II FSK 3018/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Katarzyna Wolna - Kubicka, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 552/15 w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 8 lipca 2015 r., I SA/Sz 552/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z 13 marca 2015 r., [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej zamieszkałej w S. przy ul. S. K. [...] na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 10 listopada 2011 r., które obejmowały zobowiązanie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2004 do 11/2004. Wskazane tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej 23 listopada 2011 r. w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a"). W dniu 15 stycznia 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Z. [...] S.A. Powołane zajęcie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności za pośrednictwem placówki pocztowej 20 stycznia 2015 r., natomiast zobowiązanej 31 stycznia 2015 r. W wyniku ww. zajęcia należność objęta ww. tytułami wykonawczymi została zrealizowana, zaś postępowanie egzekucyjne zakończone. Pismem z 5 lutego 2015 r. zobowiązana, powołując przepis art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619, ze zm., dalej: "u.p.e.a."), wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, w których wskazała, że 15 listopada 2011 r. dokonała wpłaty kwoty 1.141,96 zł, spłacając tym samym zaległości wobec ZUS - u. Nadto, w ocenie zobowiązanej doszło do przedawnienia dochodzonych należności przed dokonaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, co zdaniem zobowiązanej winno skutkować umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 17 lutego 2015 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. odmówił uwzględnienia zarzutów wobec stwierdzenia uchybienia terminu do ich wniesienia. Jednakże w wyniku wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie zaskarżonym postanowieniem z 13 marca 2015 r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w całości i umorzył postępowanie w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. 3. W rozważaniach merytorycznych sąd pierwszej instancji podniósł m.in., że termin 7 dni do wniesienia przez zobowiązanego zarzutów ma charakter terminu zawitego i biegnie, co do zasady, od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co wynika wprost z brzmienia art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zachowanie tego terminu jest zatem warunkiem skuteczności czynności procesowej (wniesienia zarzutów) dokonanej przez zobowiązanego, a uchybienie terminowi ustawowemu nie wywołuje skutków prawnych jaką jest wniesienie zarzutów z zachowaniem ustawowego terminu. Okoliczność wniesienia zarzutów po upływie terminu ustawowego wyklucza ich merytoryczne rozpoznanie, organ egzekucyjny zobowiązuje zaś do umorzenia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów. Wskazać przy tym należy również, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. jednym z obligatoryjnych elementów tytułu wykonawczego jest pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, strona, która uchybiła terminowi do wniesienia zarzutu, może złożyć zarzut wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skutkiem niezłożenia również takiego wniosku jest bezskuteczność zarzutu – organ egzekucyjny nie jest bowiem uprawniony do jego rozpatrzenia. Z powyższego wynika więc, że po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu egzekucyjnego, o ile termin ten nie został na wniosek zobowiązanego przywrócony, nie może on podnosić skutecznie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W przedmiotowej sprawie istotnymi, ale bezspornymi pozostają następujące okoliczności: po pierwsze - wystawione na rzecz skarżącej ww. tytuły wykonawcze z 10 listopada 2011 r. zawierały stosowne pouczenia o możliwości, rodzaju, trybie i terminie zaskarżania, po drugie - dokumenty te nie zostały przez stronę odebrane osobiście – doręczenie miało miejsce 23 listopada 2011 r. do rąk siostry skarżącej, K. Krupińskiej, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Organ egzekucyjny przyjął, że tytuły wykonawcze zostały doręczone skutecznie skarżącej w trybie doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 43 k.p.a., uznając, iż wówczas rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów. Skarżąca twierdziła natomiast, że jej zdaniem bieg terminu na wniesienie zarzutów nie rozpoczął się z uwagi na brak skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych 23 listopada 2011 r. W jej ocenie, termin na wniesienie zarzutów nie mógł być liczony od daty doręczenia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji organ egzekucyjny był zobowiązany do rozpoznania merytorycznego zarzutów zgłoszonych w dniu 5 lutego 2015 r. w związku z podjęciem czynności egzekucyjnej (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, o którym zobowiązana została powiadomiona 31 stycznia 2015 r.). W ocenie sądu pierwszej instancji zarzuty skargi zakreślają ramy istoty sporu w niniejszej sprawie, a mianowicie, czy doszło do skutecznego doręczenia skarżącej (zobowiązanej) odpisów tytułów wykonawczych w trybie art. 43 k.p.a., a tym samym, czy organy prawidłowo stwierdziły uchybienie terminu do wniesienia zarzutów złożonych przez skarżącą. Sąd wyjaśnił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie regulują kwestii doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym, w tym doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zastosowanie w tym zakresie będą zatem miały przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego – z mocy art. 18 u.p.e.a. Co do zasady pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi (art. 40 § 1 k.p.a.). Dalej sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a. i wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na skuteczne doręczenie skarżącej przedmiotowych tytułów wykonawczych, skoro skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów podważających prawdziwość okoliczności wynikających ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, a zatem i ocena okoliczności co do odbioru 23 listopada 2011 r. przesyłki adresowanej do skarżącej i na prawidłowy jej adres (wskazywany przez skarżącą w zarzutach), a w konsekwencji przyjęcie jej doręczenia w tej dacie adresatce, nie budziła zastrzeżeń sądu. Skarżąca dopiero na etapie skargi, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, podniosła, że odbierająca pismo K. K., będąca siostrą skarżącej, nie była domownikiem skarżącej, gdyż