II FZ 113/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt I SPP/Kr 139/21 w przedmiocie zwolnienia z kosztów postępowania zażaleniowego oraz odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. M. na czynności Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. w przedmiocie doręczenia za pośrednictwem poczty tradycyjnej zamiast środków komunikacji elektronicznej postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 23 maja 2022 r., sygn. akt I SPP/Kr 139/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od zarządzenia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 2 lipca 2021 r. sygn. akt I SPP/Kr 139/21 oraz wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie ze skargi skarżącego na czynności Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. polegające na doręczeniu pism za pośrednictwem poczty tradycyjnej zamiast środków komunikacji elektronicznej utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie Starszego referendarza sądowego oraz odmówił zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Uzasadniając wskazał, że skarżący wnioskiem z 8 maja 2021 r. zwrócił się do WSA w Krakowie o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 26 stycznia 2021 r. oddalającym wniosek o wyłączenie sędziego. W związku z tym skarżący został wezwany do wypełnienia i podpisania urzędowego formularza wniosku PPF, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 15 czerwca 2021 r. Zarządzeniem z 2 lipca 2021 r. sygn. akt I SPP/Kr 139/21 Starszy Referendarz Sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, gdyż w wyznaczonym terminie skarżący nie nadesłał wypełnionego formularza PPF. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia (nazwanym zażaleniem) skarżący wniósł o jego uchylenie i "orzeczenie wedle wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu". Skarżący wniósł także o wyłączenie referendarza sądowego i podał, że "wyrok wydany przez asesora nie jest wiążący, gdyż została ona wybrana przez KRS, która łamie konstytucję". Przedmiotowemu "postanowieniu" zarzucił naruszenie: 1. art. 244, art. 245, art. 175 §1, art. 285l i art. 285f ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez nieprawidłową jego interpretację, 2. art. 247 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu i uznanie, że wniosek o prawo pomocy strony skarżącej jest niezasadny, 3. art. 252 p.p.s.a. poprzez uznanie, że strona nie potrzebuje pełnomocnika z urzędu, 4. art. 141 w zw. z art. 163 i art. 166 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia, będącego przedmiotem zaskarżenia. Skarżący wniósł także o zawieszenie postępowania zażaleniowego do czasu rozstrzygnięcia postępowania toczącego się przed Komisją Europejską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyjaśnił, że wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania zażaleniowego nie został złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu. Postępowanie sądowe, w tym również postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem sformalizowanym, a ustawodawca uzależnił możliwość rozpoznania wniosku od sporządzenia go we wskazanej przepisami formie, o czym wyraźnie stanowi art. 252 § 2 p.p.s.a. Uchybienie temu obowiązkowi, szczególnie po wezwaniu do jego dopełnienia przez sąd, przed którym sprawa się toczy, skutkować musi zastosowaniem art. 257 p.p.s.a., tj. pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego zarządzenia o pozostawieniu wniosku o zwolnienie z kosztów postępowania zażaleniowego bez rozpoznania. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o połączenie do wspólnego rozpoznania z wnioskiem z 8 grudnia 2020 r. w sprawie I SA/Kr 1154/20 o zamiarze skierowania skargi na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega odrzuceniu. Zażalenie jest zwykłym środkiem odwoławczym, który przysługuje od wskazanych w ustawie nieprawomocnych postanowień wydawanych przez sądy administracyjne pierwszej instancji. Postanowienia są zaskarżalne w drodze zażalenia wówczas, gdy ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tak przewiduje. Zaskarżalne są także postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 tej ustawy. Jeżeli ustawa przewiduje wydanie postanowienia czy zarządzenia i jednocześnie nie stanowi, że na takie postanowienie lub zarządzenie przysługuje prawo wniesienia zażalenia, to wniesienie tego środka odwoławczego jest niedopuszczalne. Wskazać należy, że art. 194 § 1 p.p.s.a. określa w sposób szczegółowy i wyczerpujący przypadki, w których jest dopuszczalne zaskarżenie określonego postanowienia Sądu I instancji. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 tj. dotyczących przyznania prawa pomocy, wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, ponadto wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których rodzaje enumeratywnie wymieniono w tym przepisie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że ani art. 194 § 1 p.p.s.a., ani żaden inny przepis p.p.s.a. nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego dotyczące utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego. Ponadto w art. 131 p.p.s.a. przewidziano, że zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania i o odmowie podjęcia postępowania. Wynika z tego, że żaden przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje prawa strony do wniesienia środka odwoławczego w postaci zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Oznacza to, że zażalenia także na to postanowienie nie jest dopuszczalne. Uregulowanie zawarte w art. 131 p.p.s.a. przyznaje stronom postępowania prawo do kwestionowania w drodze zażalenia wyłącznie tych postanowień, których przedmiotem jest zawieszenie postępowania oraz odmowa podjęcia zawieszonego postępowania sądowego. Nie przyznaje natomiast takich uprawnień co do postanowień o odmowie zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Gdyby intencją ustawodawcy było dopuszczenie możliwości wniesienia zażalenia również na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy, to taka możliwość zostałaby expressis verbis wyrażona bądź w art. 194 § 1, bądź w art. 131 p.p.s.a. Skoro przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w rozważanym przypadku nie przewidują możliwości zaskarżenia postanowienia, to koniecznym było jego odrzucenie, co uniemożliwia rozważanie zasadności zarzutów dotyczących zaskarżonego postanowienia. Treść przywołanych regulacji przesądza o tym, że ustawodawca nie przewidział prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. jak również co do odmowy zawieszenia postepowania w przedmiocie prawa pomocy. W związku z tym zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie musi zostać odrzucone z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Ponadto skarżący pismem z 27 czerwca 2022 r. (k. 25 akt sądowych) wraz z przesłanym przez Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 23 maja 2022 r. został pouczony, że od tego postanowienia nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł wobec tego jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 194 w związku z art. 180 i art. 197 § 2 p.p.s.a.