Jednocześnie - co kluczowe dla rozstrzygnięcia - Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że zarówno argumentacja strony, jak i dostarczone przez nią dane nie pozwalały na stwierdzenie zmiany okoliczności usprawiedliwiającej odmienną ocenę możliwości finansowych wnioskodawców. Obraz sytuacji majątkowej skarżących, wynikający z akt sprawy, nie uległ bowiem istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a