mieszka pod innym adresem i nie wchodzi w skład gospodarstwa domowego skarżącej w rozumieniu art. 43 k.p.a. Odnosząc się do tej kwestii i argumentacji skarżącej, sąd wskazał, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że za "domownika" może być uznana także osoba, w szczególności najbliższy krewny (np. siostra jak w tym przypadku), która nie będąc zameldowana i posiadając inne mieszkanie (jak w rozpoznawanej sprawie), nawet gdy tylko przebywa w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz, czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Ważne jest, by pismo odebrał dorosły domownik w rozumieniu wyżej wskazanym, który zobowiązuje się do oddania pism adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Wobec tego za niezasadny sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 43 k.p.a. przez błędną jego interpretację, bowiem organy zasadnie przyjęły, że tytuły wykonawcze sporządzone 10 listopada 2011 r. zostały doręczone skutecznie skarżącej 23 listopada 2011 r. Z akt sprawy wynika, że zarzuty w stosunku do doręczonych 23 listopada 2011 r. tytułów wykonawczych skarżąca (zobowiązana) wniosła dopiero 6 lutego 2015 r. Skoro termin do wniesienia zarzutów rozpoczął swój bieg po dokonanym 23 listopada 2011 r. doręczeniu zastępczym tytułów wykonawczych, to nie budzi wątpliwości, że zarzuty wniesione zostały z uchybieniem ustawowego 7-dniowego terminu, przewidzianego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Bezspornym jest również, że zobowiązana nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. A zatem skoro skarżąca uchybiła terminowi do zgłoszenia zarzutów, organ egzekucyjny nie był uprawniony ich merytorycznie rozpoznać. W świetle powyższych rozważań sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń prawa zarzucanych w skardze. Zdaniem sądu pierwszej instancji, zarówno organ egzekucyjny jak i Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, dokonały prawidłowej wykładni powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przepisów prawa, tj. art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., zaś organ odwoławczy podjął właściwe rozstrzygnięcie w sytuacji stwierdzenia wniesienia zarzutów po upływie terminu. Na marginesie sąd wskazał, że prawidłowo także organ nie uczynił przedmiotem swoich rozważań zarzutów przedawnienia jak i okoliczności zapłaty przez skarżącą należności za 2004 r. objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, dotyczą one bowiem meritum sprawy egzekucyjnej i jako takie wykraczają poza granice niniejszej sprawy dotyczącej wyłącznie kwestii proceduralnej. 4. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez nieuchylenie decyzji w sytuacji gdy doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 43 k.p.a., poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie doszło do skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych w trybie doręczenia zastępczego 5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Skarga ta zarzuca naruszenie jedynie przepisów postępowania, a konkretnie art. 43 k.p.a. (przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest przepisem blankietowym) poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie doszło do skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych w trybie doręczenia zastępczego. Już na wstępie należy zauważyć, że obowiązkiem stawiającego taki zarzut było powiązanie go z art. 18 u.p.e.a. albowiem tylko przy zastosowaniu tej regulacji mogło dojść w postępowaniu egzekucyjnym w administracji do naruszenia art. 43 k.p.a. Sformułowany zarzut nie jest również zasadny z przyczyn merytorycznych. Artykuł 43 k.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W orzecznictwie sądów administracyjnych dość ugruntowany jest pogląd, który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela, że jakkolwiek dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. wskazane jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe ale też, w przypadku krewnych lub powinowatych, aby przebywała w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Skuteczne doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik w rozumieniu wyżej podanym, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym, co do zasady, zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru (zob. chociażby wyroki WSA w: Łodzi z 27 września 2017 r., II SA/d 522/17 oraz Poznaniu z 12 stycznia 2017 r., IV SA/Po 668/16). W sprawie niniejszej przedmiotowe pismo doręczono siostrze skarżącej, która w chwili doręczenia przebywała w mieszkaniu skarżącej, wskazała na pokrewieństwo z nią i zobowiązała się do przekazania przesyłki adresatowi. Trudno więc uznać, że do doręczenia zastępczego nie doszło. Odnośnie do uwag poczynionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na temat art. 27 ust. 1 pkt 9 u.p.e.a. to nie może budzić żadnych wątpliwości, że zarzuty dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być wnoszone przez zobowiązanego w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a pouczenie o prawie wniesienia zarzutów, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., jest skuteczne w dniu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, w związku z czym od tego dnia liczy się upływ 7-dniowego terminu (zob. wyroki: NSA z 2 sierpnia 2017 r., II FSK 1922/15 i WSA w Gliwicach z 24 lutego 2015 r., I SA/Gl 689/14). W konsekwencji upływ siedmiodniowego terminu powoduje niemożność merytorycznego rozpoznania zarzutów. Zobowiązany nie może nawet po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu. Zobowiązany nie może także zgłosić nowych zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów - o ile przeprowadzenie takiego postępowanie jest w określonej sprawie konieczne - ani też w toku postępowania zażaleniowego, ani tym bardziej w toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II FSK 3081/12). Wbrew odmiennym wywodom strony skarżącej poczyniona wyżej wykładnia przepisów nie ogranicza ochrony praw zobowiązanego. Rację ma dyrektor izby skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że w takim przypadku zobowiązanemu przysługuje uprawnienie do wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Co za tym idzie skarżąca pozostając w przekonaniu o braku podstaw do prowadzenia egzekucji w związku z przedawnieniem zobowiązania oraz z uwagi na uregulowanie tychże zaległości mogła wystąpić do Dyrektora Oddziału ZUS w Szczecinie o umorzenie przedmiotowego zobowiązania egzekucyjnego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).