II FZ 1334/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 319/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 8 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenie zaległości podatkowej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 319/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu S. N. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie do kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego wskazując na swój zły stan zdrowia oraz konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia przy istniejącym wielotysięcznym zadłużeniu, które wobec braku stosownych środków finansowych grożą ciężką chorobą lub śmiercią. W oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym skarżący podał, że pozostaje ze swoją żoną w rozdzielności majątkowej; w skład jego majątku wchodzi zaś dom o powierzchni 90 m² (współwłasność z żoną) oraz mieszkanie o powierzchni 44,5 m². Z informacji przekazanych przez stronę wynika też, że wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego wynosi 3.793 zł brutto miesięcznie. Skarżący ponosi wydatki na utrzymanie odziedziczonego mieszkania w kwocie 6.000 zł rocznie. S. N. powołał się również na okoliczność, iż Sąd przyznawał mu w innych sprawach prawo pomocy. W toku postępowania skarżący nadesłał zeznanie podatkowe PIT – 37 za 2012 r., wyciąg z rachunku bankowego, zestawienie operacji wraz ze wskazaniem limitu kredytowego (5.000 zł) i wolnych środków (3.504 zł na marzec 2014). Ponadto w odpowiedzi na wezwanie Sądu do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz wskazania i udokumentowania kalkulacji kosztów życia oraz struktury wydatków, skarżący nadesłał rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. sporządzone przez organ rentowy oraz wyciąg z historii rachunku bankowego za okres od 18 maja 2014 r. do 17 czerwca 2014 r. Skarżący wskazał dodatkowo, iż z nadesłanego przez niego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż jego wydatki na poratowanie zdrowia wyniosły we wskazanym okresie 4.280 zł. Ponadto wedle relacji skarżącego przedmiotowy wyciąg z rachunku bankowego nie obejmował wszystkich ponoszonych przez niego wydatków na leczenie. Skarżący wskazał też, że jest zmuszony do ponoszenia tak wysokich wydatków na swoje leczenie z uwagi na niską jakość usług medycznych świadczonych przez zakłady publicznej opieki zdrowotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach rozstrzygnięcia nie dostrzegł podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego w świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd uznał, że z porównania wysokości uzyskiwanych przez skarżącego bieżących dochodów (3.316,18 zł netto miesięcznie) z wysokością należnych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika - doradcy podatkowego wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153) nie wynika, by strona nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że wyciąg z rachunku bankowego za okres od 18 maja do 17 czerwca 2014 r. nie potwierdza poniesienia w tym okresie wydatków na poratowanie zdrowia w kwocie 4.280 zł (obejmuje on transakcje nie związane z zakupem usług medycznych czy też z zakupami w aptekach), a ponadto wskazuje na dokonanie w dniu 4 czerwca 2014 r. wpłaty za pośrednictwem wpłatomatu w kwocie 1.500 zł, bez określenia wpłacającego oraz tytułu wpłaty. Sąd podkreślił także, że skarżący, pomimo skierowania do niego wezwania, nie złożył dokumentów, z których wynikałaby kalkulacja kosztów życia, struktura wydatków czy precyzyjne wydatki na poratowanie zdrowia. Zdaniem Sądu, ciążące na skarżącym wydatki związane ze spłatą kredytu nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed wydatkami stanowiącymi koszty postępowania sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. N. wniósł o "unieważnienie przedmiotowego zażalenia w całości", nakazanie WSA niezwłocznego udostępnienia stronie niepublikowanych aktów prawnych wymienionych w postanowieniu, zmianę składu sędziowskiego lub skierowanie sprawy do rozpatrzenia przez WSA w Gliwicach. Skarżący argumentował, że zaskarżone postanowienie jest wyrazem krzywdzącej różnicy w traktowaniu obywateli RP, bowiem opiera się na nieuzasadnionym przypisaniu stronie cechy "nieubogiego", podczas gdy państwo reprezentowane przez WSA udziela pomocy jednostkom bogatym. Ponadto skarżący stwierdził, iż utracił zaufanie do Sądu pierwszej instancji, zaś brak możliwości zaznajomienia się z treścią powołanych przez Sąd przepisów jest "łamaniem prawa człowieka do obrony". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w wysokości 3.316,18 zł miesięcznie (zob. wpłata z ZUS świadczenia emerytalnego dokonana w dniu 19 maja 2014 r. – k. 87 akt sądowych). Nieznane pozostają natomiast miesięczne koszty utrzymania strony. Mimo wezwania sądowego do wskazania i udokumentowania kalkulacji kosztów życia i struktury wydatków (w tym, wydatków na poratowanie zdrowia), skarżący nie przedłożył w tym zakresie jakichkolwiek informacji, zaś podane przez niego kwoty zakupu lekarstw (w wysokości 4.280 zł w okresie od 18 maja do 17 czerwca 2014 r.) nie znajdowały potwierdzenia w przedłożonym przez niego wyciągu z rachunku bankowego, ani innych przedstawionych dokumentach. Niejasne pozostaje także źródło dokonywanych na rachunek skarżącego wpłat gotówkowych w kasie i za pośrednictwem wpłatomatu (w kwotach po kilkaset złotych). W konsekwencji nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Za niewystarczającą należy w szczególności uznać argumentację strony, że ponosi ona wysokie koszty leczenia, skoro skarżący takiej okoliczności w żaden sposób nie dowiódł. Podkreślenia wymaga, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, że na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, by jego sytuacja materialna nie pozwoliła mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co uzasadniałoby skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Bez wpływu na zasadność prezentowanej powyżej oceny pozostawały przy tym zawarte w zażaleniu twierdzenia, które odbiegały od przedmiotu sporu i w żaden sposób nie podważały okoliczności decydujących o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania doradcy podatkowego w rozpatrywanym przypadku. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.