II FSK 912/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka Sędziowie NSA Jolanta Sokołowska WSA (del.) Maciej Kurasz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 723/16 w sprawie ze skargi T. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 24 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji wydanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i orzeczenia o dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego dot. egzekucji należności z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 723/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu skargi T. M. (dalej jako "Strona", "Skarżąca") w przedmiocie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji wydanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i orzeczenia o dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego egzekucji należności z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2013 r. – oddalił skargę. 1. W uzasadnieniu wyroku przedstawiony został stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...] i [...]. Organ egzekucyjny stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. 2. Zażalenie na to rozstrzygnięcie złożył wierzyciel – Kierownik [...[ ARiMR i zakwestionował zasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt posiadania przez zobowiązaną nieruchomości. Wierzyciel twierdzi, że w sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty wyższej od kwoty dochodzenia i egzekucji należności. 3. Postanowieniem z dnia 24 maja 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i orzekł o dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ drugiej instancji wskazał, że ocenę stanu majątkowego zobowiązanej organ egzekucyjny oparł na protokołach o jej stanie majątkowym sporządzonych w dniach 25 sierpnia 2014 r. i 30 marca 2016 r., z których wynikało, że zobowiązana nie posiada ruchomości i innych praw majątkowych podlegających egzekucji administracyjnej. Ponadto egzekucja z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna z powodu braku środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia. Tymczasem zobowiązana posiada nieruchomości rolne, w skład których wchodzą działki o nr geodezyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o pow. 12,15 ha, położone w obrębie: były majątek W., gm. B. oraz W., gm. R.. Również do protokołów o stanie majątkowym zobowiązana zeznała, że posiada grunty rolne o pow. ok. 4,5 ha przeliczeniowego. Wobec powyższego Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że organ egzekucyjny nie wykazał jednoznacznie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co oznacza, że nie wykazano przesłanki do umorzenia postępowania z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm. dalej jako "u.o.p.e.a."). 4. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skargę do Sądu złożyła zobowiązana. Podniosła w niej, że umorzenie postępowania było następstwem stwierdzenia przez organ egzekucyjny w jej miejscu zamieszkania złej sytuacji materialnej i skromnych warunków mieszkaniowych. Zarzuciła, że ARiMR przyznawała jej płatności, a potem ich nie wypłacała. Wniosła o umorzenie zasądzonej kwoty i wypłacenie przez ARiMR całych naliczonych dopłat bezpośrednich. 5. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. 6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. W motywach wskazał, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 6 kwietnia 2014 r., działającego jako organ egzekucyjny, a oparte na tej podstawie prawnej, trafnie zostało ocenione przez organ II instancji jako przedwczesne. Poprzedzone bowiem zostało niepełną informacją na temat sytuacji majątkowej skarżącej. W szczególności nie zawierało ustaleń organu egzekucyjnego dotyczących nieruchomości, których skarżąca jest współwłaścicielką. Zgromadzone przez organ informacje dotyczyły wyłącznie ruchomości i osiąganych dochodów. Ocenione muszą być jako niepełne i niekompletne, a zatem nie odpowiadają kryterium wszechstronnego zgromadzenia dowodów. Bezsporne w sprawie jest, iż skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, składającego się z szeregu działek geodezyjnych, położonego w gminach B. i R. Nieruchomości te nie są wyłączone spod egzekucji, nie ciążą na nich hipoteki. Mogą zatem stanowić przedmiot egzekucji, nawet jeśli obejmować będą wyłącznie ułamkową jego część. W tych okolicznościach zdaniem Sądu konstatacja organu egzekucyjnego o istnieniu przesłanki bezskuteczności egzekucji nie znajdowała odzwierciedlenia w faktach i dowodach znajdujących się w aktach postępowania i winna zostać ponownie zweryfikowana po przeprowadzeniu czynności egzekucyjnych. 7. Na przedmiotowe orzeczenie pełnomocnik ustanowiony z urzędu wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której na podstawie art. 173 § 1 w związku z art. 176 § 1 i § 2, a także art. 174 pkt 2, art. 175 § 1 i art. 177 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 tj. z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 723/16. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 138 § 2 w zw. z art. 144 oraz art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 poz. 23 tj. z późn. zm. dalej "k.p.a."), w zw. z art. 18 i art. 59 § 2 u.o.p.e.