II FZ 1391/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 245/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 6 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem 30 czerwca 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 245/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") odmówił E. R. (dalej: "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawą prawną wydanego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia postanowienia WSA wynika, że Skarżąca wystąpiła do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazał, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie, natomiast mąż zatrudniony w jej firmie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 450 zł (w załączeniu zaświadczenie). Skarżąca wyjaśniła, że wydatki związane z bieżącym utrzymaniem są na poziomie uzyskiwanych dochodów, a bywa, że je przekraczają. Dodała, że w wydatkach tych partycypuje zamieszkujący wspólnie syn z rodziną i jest to kwota ok. 400 zł W związku z powziętymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych Skarżącej zobowiązano ją do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi nadesłano zeznania podatkowe obojga małżonków za 2012 i 2013 r. z wykazanym w przypadku skarżącej przychodem w wysokości odpowiednio 5.113.157,37 zł (przy kosztach uzyskania przychodu 5.221.772,52 zł) i 3.158.568,60 zł (3.146.690,51 zł), wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy, zaświadczenie o wynagrodzeniu męża skarżącej, listę blokad na rachunku bankowym związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz kserokopię faktur za energię i gaz. Postanowieniem z 16 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. WSA oceniając wniosek Skarżącej stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Według Sądu pierwszej instancji nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienie od kosztów sądowych). Nie wykazała ona bowiem w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczne przychody. Analiza operacji na rachunku bankowym wskazuje na wpływy w wysokości od kilku do kilkunastu tysięcy złotych (k. 57, 62 – 66, 68, 70 - 77). Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, w tym wpisu sądowego. Dodał, że zarówno Skarżąca, jak i jej mąż nie posiadają statusu osoby bezrobotnej. Skarżąca nie uprawdopodobniła, iż z uwagi na znikome dochody i brak oszczędności jest zmuszona do korzystania z pomocy dzieci lub społecznej. Końcowo WSA argumentował, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że podstawowym źródłem jej dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza, a środki jakie otrzymuje z tego tytułu nie są duże z uwagi na małą rentowność firmy. Skarżąca dodała, że kwota, którą przeznacza na utrzymanie jest równa kwocie otrzymywanych dochodów. Skarżąca wskazała także, że nie posiada żadnych oszczędności, ruchomości czy nieruchomości, a posiadane środki na rachunkach bankowych zostały zablokowane. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącej. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącej i jej małżonka nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że Skarżąca uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a z analizy wyciągów z rachunku bankowego wynika, że Skarżąca operuje kwotami od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Nie można także zgodzić się z argumentem Skarżącej o blokadzie środków na rachunkach bankowych. Z akt sprawy wynika, że blokady komornicze zostały wprowadzone na jeden z posiadanych przez Skarżącą rachunków bankowych a nie na wszystkie rachunki, a tym samym środki jakie Skarżąca posiada. W świetle powyższych uwag, mając na uwadze sytuację majątkową Skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że, Skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę 2475 zł w celu uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Prawidłowa jest zatem ocena Sądu pierwszej instancji, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny Skarżącej. Oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji Skarżąca nie podważyła także w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie powielenie dotychczasowej argumentacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze stan majątkowy Skarżącej i jej rodziny, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżącą i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżąca powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.