II FZ 1317/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 1026/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia zapłaty zaległości podatkowej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 1026/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego P. B. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w dniu 28 maja 2014 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podnosząc, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.680 zł brutto. Skarżący zaznaczył, że był wcześniej właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty K. z dnia 16 lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Skarżący podał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900.000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Ponadto wyjaśnił, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Skarżący oświadczył również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje we wspólności majątkowej. Zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Jednocześnie wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy, który zajęto ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, - samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat, - ciągnik Białoruś, - naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł. Stwierdził, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2.650 zł (gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł). Skarżący podał również, że posiada następujące nieruchomości: - w K.: grunt o pow. 12.164 m², budynki o pow. 585 m², budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." Sp. z o.o., - w B.: grunt o pow. 4.241 m², budynki o pow. 664,48 m² - nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, - nieruchomość przy ul. A. nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Skarżący wyjaśnił, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień 30 maja 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Do pisma z dnia 20 czerwca 2014 r. skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] Bank [...] S.A. z dnia 16 września 2013 r., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek P. [...] S.A. z siedzibą w P., - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miejskiego w S. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - wezwania Banku [...] w W. z dnia 8 listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia 4 maja 2010 r., - harmonogram spłat kredytu/pożyczki – należności w restrukturyzacji, spłata w okresie od 15 listopada 2011 r. do 20 listopada 2014 r., wysokość raty na dzień 21 lipca 2014 r. 606,65 zł, - terminarz płatności kredytu zaciągniętego w [...] Bank [...] S.A., data pierwszej raty 19 luty 2010 r., data ostatniej raty 19 styczeń 2015 r., rata w wysokości 2.535,15 zł, - umowy pożyczki z dnia 26 listopada 2009 r. zaciągniętej przez skarżącego w [...] Bank [...] na kwotę 200.000 zł, okres spłaty od 26 listopada 2009 r. do 30 listopada 2019 r., rata 2.515,32 zł. Skarżący podał, że "B." Sp. z o.o., której jest pracownikiem i prokurentem, należy do jego syna K. B. Spółka ta wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń skarżący uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014 oraz kopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r. Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. wyniosły 142.000 zł (zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł). Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. koszty te kształtowały się na następującym poziomie: zasiew 30.000 zł, uprawa 20.000 zł, środki ochrony roślin 15.000 zł, ubezpieczenie 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w motywach rozstrzygnięcia argumentował, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu, nie budziło najmniejszych wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazowały jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższały zgłoszone dochody). Sąd zaakcentował, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, jak i istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie były wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych były bowiem indywidualną decyzją strony, zaś konieczność ponoszenia kosztów postępowań sądowych w żadnym razie nie mogła w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W zażaleniu P. B. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia podnosząc, że ustalenia Sądu nie odzwierciedlają stanu faktycznego, bowiem strona nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W kwestionowanym orzeczeniu dokonano wyczerpującej analizy materiałów przedłożonych przez stronę badając zarówno źródła dochodu skarżącego (stosunek pracy, działalność gospodarcza w zakresie najmu pomieszczeń oraz gospodarstwo rolne), jego zasoby majątkowe (nieruchomości i pojazdy), jak i wskazywane koszty bieżącego funkcjonowania (miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oraz spłatą zobowiązań finansowych). Na tej podstawie Sąd pierwszej instancji w sposób usprawiedliwiony stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego nie kwalifikuje go do grona osób ubogich, które nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Zasadnie bowiem WSA zwrócił uwagę na liczne źródła finansowania strony i możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, w tym zarobkowego wykorzystania należących do niej składników majątkowych (wynajem nieruchomości i korzystanie z pojazdów). Trafnie wytknął również nieścisłości wynikające z porównania kwot opisanych miesięcznych wydatków (łącznie 8.307,36 zł - koszty utrzymania i rat kredytowych) z deklarowanymi dochodami (5.162 zł z tytułu najmu oraz 1.680 zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę), które stawiały pod znakiem zapytania wiarygodność twierdzeń strony co do jej rzeczywistej kondycji finansowej. Na aprobatę zasługuje także argumentacja Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którą samo ujawnienie straty z działalności gospodarczej (wynikającej z deklaracji podatkowych skarżącego), będącej wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, nie przesądza jeszcze o braku jakichkolwiek środków materialnych. Podobnie ocenić należy fakt ciążącego na skarżącym zadłużenia, które – na tle przedstawionej sytuacji materialnej strony - nie może być traktowane priorytetowo względem zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, tj. kosztów postępowania sądowego. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje również treść zażalenia, które nie podejmuje jakiejkolwiek polemiki z przesłankami decydującymi o odmowie przyznania prawa pomocy, poprzestając na ogólnym stwierdzeniu, że sytuacja finansowa skarżącego znacząco odbiega od przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji. Nadmienić jednocześnie należy, że w ramach toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego sytuacja materialna skarżącego w kontekście podstaw przyznania prawa pomocy była już weryfikowana zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Poznaniu, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, które nie uwzględniły żądania strony o zwolnienie od kosztów sądowych (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 1026/13 i postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 9/14 – treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.