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy kontrolowane przez WSA postanowienie Organu II Instancji naruszało przepisy prawa, co przejawiało się w tym, że Organ II Instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wydał postanowienie rozstrzygające sprawę co do meritum, zamiast na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. przekazać ją do ponownego rozpoznania i wyjaśnienia Organowi I Instancji. W związku z powyższym wniósł na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, oraz na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przeze mnie z urzędu w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Z treści podniesionego zarzutu i przedstawionej argumentacji wynika, że autor skargi kasacyjnej uważa, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy powinien wydać postanowienie w oparciu o przepis art. 138 § 2 kpa a nie tak jak zostało wydane w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. 8. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podnosząc, że nie ma ona uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a wobec tego nie może zostać uwzględniona. 9. Przystępując do oceny skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności wypada przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, które wyznaczają podniesione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, jak też argumentacja przytoczona w uzasadnieniu tego środka zaskarżenia. Oznacza to, że NSA nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego lub postępowania przed tym sądem i musi skoncentrować swoją uwagę wyłącznie na weryfikacji zarzutów sformułowanych przez stronę skarżącą oraz ich uzasadnienia. 10. Oceniając zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oraz ich uzasadnienie stwierdzić należy, że poddana NSA sprawa ogranicza się wyłącznie do rozstrzygnięcia, czy Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu zasadnie potwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia organu nadzoru w postępowaniu egzekucyjnym w sytuacji wyjścia na jaw majątku, z którego może być dochodzona należność publicznoprawna. W ocenie Sądu odwoławczego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że działanie Dyrektora Izby Skarbowej w rozpoznawanej sprawie było zgodne z przepisami prawa. 11. Zgodnie z treścią art. 59 § 2 u.o.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jest to decyzja uznaniowa, ale musi być poprzedzona wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną. Z akt sprawy jednoznacznie wynikało, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyznał rację organowi nadzoru, że istniały podstawy do uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa wadliwego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i orzeczenia o potrzebie prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu kasacyjnego w zaskarżonym orzeczeniu zasadnie przyjęto, że Dyrektor Izby Skarbowej, wobec informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o posiadanych przez Skarżącą nieruchomościach prawidłowo orzekł o potrzebie przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego celem ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącej. 12. Odnosząc się do podnoszonych w skardze kasacyjnych zarzutów wskazać należy, że Sąd pierwszoinstancyjny zasadnie ocenił, że podjęte przez Dyrektora Izby Skarbowej orzeczenie jest jak najbardziej prawidłowe. Jest to orzeczenie co do meritum, ale w tej konkretnej sprawie to meritum oznacza, że sprawa będzie w dalszym ciągu prowadzona i badana przez organ pierwszej instancji. W toku dalszego postępowania, organ egzekucyjny podejmie czynności i zadania w celu oceny możliwości przeprowadzenia czynności egzekucyjnych z danych nieruchomości. Po ustaleniu niezbędnych danych, organ egzekucyjny, na podstawie dokładnie zbadanego stanu faktycznego jeszcze raz będzie mógł odnieść się do zasadności dalszego prowadzenia postępowania lub też zbadać przesłanki do jego umorzenia. Rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, gdzie w sentencji zawarto stwierdzenie, że "orzeka się o dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego", nie oznacza nakazu prowadzenia tego postępowania bezterminowo i wbrew ustaleniom wynikającym z tego postępowania. Dlatego też za niezasadne uznać należy zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej wobec zaskarżonego wyroku WSA, że tylko rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 138 § 2 Kpa umożliwia dokładne wyjaśnienie sprawy. W skardze kasacyjnej nie wykazano także, że w realiach przedmiotowej sprawy, wydanie postanowienia na podstawie art. 138 § 2 Kpa miało by istotne znaczenie dla Strony i zmieniłoby jej sytuację prawną. 13. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu, oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wyjaśnienia wymaga, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, w myśl art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania WSA w Białymstoku. 14. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów kasacyjnych od skarżącej na rzecz organu, w oparciu o treść art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na szczególne okoliczności tej sprawy.