II FZ 129/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 512/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 8 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 512/13, oddalił wniosek A. K. – nazywanej dalej "Skarżącą", o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżąca osiąga miesięcznie dochód w wysokości 4000 zł brutto. Pozostaje w gospodarstwie domowym z trojgiem małoletnich dzieci, na rzecz których ojciec płaci 1.800 zł alimentów. Pośród wydatków Skarżąca wymieniła kwotę 3333,33 zł, którą płaci co miesiąc byłemu mężowi tytułem spłaty przyznanego jej przez sąd mieszkania. Na bieżące utrzymanie (czynsz, media, jedzenie, ubrania, środki czystości, przedszkole, artykuły szkolne i podręczniki, leczenie) Skarżąca wydatkuje 3115 zł. Ponieważ wydatki Skarżącej są wyższe od jej dochodów, korzysta z pomocy finansowej rodziców. Skarżąca uiściła wpis od skargi w wysokości 100 zł i wystąpiła o wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu. W ocenie sądu pierwszej instancji Skarżąca nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie, gdy uiszczenie kosztów postępowania zagraża utrzymaniu koniecznego siebie i rodziny. Tymczasem Skarżąca dysponuje miesięcznie kwotą 5800 zł, jej wydatki na utrzymanie konicznie siebie i rodziny wynoszą 3115 zł, a co za tym idzie pozostaje jej 2685 zł. Spłata mieszkania stanowi natomiast zobowiązanie cywilnoprawne, które nie może mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniem publicznoprawnym, jakim są koszty postępowania sądowego. W tej sytuacji przyznanie Skarżącej prawa pomocy oznaczałoby uznanie zobowiązań prywatnych za mające pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznymi. Nie można bowiem finansować z budżetu państwa kosztów postępowania, gdy Skarżąca dysponuje środkami na spłatę zobowiązań związanych z powiększeniem majątku prywatnego. Porównując dochód Skarżącej z wydatkami, które będzie musiała ponieść w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, wniosek nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. Sąd zaznaczył przy tym, że o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, decyduje niemożność poniesienia związanych z tym wydatków, a nie brak specjalistycznej wiedzy. W zażaleniu Skarżąca podniosła, że sąd pierwszej instancji błędnie ustalił wysokość uzyskiwanych przez nią przychodów na kwotę 5800 zł. Mając na uwadze, że jej wynagrodzenie wynosi 2828 zł netto (4000 zł brutto), łącznie z alimentami dysponuje kwotą 4626 zł. Skarżąca nie zgodziła się także z poglądem sądu pierwszej instancji, że spłata mieszkania ma na celu zwiększenie jej majątku prywatnego. Wydatek ten służy zaspokojeniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych jej rodziny – a co za tym idzie należy traktować go jako konieczne utrzymanie siebie i rodziny. Skarżąca argumentowała także, że nie dochodzi do powiększenia jej majątku, wręcz przeciwnie, ponieważ posiadane przez nią mieszkanie musi spłacić, korzystają z pomocy rodziców. Pieniądze uzyskane od rodziców Skarżąca będzie musiała zwrócić. W ocenie Skarżącej, konieczność uiszczenia kosztów postępowania nie może stać się przyczyną zaprzestania realizacji zobowiązań cywilnoprawnych. W takim bowiem przypadku Skarżącej grozi wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz konieczność zapłaty odsetek. Zważywszy na powyższe, rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu, wyrażoną w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie okazało się niezasadne, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca nie wykazała, że nie jest wstanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Trzeba przy tym pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa osób, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Z wniosku Skarżącej wynika natomiast, że Skarżąca upatruje głównej przeszkody w możliwości poniesienia kosztów postępowania w konieczności spłaty byłego męża w związku ze zniesieniem współwłasności mieszkania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydatku tego nie można zaliczyć do wydatków niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącej i jej rodziny. Wydatek ten, wbrew temu co podnosi Skarżąca, nie wiąże się tylko z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych – ale przede wszystkim wynika z powiększenia jej majątku. W wyniku zniesienia współwłasności mieszkania, Skarżąca stała się bowiem jego jedynym właścicielem. Jako że jest to zobowiązanie cywilnoprawne, które nie odpowiada kryteriom opisanym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania. Z tego względu, nawet jeżeli sąd pierwszej instancji błędnie określił kwotę którą dysponuje Skarżąca, postanowienie odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 przywołanej ustawy.