II FSK 4003/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Ewa Radziszewska - Krupa, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Jo. W. i Ja. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 377/14 w sprawie ze skargi Jo. W. i Ja. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Jo. W. i Ja. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Jo. W. i Ja. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, ostatecznej decyzji w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2013. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Prezydent Miasta L. ostateczną decyzją z dnia 8 stycznia 2013 r. ustalił na kwotę 24.891 zł wysokość zobowiązania skarżących w podatku od nieruchomości za rok 2013 od nieruchomości położonej w L., przy ul. D. [...], obejmującej prawo wieczystego użytkowania gruntu oraz prawa własności posadowionych na nim budynków. Dnia 22 lipca 2013 r. skarżący wnieśli o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 i pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.), powołując się na brak uregulowania stanu prawnego nieruchomości, co wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r. (II CKN 1155/00), którym przesądzono, że umowa sprzedaży skarżącym prawa użytkowania wieczystego była nieważna. Jako nowe dowody w sprawie wskazano: zawiadomienie Prokuratury Rejonowej L. [...] z dnia 1 lipca 2013 r. o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych, poprzez poświadczenie nieprawdy w decyzjach administracyjnych, odpisy z ksiąg wieczystych prowadzonych dla opodatkowanej nieruchomości z dnia 1 września 1992 r., decyzję Naczelnika Dzielnicy L. [...] w L. z dnia 30 listopada 1976 r. w sprawie przekazania nieruchomości Z. [...] w L., decyzję Wojewody L. z dnia 26 marca 1992 r. stwierdzające nabycie prawa wieczystego użytkowania gruntu przez Z. [...] w likwidacji oraz zawiadomienie z dnia 17 lipca 2013 r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącej. Prezydent Miasta L. postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. wznowił postępowanie w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013, a następnie decyzją z dnia 7 stycznia 2014 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej, wskazując, że wymienione przez skarżących przesłanki nie wystąpiły, a podstawę wymiaru podatku od nieruchomości na mocy art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) stanowią dane z ewidencji gruntów i budynków, gdzie skarżący są wpisani jako wieczyści użytkownicy nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 21 lutego 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L., stwierdzając brak przesłanek, o jakich mowa w art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 O.p. Skarżący nie wykazali bowiem, ażeby dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności były sfałszowane (pkt 1) - zawiadomienie o wszczęciu śledztwa nie jest orzeczeniem stwierdzającym fałszerstwo - lub żeby fałszerstwo dowodu było oczywiste, ażeby decyzja ostateczna została wydana w wyniku przestępstwa (pkt 2), ażeby skarżący nie z własnej winy nie brali udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej (pkt 4), ażeby wyszły na jaw istotne dla sprawy, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody (pkt 5) oraz ażeby decyzja ostateczna została wydana na podstawie innej decyzji, którą następnie uchylono lub zmieniono. Z przedstawionych przez skarżących dokumentów przymiot nowości mają tylko zawiadomienia o wszczęciu śledztwa oraz o zajęciu wynagrodzenia, ale ani nie istniały one w dniu wydania decyzji ostatecznej, ani nie są dla sprawy istotne. Natomiast wyrok Sądu Najwyższego, na który skarżący się powołują, nie został wydany w sprawie, której przedmiotem byłoby ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucili niezastosowanie art. 233 § 1 pkt 2 i art. 233 § 3 O.p. w związku z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. i wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta L., wydanej w trybie wznowienia postępowania, a także ostatecznej decyzji wymiarowej. Zarzucili, że jakkolwiek Sąd Najwyższy nie wydał wyroku w sprawie ustalenia nieważności umowy, niemniej ocenił ją jako bezwzględnie nieważną i takiej samej ocenie podlega ona w każdym innym postępowaniu. Skoro skarżący nabyli prawo użytkowania wieczystego na podstawie czynności prawnej obciążonej wadą bezwzględnej nieważności, stan nieważności datuje się od początku, to jest od chwili dokonania nieważnej czynności i powinien być w każdym postępowaniu brany pod uwagę z urzędu przez organy stosujące prawo, w tym sądy administracyjne; bezwzględną nieważnością dotknięty jest