II FSK 2660/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Z. K. o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1217/16 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] z dnia 16 sierpnia 2013 r. nr [...].

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1217/16, którym oddalono skargę Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku, zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 16 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu wniosku podano, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy - w tym szczególnie z wniosku o przyznanie prawa pomocy - wynika, że brak wstrzymania wykonania decyzji i dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego spowoduje dla skarżącego i jego rodziny trudne do odwrócenia skutki w rozumieniu art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi poprzeć go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. Dalej należy odnieść się do kwestii możliwości rozpatrywania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej w sprawie zainicjowanej skargą na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności tejże decyzji ostatecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym podziela w tym zakresie dominujący pogląd (por. postanowienie NSA z 16 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 866/17, dostępne, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), w zgodzie z którym w pojęciu "sprawy", o jakiej mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., mieścić się będzie zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, jak również decyzje organów obu instancji, wydane w postępowaniu zwykłym, które będąc postępowaniem pierwotnym, stanowiło jedynie jego przedłużenie lub powtórzenie (por. W. Ryms. Wstrzymanie wykonania aktu lub czynności [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zagadnienia wybrane, Warszawa 2003, s. 60). Ustawodawca odsyła do pojęcia "sprawy" w jej znaczeniu materialnoprawnym. Jej tożsamość wyznaczają elementy skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw – prawnej i faktycznej. Tak szerokie rozumienie sprawy administracyjnej umożliwia wstrzymanie wykonania rozstrzygnięcia wydanego w trybie zwykłym – w przypadku wniesienia skargi dotyczącej aktu wydanego w trybie nadzwyczajnym, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Należy stwierdzić, że okoliczności przedstawione we wniosku nie uzasadniają twierdzenia o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zwraca uwagę na ogólny charakter uzasadnienia przedmiotowego wniosku. Skarżący w zasadzie odsyła do treści wniosku o przyznanie prawo pomocy oraz dokumentów, które go popierały. Sąd w składzie obecnie orzekającym ma przy tym na uwadze trudną sytuację materialną strony, co znalazło potwierdzenie w postanowieniu WSA we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1217/16, którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże, przesłanki przyznania prawa pomocy są inne niźli te, które uzasadniają wstrzymanie wykonania decyzji. Sama zła sytuacja skarżącego nie równa się stwierdzeniu, że wykonanie decyzji wywoła skutki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Tymczasem z uzasadnienia obecnie rozpatrywanego wniosku takie utożsamienie - co nieuprawnione - wynika; więcej, stanowi ono całość podjętego schematu argumentacyjnego. Trzeba dalej wyjaśnić, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Co ważne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. Strona nie wykazała przy tym, że egzekucja przyczyni się do takiej sytuacji w jego życiu, w której wystąpią niepowetowalne konsekwencje. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14) - a takich skarżący nie wskazał. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, iż strona może złożyć ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wykazując okoliczności bądź też załączając dokumenty umożliwiające Sądowi pierwszej instancji ponowne rozważenie możliwości wstrzymania wykonania decyzji, zgodnie z dyspozycją art. 61 § 4 p.p.s.a. Z tego względu na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.