II FZ 298/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 986/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 10 marca 2015 r., znak [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 986/15, umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym A. K. w sprawie z jego skargi na Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 10 marca 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia podał, że skarżący, wniósł skargę kasacyjną od wyroku tego Sądu z dnia 14 czerwca 2016 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W argumentacji wniosku podał, że jest zatrudniony na ½ etatu i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 880 zł netto. Jego żona nie pracuje, otrzymuje rentę socjalną w kwocie 800 zł netto, a dzieci studiują. Wnioskodawca nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z 25-letnią córką i 21-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Żona posiada samochód osobowy marki Mercedes C 200, rok prod. 2001, wartość rynkowa samochodu 5.000 zł. Wnioskodawca podał, że wspólnie z żoną ponoszą koszty wyżywienia, opłaty za media i utrzymują studiujące dzieci. Pismem z dnia 9 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zwrócił uwagę, że wniosek skarżącego z dnia 23 sierpnia 2016 r. jest drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek z dnia 17 lipca 2015 r., w którym skarżący wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych, został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2015 r. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia znalazła potwierdzenie w postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2015 r. oddalającym przedmiotowy wniosek, a także postanowieniu NSA w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., o sygn. akt II FZ 131/16, którym oddalono zażalenie na ww. postanowienie. Uwzględniając tę okoliczność Sąd pierwszej instancji wskazał na przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej: p.p.s.a. i wyjaśnił, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. dodał, iż jeżeli podmiot, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W kontekście powyższego Sąd stwierdził, że skarżący w złożonym ponownie wniosku nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego we wcześniejszym postanowieniu Sądu z dnia 17 grudnia 2015 r. Z przedstawionego wniosku nie wynika bowiem, aby w sprawie zaszły zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiałyby skarżącemu udzielenie pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku skarżący powołuje bowiem te same okoliczności, co w poprzednim, tj.: że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 880 zł netto, a jego żona rentę socjalną w kwocie 220 euro; dwójka jego dzieci studiuje; nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości; - jego żona posiada samochód osobowy marki Mercedes C200, rok prod. 2001, wartość rynkowa samochodu 5.000 zł. Co istotne, w toku rozpoznawania powtórnego wniosku skarżący uchylił się od obowiązku przedłożenia żądanych przez referendarza dokumentów i oświadczeń, czym de facto uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz członków jego rodziny prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji Sąd uznał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 sierpnia 2016 r., ani z obecnie rozpoznawanego sprzeciwu nie wynika, aby sytuacja materialna i finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do tej, która została zobrazowana w pierwotnie złożonym wniosku z dnia 17 lipca 2015 r. Powyższe uzasadnia zatem umorzenie postępowania na podstawie art. 249a p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadnienie zażalenia jest tożsame w treści do sprzeciwu wniesionego do postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z obowiązującym art. 249a p.p.s.a., postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Należy również zaznaczyć, jak zasadnie podniósł Sąd pierwszej instancji, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia przez Wojewódzki Sąd postępowania w przedmiocie kolejnego, wywiedzionego przez skarżącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za słuszną uznaje ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż podlegający ocenie wniosek skarżącego nie był pierwszym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie. Skarżący już wcześniej występował z tożsamym żądaniem. Wniosek ten został rozpoznany tak przez referendarza (postanowienie z dnia 13 listopada 2015 r.), jaki i przez Sąd pierwszej instancji (postanowienie z dnia 17 grudnia 2015 r.) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 21 marca 2016 r.) rozpoznający zażalenie od postanowienia Sądu pierwszej instancji. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały skarżącemu na konkretne braki wniosku w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego, kolejny wniosek zawierał tożsame ogólnikowe twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej oraz braki, uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie. Fakt powtórnego wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do słusznego stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący (wnioskodawca) był świadom braków składanych przez niego wniosków. Miał zatem możliwość doprecyzowania niejasności wynikłych w przedmiotowej sprawie i skorygowania uprzednich uchybień, przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej w sytuacji, gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach. Lakoniczność rozpoznawanego wniosku, treść poprzedniego wniosku, wiedza i świadomość konsekwencji jakie niesie za sobą uchylanie się od złożenia oświadczenia pełnego, klarownego i w sposób wyczerpujący obrazującego sytuację materialną wnioskodawcy, a także uporczywe powielanie błędów i braków wniosku, przemawiała zatem za zbędnością rozpoznania powtórnego wniosku strony złożonego w tym samym zakresie. Reasumując, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów procesowych, jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.