zatem także wpis w ewidencji gruntów i budynków, będący podstawą wymiaru podatku. Nadto podnieśli, że wznowienie postępowania nastąpiło z urzędu, a nie na wniosek, gdyż we wniosku jako podstawę wznowienia wskazano wyłącznie art. 240 § 1 pkt 5 O.p., a organ podatkowy dodatkowo zbadał, czy występują okoliczności wymienione w art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4 i pkt 7 O.p., choć nie mógł wyjść poza podstawy zakreślone we wniosku. Zauważyli, że nieruchomość stanowiąca przedmiot opodatkowania, dnia 27 maja 1990 r. z mocy prawa stała się własnością Gminy L., ale decyzją z dnia 26 marca 1992 r., której ważność Sąd Najwyższy zakwestionował, została oddana w użytkowanie wieczyste Z. [...]; decyzja ta była podstawą sporządzenia aktu notarialnego z 23 grudnia 1993r., którym likwidator Z. [...] sprzedał skarżącym prawo użytkowania wieczystego gruntu. Działanie takie wyczerpuje znamiona oszustwa dokonanego w celu uzyskania nienależnej korzyści majątkowej znacznej wartości i aby to stwierdzić orzeczenie sądu nie jest konieczne; ponadto na skutek wpisu w ewidencji gruntów i budynków, którego dokonanie wyczerpuje znamiona poplecznictwa, zostali bezzasadnie zobowiązani do świadczenia na rzecz gminy podatku od nieruchomości. Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że o popełnieniu przestępstwa, którego wynikiem miała być decyzja (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.), winien orzec sąd karny, a brak podstaw do uznania, że sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste (art. 240 § 2 O.p.), gdyż wyrok Sądu Najwyższego, na który powołują się skarżący, nie był wydany w postępowaniu karnym, ale w sprawie o odszkodowanie i eksmisję. Związku pomiędzy potencjalnym popełnieniem przestępstwa a będącą jego wynikiem decyzji nie tworzy także wszczęcie przez prokuraturę śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych, ponadto zawiadomienie o wszczęciu śledztwa nie jest orzeczeniem sądu stwierdzającym popełnienie przestępstwa. Przeciwko możliwości uznania oczywistości popełnienia przestępstwa przemawia też okoliczność, że. podstawę decyzji ostatecznej stanowił wpis w ewidencji gruntów i budynków, z którego wynika, że skarżący są użytkownikami wieczystymi nieruchomości, dokonany na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, która stanowiła także podstawę dokonania stosownych wpisów w księgach wieczystych, co oznacza, że ani notariusz, ani sąd wieczystoksięgowy, nie dostrzegli wady prawnej zawartej umowy, a ostatecznie stwierdził to dopiero Sąd Najwyższy. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, stwierdzenie naruszenia praw podmiotowych skarżących wskazanych w pkt 3 zarzutów oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucili naruszenie: - art. 141 § 4 P.p.s.a., lub - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w związku z art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i § 3, art. 194 § 1 i art. 194a § 1 O.p.; - art. 30, art. 38, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2, art. 3, art. 6.1, art. 1 Protokołu Nr 1 Konwencji, polegające na świadomym utrzymywaniu stanu naruszającego prawa podmiotowe skarżących objęte wskazanymi normami konstytucyjnymi oraz prawem międzynarodowym, przez niezastosowanie przepisów wskazanych w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaakcentowano, że z uzasadnienia decyzji oraz zaskarżonego wyroku wynika, iż organom podatkowym oraz sądowi znany był rzeczywisty stan faktyczny sprawy, ale został pominięty, a ograniczenie uzasadnienia do stwierdzenia, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ogranicza się do ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek do wznowienia postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Pominięto natomiast, że skarżący nie korzystają z opodatkowanej nieruchomości od roku 1994, nie są jej użytkownikami wieczystymi, a jej właścicielem jest Gmina L. oraz że prowadzone było postępowanie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, której przedmiotem był podatek od nieruchomości; skutkiem powyższego jest naruszenie ich praw podmiotowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przepis ten określa więc zasadę związania granicami skargi kasacyjnej, która polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, wyznacza zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. – a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Może zatem zbadać tylko zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej, nie może natomiast w żadnym zakresie ich uzupełniać bądź rekonstruować. