II FZ 1424/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 559/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., I SA/Łd 559/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. A. (dalej: Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2014 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Łodzi podał, że w dniu 3 kwietnia 2014 r. Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję SKO, odmawiającą stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dołączonych dokumentów wynika, że źródłem utrzymania Skarżącej jest jej emerytura w wysokości 1.771 zł netto oraz działalność gospodarcza – doradztwo podatkowe, z której w okresie do stycznia do marca 2014 roku uzyskała przychód na poziomie 10.367 zł. Strona podała też, że w związku z prowadzoną działalnością w okresie od stycznia do października 2013 r. poniosła koszty w wysokości 12.642 zł, wobec czego działalność przyniosła jej stratę na poziomie 2.275 zł. Według oświadczenia Skarżącej źródłem finansowania jej niedochodowej działalności gospodarczej jest emerytura. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 828 m2 z budynkiem w budowie zagrożonym katastrofą budowlaną i zniszczonym budynkiem gospodarczym, oraz samochodu osobowego marki Renault Megane Scenic rok produkcji 1997. Skarżąca wskazała, że 25 maja 2014 r. wydała dyspozycję likwidacji książeczki oszczędnościowej, która ma nastąpić 24 czerwca 2014 r., jednak środki te planuje przeznaczyć na pokrycie nieuregulowanych zobowiązań z tytułu ostatniej raty za program Lex w wysokości 1.245 zł. Z informacji udzielonych przez wnioskodawczynię do sprawy sygn. akt I SA/Łd 695/12 wynika, że zamieszkuje ona w domu należącym do jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. 2.2. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Łodzi odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie WSA w Łodzi stwierdził, że ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów oraz wyjaśnień wynika, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania Skarżącej jest emerytura w wysokości 1.771 zł netto, a także działalność gospodarcza – doradztwo podatkowe, z której w okresie od stycznia do marca 2014 r. uzyskała przychód na poziomie 10.367 zł, zaś w okresie od stycznia do października 2013 r. poniosła koszty w wysokości 12.642 zł, co spowodowało stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.275 zł. Skarżąca jest właścicielką ww. nieruchomości oraz samochodu. Z oświadczenia strony wynika, że kwotę 2.000 zł uzyskaną z likwidacji książeczki oszczędnościowej w A. Bank S.A. zamierza przeznaczyć na pokrycie nieuregulowanych zobowiązań oraz ostatnią ratę za program Lex w wysokości 1.245 zł. 3.2. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także kwotę wpisu od skargi w sprawie (200 zł), Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej Skarżącej dowodzi, że nie znajduje się ona na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla jej utrzymania koniecznego. Co więcej, fakt zgromadzenia na książeczce oszczędności w kwocie 2.000 zł, bez względu na podnoszone przez Skarżącą problemy najpierw z jej odszukaniem, a następnie z jej likwidacją, dowodzą, że sytuacja finansowa Skarżącej pozwala na poniesienie kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z wniesieniem skargi. W interesie Skarżącej leżeć zatem powinno doprowadzenie do wypłaty zgromadzonych na książeczce środków. Skarżąca uzyskuje stały dochód miesięczny (emeryturę w kwocie 1.771 zł netto), który przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych, a także dochody związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Dodatkowo w odniesieniu do twierdzeń Skarżącej dotyczących poniesionej w 2013 r. straty należy wskazać, że wykazana strata nie świadczy o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto każdy kto prowadzi działalność gospodarczą czyni to na własne ryzyko, a ponoszenie wydatków, które mają na celu jej rozwój nie może stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy. Analiza sytuacji finansowej Skarżącej, na podstawie złożonych w rozpoznawanej dokumentów prowadzi do wniosku, że dysponowała ona środkami pieniężnymi, z których była w stanie wygospodarować kwotę niezbędną na pokrycie opłat sądowych postępowania toczącego się w sprawie. Przyznania prawa pomocy nie może również uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez wnioskodawczynię. 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Łodzi, Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez "przyjęcie, że skarżącą nie udowodniła, że żyje na skraju ubóstwa, a tym samym jest wstanie uiścić koszty opłaty sądowej". Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zażalenie Skarżąca podniosła, że: "Wbrew twierdzeniom sądu ostatnie oszczędności były pozostawione na nieprzewidziane wydatki związane ze stanem zdrowia skarżącej, które skarżąca zmuszona była uruchomić, stąd decyzja o likwidacji książeczki oszczędnościowej. Każdy zdrowo myślący człowiek nie wyzbywa się wszystkich posiadanych środków pieniężnych, zwłaszcza, takich czynności nie powinna podejmować osoba chora, zwłaszcza w realiach polskiej służby zdrowia. A taka sytuacja ma miejsce w przypadku skarżącej. