II FZ 1171/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2344/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 2344/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A.S. (dalej jako "Skarżaca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 października 2013 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że jest osobą niepracującą, w ósmym miesiącu ciąży, pozostaje na utrzymaniu swojego ojca, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w mieszkaniu o powierzchni 90 m². W dniu 28 stycznia 2014 r. Skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. Sąd pierwszej instancji uznał, mając na uwadze treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." oraz art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, że na obecnym etapie postępowania Skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowany zakresie. Sąd wskazał, że wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast na mocy art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd zaznaczył dalej, że w sprawie Skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania dokumentów i nie przedstawiła informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów oraz informacji, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sprawie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt sprawy, Sąd uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny Złożone przez nią oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku Skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów na ponoszenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W zażaleniu Skarżąca zaskarżyła postanowienie wnosząc jednocześnie o jego uchylenie i zwolnienie jej z konieczności ponoszenia kosztów postępowania, ewentualnie o nakazanie Sądowi pierwszej instancji ponowne rozpatrzenie wniosku. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w związku z toczącym się postępowaniem w zakresie podatku od spadków i darowizn wniosła o zwolnienie z konieczności ponoszenia opłaty sądowej, zaznaczając, że przedstawiła Sądowi pierwszej instancji, w jej ocenie, wyczerpujące informacje obrazujące jej sytuację finansową. Dalej podkreśliła, że sytuacja materialna nie pozwala jej na dokonanie opłaty w takiej kwocie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i z poniższych względów podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi art. 255 P.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić Skarżącej należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2014 r. (k-19) referendarz sądowy wezwał, na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżącą do przedłożenia stosownej dokumentacji, ze wskazaniem, że niewykonanie powyższego obowiązku skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych z akt sprawy. Wezwanie skierowane do Skarżącej miało bowiem na celu potwierdzenie treścią dokumentu (m.in. zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków jej i rodziny ze wskazaniem źródeł finansowania) oświadczenia o aktualnej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej Skarżącej i jej rodziny. Brak stosownej odpowiedzi na to wezwanie oznacza, że Skarżąca nie wykazała wystąpienia w jej sytuacji przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w szczególności nie przedłożyła, mimo że była do tego wezwana, wyciągów z rachunków bankowych osobistych. W związku z powyższym Skarżąca nie wywiązała się z obowiązku wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jego otrzymania, a skoro na stronie spoczywa ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem wskazał Sąd pierwszej instancji, że Skarżąca nie udokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawiła Sąd możliwości wnikliwiej oceny, a w konsekwencji przyznania jej prawa pomocy. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W takiej sytuacji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.