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że konstrukcja skargi kasacyjnej skarżących nie jest prawidłowa, co w istotnym stopniu ogranicza możliwość odniesienia się do postawionych w niej zarzutów. W szczególności i przede wszystkim w skardze kasacyjnej brak powiązania przytoczonych podstaw kasacyjnych ze stosowanym w sprawie przez organy podatkowe jednym z przepisów zawartych w art. 240 § 1 O.p. Brak zarzutów adekwatnych do przedmiotu i podstawy prawnej rozstrzygnięć podjętych przez organy podatkowe oraz brak powiązania takich zarzutów z ewentualnymi naruszeniami przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, czyni skargę kasacyjną procesowo bezskuteczną. Skarżący błądzą, upatrując naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 141 § 4 P.p.s.a. w uznaniu, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ogranicza się do ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek do wznowienia postępowania. Uznanie to jest prawidłowe, bowiem przedmiotem postępowania wznowieniowego jest tylko ustalenie istnienia tych przesłanek, a nie ponowne, merytoryczne rozstrzyganie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Z zasady trwałości decyzji ostatecznej, przewidzianej w art. 128 O.p., wynika bowiem domniemanie jej mocy obowiązującej i jej zgodności z prawem, a obalenie tego domniemania może nastąpić tylko w jednym z trybów przewidzianych przez prawo - bądź przez wznowienie postępowania (art. 240-246 O.p.), bądź przez stwierdzenie nieważności decyzji (art. 247-252 O.p.), bądź przez uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej, dotkniętej innymi wadami (art. 253-256 O.p.). Stąd też niezasadne są zarzuty, że organom podatkowym oraz sądowi znany był rzeczywisty stan sprawy, ale został pominięty, bowiem w sprawie, której przedmiotem jest wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, badane jest tylko to, czy postępowanie prowadzące do jej wydania dotknięte jest którąś z wadliwości, enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 O.p.; w postępowaniu takim nie jest więc ponownie budowana podstawa faktyczna rozstrzygnięcia podatkowego. Tę sytuację prawną prawidłowo rozpoznał i opisał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny, toteż zarzut wadliwości tego uzasadnienia jest oczywiście chybiony. W konsekwencji nie można uznać zasadności także kolejnego zarzutu. Nie można bowiem przyjąć, że narusza art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w związku z art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i § 3, art. 194 § 1 i art. 194a § 1 O.p. zaaprobowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zakresu badania sprawy przez organy podatkowe, z pominięciem takich kwestii, jak władztwo skarżących nad przedmiotem opodatkowania, stan prawny nieruchomości oraz prowadzenie postępowania w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. W postępowaniu, którego przedmiotem jest wznowienie postępowania, organy podatkowe okoliczności tych badać nie mogły, a Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie to zaaprobował. Ani organy podatkowe, ani sąd administracyjny, w tym postępowaniu nie miały więc tytułu do wypowiadania się, jaki jest stan faktyczny sprawy podatkowej (wymiarowej), gdyż obowiązane były swoją aktywność proceduralną i procesową ograniczyć do przedmiotu sprawy, to jest kwestii ewentualnego wznowienia postępowania. Dopiero gdyby się okazało, że istnieją przesłanki do wznowienia postępowania – jak wyjście na jaw istotnych dla sprawy, nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który decyzję wydał, albo wydanie przez sąd karny prawomocnego wyroku stwierdzającego sfałszowanie dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności – mogłoby dojść do badania ich wpływu na rozstrzygnięcie. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie wykazano zaistnienia żadnej z przesłanek wznowieniowych, dalsze jej badanie w zakreślonym wyżej kierunku nie było możliwe. Skoro zarzuty podniesione w dwóch pierwszych punktach skargi kasacyjnej okazały się chybione, jako oczywiście bezzasadny jawi się zarzut naruszenia art. 30, art. 38, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2, art. 3, art. 6.1, art. 1 Protokołu Nr 1 Konwencji, polegającego na świadomym utrzymywaniu stanu naruszającego prawa podmiotowe skarżących, objęte wskazanymi normami konstytucyjnymi oraz prawem międzynarodowym, przez niezastosowanie przepisów wskazanych w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej. Z powyższych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a., co wyklucza także możliwość uwzględnienia któregokolwiek z zawartych w niej wniosków. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.