II FZ 1650/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 247/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. postanawia: zażalenie oddalić.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 247/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J. F. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Choć spoczywał na nim obowiązek współpracy z Sądem w celu ustalenia jego sytuacji majątkowej, polegający na dostarczeniu adekwatnych informacji i dokumentów, skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się do stwierdzenia, że nie ma żadnych środków do życia, a poza tym nie wyjaśnił z czego utrzymuje się jego rodzina, jakie ma wydatki i czy dysponuje jakimkolwiek majątkiem. Skarżący nie zastosował się do dwukrotnego wezwania o doprecyzowanie jego sytuacji, a w sprzeciwie podniósł argumenty natury proceduralnej. Jego twierdzenia pozostały w związku z tym gołosłowne. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym stwierdził, że postanowienie to jest krzywdzące i niesprawiedliwe, a także utrudnia stronie dochodzenie jej praw na drodze sądowej. Wskazał, że nagromadzenie postępowań prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym uniemożliwia mu ponoszenie wszystkich kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania skarżącego i jego najbliższych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. W przedmiotowej sprawie z uwagi na to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawierał żadnych danych w rubrykach od 7 do 11, a więc dotyczących posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przekazanie Sądowi szeregu wymienionych dokumentów, których jednak nie nadesłał. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie miał innej możliwości, jak tylko ocenić merytorycznie złożony wniosek skarżącego przez jego oddalenie. Wniosek strony nie zawierał bowiem danych, co do stanu majątkowego i zdolności zarobkowych wnioskodawcy, a tym samym nie wykazywał podstaw do przyznania prawa pomocy, na co słusznie zwrócił uwagę w motywach swojego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., zażalenie oddalił.