II FSK 3178/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Krzysztof Winiarski, WSA del. Barbara Rennert, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 472/13 w sprawie ze skargi I. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 15 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 472/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. Sp. z.o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 21 grudnia 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Pismem z 16 sierpnia 2012 r. Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz o ich zwrot wraz z odsetkami ustawowymi, wskazując, że organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne bez podstawy prawnej (na podstawie nieprawomocnej decyzji dyrektora izby skarbowej i bez uprzedniego doręczenia Spółce upomnienia). W ocenie Skarżącej, nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub pracowników tego organu, nie mogą obciążać zobowiązanego. Postanowieniem z 28 sierpnia 2012 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. określił Skarżącej wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 18.867,80 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 6, 7, 8, 9 i 10 oraz art. 8 § 1 pkt 6, 7, 10, 14 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Postanowieniem z 21 grudnia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy, uznając, że wszczęcie egzekucji było zgodne z prawem, w konsekwencji zaś nie ma podstaw do zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka zarzuciła naruszenie: - art. 64 § 2 u.p.e.a. przez obciążenie kosztami egzekucyjnymi Skarżącej, które spowodowane zostały niezgodnym z prawem wszczęciem postępowania egzekucyjnego; - art. art. 64 § 4 u.p.e.a. przez rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, pomimo, że zostało ono wszczęte niezgodnie z prawem; - art. 29 § 1 u.p.e.a. z uwagi na fakt, iż organ egzekucyjny, pomimo obowiązku badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, tego nie uczynił; - art. 64 § 3a u.p.e.a. z uwagi na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z 23 lipca 2012 r. zostało doręczone zobowiązanej Spółce oraz dłużnikowi odpowiednio w dniu 27 lipca i 30 lipca 2012 r. Wraz z zawiadomieniem z 23 lipca 2012 r. przesłano zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, które to czynności spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się do zarzutu bezprawnego prowadzenia egzekucji, sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał, że Spółka wniosła już zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 28 sierpnia 2012 r. uznał za niezasadne. W związku z wniesionym zażaleniem na to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 13 grudnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Jak wynika z akt sprawy, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej Spółki nie zostało wydane żadne postanowienie, które powodowałoby wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji czy też stwierdzałoby bezpodstawność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Samo przekonanie Skarżącej o bezpodstawności prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia o kosztach postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, w dniu wydania zaskarżonego postanowienia wszystkie dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne były skuteczne i powodowały powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1) i pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez uznanie przez sąd, że wszczęcie i prowadzenie postępowania bez uwzględnienia całokształtu sprawy nie naruszało prawa; Skarżąca w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego uiścił zobowiązanie podatkowe w podatku VAT, 2) naruszenie art. 64c § 1 oraz art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie w sytuacji, w której nie powinny one mieć zastosowania, co stanowiło naruszenie zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji, 3) art. 3 § 1 w zw. z art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a., gdyż sąd "nie wykonał swoich funkcji kontrolnych, nie podejmując przewidzianych prawem środków w celu usunięcia z obrotu prawnego aktów organów administracyjnych wydanych z naruszeniem podstawowych zasad postępowania organów administracyjnych w demokratycznym państwie prawnym", 4) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niezawarcie w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich jego obligatoryjnych elementów oraz przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia odmiennego stanu faktycznego, od tego jaki ustaliły w toku postępowania organy, nie stawiając przy tym organom zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego przy ustalaniu przedmiotowego stanu faktycznego oraz bez jednoczesnego wskazania, na jakiej podstawie WSA zakwestionował i przyjął odmienne ustalenia faktyczne, 5) art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo że organ egzekucyjnym ma obowiązek badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, 6) art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez powtórzenie w uzasadnieniu wyroku argumentów skarżonego organu bez wykazania błędów w argumentacji Skarżącej, która kontrargumentację sformułowała już w skardze na decyzję, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie, 7) art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na niewłaściwym ustaleniu stanu sprawy poprzez nieustalenie faktu uiszczenia przez Spółkę podatku należnego w październiku 2011 r., 8) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o "zwolnienie z kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną Skarżącej". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna w sposób oczywisty pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, przeto podlega oddaleniu. Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów należy podkreślić, że zdają się one zupełnie abstrahować od charakteru rozstrzygnięcia, które stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jak również okoliczności (faktów), w których doszło do jego wydania. Rzecz w tym, że aktem, który zaskarżono do sądu administracyjnego pierwszej instancji było postanowienie w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Tymczasem w skardze kasacyjnej skoncentrowano się w istocie na kwestii domniemanych uchybień związanych z samym wszczęciem postępowania egzekucyjnego (jego dopuszczalnością). W tej materii wypowiedziały się odrębnie właściwe organy w wyniku rozpatrzenia zarzutów zobowiązanego – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. w postanowieniu z 28 sierpnia 2012 r. oraz Dyrektor Izby Skarbowej w W. (w następstwie rozpatrzenia zażalenia) w postanowieniu z 13 grudnia 2012 r. W sytuacji, gdy w odrębnym postępowaniu, zakończonym podlegającym kontroli sądowej akcie rozstrzygnięto o czymś, materia ta nie może być przedmiotem oceny sądu badającego zgodność z prawem wydanego w innym trybie aktu. Chybione jest w tym wypadku odwoływanie się do treści art. 135 P.p.s.a., który ma zastosowanie tylko wówczas, gdy dana kwestia nie była jeszcze rozpatrywana w stosownym postępowaniu, zaś bez wzruszenia innego – niż zaskarżony – aktu nie jest możliwe osiągnięcie celu kontroli (usunięcie następstw naruszenia prawa jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy). Inna interpretacja wspomnianego przepisu prowadziłaby do obejścia fundamentalnych założeń sądowej kontroli administracji publicznej i byłaby równoznaczna z przyzwoleniem na łamanie procesowych rygorów wykonywania tej kontroli. Niezrozumiałe jest również powołanie się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2008 r., II FSK 524/07, w którym stwierdzono, że przesądzającym dla zastosowania art. 64 § 8 u.p.e.a. powinno być ustalenie, czy zapłata należności zobowiązanego nastąpiła przed czy też po zdarzeniu w postaci dokonania w tym przedmiocie przewidzianych przez prawo czynności egzekucyjnych. W dniu 23 lipca 2012 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Zarzuty zobowiązanego odnoszące się do prawidłowości uruchomienia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie zostały uwzględnione. W obliczu prawa nie doszło więc do uznania faktu zapłaty należności, a skoro tak – istniała podstawa do naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego. W skardze kasacyjnej nie jest kwestionowana prawidłowość ich obliczenia, lecz właśnie bezprzedmiotowość tego posunięcia. To jednak – jak już wyjaśniono – wykracza poza zakres rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprawy. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.