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu błędnie wywiódł, że skarżąca uzyskuje dochody z działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga fakt, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wewnętrzne sprzeczności. Raz w uzasadnieniu sąd wskazuje na stratę podatkową, drugi raz na rzekomo uzyskiwany przez skarżącą dochód z działalności gospodarczej. Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji wydatki bieżące na działalność gospodarczą nie mają na celu rozwój, gdyż działalność gospodarcza skarżącej została zniszczona w majestacie prawa przez Sędziów sądów powszechnych, gdzie w normalnym państwie prawa dawno przestali być Sędziami, lecz służą wyłącznie obronie słusznych praw skarżącej przed bezprawnym kapitałem zagranicznym, i doprowadzenie do odpowiedzialności osoby winne zniszczenia działalności gospodarczej oraz zdrowia skarżącej. Tej zniszczonej działalności gospodarczej skarżącej, do tego przy stanie zdrowia nie da się już przywrócić. Zatem skarżącej pozostaje już stopniowa likwidacja i zajęcie się zdrowiem jak i zakończeniem spraw przeciwko bezkarnemu kapitałowi zagranicznemu. W praworządnym państwie prawa w ocenie skarżącej sądy nie powinny używać argumentacji w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów sądowych, że działalność gospodarcza prowadzona jest na ryzyko skarżącej, w sytuacji naruszenia prawa ma miejsce przez organy samorządowe. Gdyby organy samorządowe działały zgodnie z przepisami obowiązującego Ich prawa, skarżąca nie miałaby potrzeby składania skarg do sądów administracyjnych, a tym samym nie istniałby problem zwolnienia z opłat sądowych". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Łodzi odpowiada prawu, zatem zażalenie Skarżącej podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Skarżącej nie wykazała ona zasadności zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego do skargi. Uwzględnienie znacznych przychodów Skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej oraz stałego i pewnego źródła przychodu w postaci świadczenia emerytalnego (por. pkt 3.1. – okoliczności tych Skarżąca nie kwestionuje), uzasadnia ocenę, że przy zasadach racjonalnego gospodarowania środkami finansowymi Skarżąca jest w stanie udźwignąć ww. koszt sądowy. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowa jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową Skarżącej pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Trafnie bowiem wskazał, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wbrew twierdzeniom Skarżącej podniesionym w zażaleniu zaskarżone postanowienie WSA w Łodzi nie jest wewnętrznie sprzeczne. Trafnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że wskazana strata w prowadzonej działalności gospodarczej nie świadczy o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania, tzn. brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Okoliczność taka wymaga odrębnego uprawdopodobnienia, którego Skarżąca nie dokonała na żadnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie prawa pomocy. W szczególności Skarżąca nie wskazała jakiego rodzaju realne (a nie tylko księgowe) koszty poniosła i w jaki sposób ograniczyły one jej płynność finansową. Rozpoznawane zażalenie nie zawiera żadnych szczegółowych informacji w tym zakresie, a jedynie zakwestionowanie przez Skarżącą oceny przeprowadzonej przez WSA w Łodzi. Podobnie podnoszona przez Skarżącą okoliczność pogorszenia stanu zdrowia nie została precyzyjnie przedstawiona, a w szczególności Skarżąca nie wskazała jakie problemy zdrowotne i w jaki sposób wpływają na jej sytuację finansową, której ocena jest kluczowa dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kwestie te zostały jedynie zasygnalizowane w uzasadnieniu zażalenia, a Skarżąca nie tylko ich nie wyjaśniła, ale także w żaden sposób nie uprawdopodobniła. Włączona do akt sprawy kopia zaświadczenie ZUS ZLA jest niewystarczająca dla oceny sytuacji zdrowotnej Skarżącej, bowiem nie zawiera żadnej informacji medycznej poza oceną, że "chory może chodzić" (por. k. 45 akt WSA w Łodzi), co sugeruje łagodniejszą postać pogorszenia zdrowia. Natomiast kwestia wpływu problemów zdrowotnych na sytuację finansową Skarżącej w ogóle nie została przedstawiona w rozpoznawanym zażaleniu. Przedłożone przez Skarżącą dokumenty (załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwu) tylko fragmentarycznie obrazują jej sytuację majątkową. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy i zdrowotny wnioskodawcy. Skarżąca – czemu nie przeczą twierdzenia zawarte zażaleniu – wydatkuje środki pieniężne na różne cele związane z jej działalnością gospodarczą (zakup monitora, program komputerowy), zatem dokonuje wydatków rozwojowych. W takiej sytuacji, przy uwzględnieniu przychodów Skarżącej, przerzucanie kosztów sądowych w jej sprawie na ogół społeczeństwa nie jest zasadna w świetle art. 199 p.p.s.a. 5.4. Reasumując dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji Skarżącej, należy w kontekście przedstawionych okoliczności uznać ją za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca zaś, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołała jej podważyć w zażaleniu, bowiem również na etapie postępowania zażaleniowego nie wyjaśniła wskazanych wątpliwości i nie uwiarygodniła swoich twierdzeń. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.