II FZ 1080/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1357/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 4 października 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 1357/13) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 4 października 2013 r. w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy wskazał, że skarżący zwrócił się o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W motywach powyższego podał, że jest osobą niepracującą i nieposiadającą żadnego majątku, przeciwko której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na kwotę przekraczającą 6.000.000 zł. W codziennej egzystencji pomaga mu jedynie syn A. Z., u którego obecnie zamieszkuje. Uzupełniając przedmiotowy wniosek skarżący nadesłał wyciągi z kont bankowych należących do niego oraz syna oraz oświadczenia syna w przedmiocie posiadanego majątku, wielkości wynagrodzenia za pracę oraz wielkości posiadanych udziałów w spółkach prawa handlowego. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na posiadane przez syna skarżącego na rachunku bankowym środki, wielokrotnie przewyższające kwotę wymaganych we wszystkich trzech sprawach wpisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu strony uznał, że sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa i jako taka nie uzasadnia udzielenia stronie wnioskowanego zwolnienia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Mieszka razem z nim i pozostaje na jego całkowitym utrzymaniu. Skarżący nie posiada bowiem żadnego dochodu ani majątku. Nie korzysta przy tym z pomocy państwa. Sąd dodał, że na rachunku bankowym syna skarżącego w listopadzie 2013 r. znajdowała się kwota 22.949,52 zł, z której bez uszczerbku utrzymania koniecznego możnaby opłacić wysokość wpisu w łącznej wysokości 6.196 zł we wszystkich trzech sprawach ze skarg wnioskodawcy. Sąd pierwszej instancji dodał, że bez znaczenia przy tym jest, co podniósł skarżący w sprzeciwie, iż po pierwsze nie ma on dostępu do tych środków, a po drugie zostały one w niedługim czasie rozdysponowane na życie i pokrycie wcześniej powstałych zobowiązań. Na osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe spoczywa bowiem obowiązek niesienia sobie nawzajem pomocy. Obowiązek ten dotyczy również udzielania osobom uprawnionym pomocy finansowej w celu zapewnienia możliwości prowadzenia postępowania sądowego. Końcowo Sąd podkreślił, że skarżący już na etapie postępowania odwoławczego winien uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku pozwalającego na zapewnienie minimalnej i samodzielnej egzystencji. Obecnie jest na utrzymaniu syna, który nie jest zamożny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uznanie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów (por. art. 255 P.p.s.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 246 § 2 P.p.s.a. znajduje uzasadnienie w realiach niniejszej sprawy. Sąd bowiem oceniając sytuację materialno-finansową skarżącego skupił się przede wszystkim na środkach finansowych znajdujących się w listopadzie 2013 r. na rachunku bankowym, którego posiadaczem jest syn skarżącego (nie zaś skarżący). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że o ile w listopadzie 2013 r. była to znaczna kwota ok. 23.000 zł to z wyciągu bankowego Alior Bank z dnia 31 stycznia 2014 r. wynika, że obroty na tym rachunku nie były znaczne, a saldo końcowe wynosiło -17,68 zł. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji nie dokonał analizy bieżących możliwości zarobkowych skarżącego. Natomiast biorąc pod uwagę informacje zawarte w przesłanych wyciągach z rachunków bankowych, a także z informacji dotyczącej zarobków syna, trudno przyjąć za Sądem pierwszej instancji "że jest on (skarżący) w stanie przy pomocy syna, posiadającego środki znacznej wielkości ponieść także koszty sądowe we wszystkich trzech sprawach, których łączna wymagana wysokość na obecnym etapie postępowania wynosi 6,198 zł" Za niezrozumiałe należy również należy uznać stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o konieczności gromadzenia środków na postępowanie sądowe już na etapie postępowania odwoławczego w sytuacji gdy, jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, skarżący nie posiada żadnego majątku zarówno ruchomego jak i nieruchomego, a także żadnych środków finansowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji powinien skupić się na możliwościach płatniczych skarżącego nie zaś wyłącznie jego syna. W ocenie tutejszego Sądu nie jest dogłębnie zbadana sytuacja strony, bowiem nawet wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń nakierowane było wyłącznie na majątek ruchomy i nieruchomy syna, a w ogóle pominięto w nim osobę skarżącego. Nie jest znane czy przy braku dochodu korzysta on z pomocy państwa, czy otrzymuje on emeryturę bądź rentę. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji