II FZ 240/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie sędzia WSA del. Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1150/08 zwalniające skarżącego z ½ części wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia podatku od towarów i usług za lata 2004-2005 postanawia oddalić zażalenie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał skarżącemu prawo pomocy zwalniając go od obowiązku uiszczenia ½ części wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący P. R. zgłosił wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że ma stałe zatrudnienie i zarabia miesięcznie 1500 zł. Z tego wynagrodzenia potrącana jest miesięcznie kwota 200 zł tytułem egzekucji oraz skarżący przekazuje na rzecz swoich rodziców, z którymi zamieszkuje, kwotę 200 zł na swoje utrzymanie. Ponadto skarżący wskazał, iż posiada do zapłaty zaległość podatkową wraz z odsetkami przekraczającą kwotę 400.000 zł. Postanowieniem z 30 października 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego w ½ części od ponoszenia kosztów sądowych. Wobec wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpatrujący sprawę, postanowieniem z dnia 23 lutego 2010 r. zwolnił skarżącego z ½ części wpisu sądowego. Sąd wskazał, iż orzekając miał na względzie okoliczności opisane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wykazane we wniesionym sprzeciwie. Sąd wyjaśnił, że rozstrzygnięcie o zwolnieniu skarżącego od ½ wysokości wpisu sądowego oznacza, że zobowiązany jest on uiścić kwotę 125zł. Jest to, zdaniem Sądu, kwota możliwa do uiszczenia dla skarżącego. Skoro bowiem ma on stałe wynagrodzenie, nie ponosi kosztów eksploatacji nieruchomości w której zamieszkuje wspólnie z rodzicami, przekazuje rodzicom 200 zł tytułem kosztów jego utrzymania, nadto został już uprzednio zwolniony od wpisu od skargi, to możliwe jest poniesienie przez skarżącego jednorazowego wydatku w kwocie 125 zł. W zażaleniu pełnomocnik skarżącego zakwestionował rozstrzygnięcie Sądu, w zakresie, w którym oddalono wniosek i wskazał nowe okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270, dalej "p.p.s.a."), art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1977 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8 poz.60 ze zm.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia wydanego w pierwszej instancji, załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego. Pełnomocnik wskazał, że w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego nosi znamiona wyjątkowości Skarżący aktualnie jest zatrudnionym na ½ etatu, zarabia 970 zł., z tego wynagrodzenia co miesiąc tytułem egzekucji zaległości podatkowych potrącana jest kwota 470 zł. Pełnomocnik zakwestionował także twierdzenie Sądu, że w przypadku ubogiego społeczeństwa pomoc należy przyznawać osobom bezrobotnym, samotnym, albowiem jego zadaniem pomoc ta należy się osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia zapewnienie dostępu do sądu. Zdaniem pełnomocnika, dla skarżącego wydatek w wysokości 125 zł ewidentnie przekracza jego możliwości finansowe. Zakwestionował także argumentację Sądu, iż skoro skarżący ponosi wspólnie z rodzicami koszty utrzymania nieruchomości, to nie może oczekiwać daleko idącej pomocy od państwa, skoro ani wiek, ani stan zdrowia nie ograniczają jego możliwości finansowych. Nie jest także, zdaniem pełnomocnika, argumentem przemawiającym za nieuwzględnieniem wniosku, zwolnienie skarżącego od wpisu sądowego na etapie wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że wniosek pełnomocnika skarżącego o uchylnie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia wydanego w pierwszej instancji nie ma oparcia w prawie. Wniesienie sprzeciwu w postępowaniu z zakresu prawa pomocy prowadzi do utraty mocy postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, wobec czego Sąd rozpatrujący sprawę nie jest związany jego treścią. Nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny podniesione w skardze nowe okoliczności. Sąd bowiem dokonując oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji czyni to przy uwzględnieniu danych, jakimi dysponował ten Sąd w momencie orzekania. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie stwierdził, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 125 zł, nie będzie dla skarżącego takim obciążeniem, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że jest w stanie ponieść część kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że skarżący ma stały dochód ( wynoszący 1500 zł miesięcznie). Ma zagwarantowane miejsce zamieszkania, jest osobą młodą, co ma znaczenie dla jego możliwości zarobkowych. Pełnomocnik skarżącego kwestionował tę ocenę Sądu wskazując, iż sytuacja skarżącego nosi znamiona wyjątkowości. Twierdzenie to nie zostało jednak w żaden sposób udowodnione. Okoliczność, że skarżący nie posiada wysokich dochodów, ma natomiast do spłacenia inne należności nie stanowi o wyjątkowości sytuacji. Należy przypomnieć, że w postępowaniu w zakresie prawa pomocy ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek. To wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle (wyjątkowo) trudna, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, jak słusznie ocenił Sąd I –instancji nie dowodzi takiej sytuacji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie wobec braku usprawiedliwionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.