II FZ 130/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 395/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 21 stycznia 2015 r., I SA/Po 395/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W argumentacji wniosku skarżący podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.600 zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją starosty zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900.000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed 16 lipca 2010 r. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Skarżący oświadczył, że posiada rachunek bankowy, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód [...], rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy; samochód [...], rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł; samochód [...], rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat; ciągnik [...]; naczepa cysterna [...], rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2.650 zł, przy czym: gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł. Skarżący podał także, że posiada następujące nieruchomości: - grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez [...] Sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień 31 października 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Do pisma z 28 listopada 2014 r. skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym, - zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego z 6 marca 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia zastępcy komornika sądowego o wszczęciu egzekucji na wniosek banku z 16 września 2013 r., Skarżący podał, że [...] Sp. z o.o. należy do jego syna. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od maja do października 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów - sumy 2014. Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł i poniósł koszty w wysokości 142.000 zł. Z kolei w 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności rolniczej poniósł koszty w wysokości 123.000 zł. Skarżący, pomimo wezwania referendarza, nie podał czy w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Referendarz sądowy postanowieniem z 19 grudnia 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy w wyniku skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów postępowania w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i żonie minimum warunków socjalnych. Ponadto podnieść należy, że zgromadzony przez skarżącego majątek oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że jego dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych. Jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu a "wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 3. Zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postanowieniem z 16 lipca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 16 września 2014 r., II FZ 1309/14, oddalił zażalenie strony skarżącej na to postanowienie. Kluczowe zatem znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy ma treść art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, które są istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Skoro wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem sądu, stąd sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinien był jedynie zbadać, czy w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa zmianie, pozwalającej uznać, iż zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Oceniając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącego, przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał skutecznie nowych okoliczności, które jednocześnie byłby tego rodzaju, że przemawiałyby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji rozpoznał ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniając kompleksowo całokształt sytuacji majątkowej skarżącego w świetle przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie NSA mimo braku dokonania przez sąd pierwszej instancji zawężenia oceny sytuacji majątkowej skarżącego zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. WSA w Poznaniu słusznie zauważył w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy. Analiza sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy dokonana przez WSA w Poznaniu na podstawie informacji przedstawionych we wniosku jak i wynikających z przekazanych przez wnioskodawcę dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami, które – jakkolwiek obciążone są kredytami i ratami leasingowymi – to jednak generują również przychody. Co więcej, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla niego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. Oceny tej skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.