II FSK 2535/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Maciej Kurasz, Protokolant Natalia Narejko, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt III SA/Po 1436/14 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 8 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1436/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżone przez A.W. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 8 sierpnia 2014 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w dniu 13 lutego 2014 r. Burmistrz J. wydał nakaz płatniczy za łączne zobowiązanie pieniężne w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2014 r. Decyzją z dnia 12 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, po rozpoznaniu odwołania, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Burmistrz J. postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r., na podstawie art. 155 § 1 oraz art. 165 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012, poz. 749 ze zm., dalej "Ordynacji podatkowej"), wszczął z urzędu postępowanie podatkowe celem ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości i podatku rolnym za 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. 2. Następnie skarżący, stosując się do pouczenia zawartego w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wniósł zażalenie do sądu administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia 5 lutego 2015 r., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, podtrzymując argumentację skargi wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia w całości, a ponadto zażądał stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza J. z dnia 13 lutego 2014 r. 3. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowienie wydane przez Burmistrza J. nie podlegało zaskarżeniu w drodze odrębnego środka prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu powinno zatem stwierdzić niedopuszczalność wniesionego zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu nieuprawnione są oczekiwania skarżącego, które zmierzają do usunięcia z obrotu prawnego, w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, postanowienia Burmistrza J. o wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz w podatku od nieruchomości za 2014 r. Dalej Sąd wyjaśnił, że na postanowienie Burmistrza J. o wszczęciu postępowania podatkowego z urzędu nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Kontrola sądowoadministracyjna takiego postanowienia może zostać zrealizowana w ramach skargi na decyzję kończącą postępowanie podatkowe w drugiej instancji. Stosowanie środków sądowoadministracyjnych wobec postanowienia Burmistrza J. w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niedopuszczalne, gdyż ten akt został wydany poza granicami sprawy. Z tych samych względów, w opinii Sądu, poza granicami kognicji sądu określonymi skargą pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 12 maja 2014 r. oraz poprzedzający ją nakaz płatniczy wydany przez Burmistrza J. w dniu 13 lutego 2014 r. Sąd podkreślił, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie jest postanowieniem, na które przysługuje zażalenie w postępowaniu podatkowym, ani nie jest postanowieniem, które kończy postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości. Zatem nie zostały spełnione warunki do stwierdzenia nieważności tego aktu zakreślone w treści art. 219 Ordynacji podatkowej. 4. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W oparciu o art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 247 § 1 pkt 2 i 3, art. 219 w zw. z art. 228 Ordynacji podatkowej poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia zamiast stwierdzenia jego nieważności, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. 5. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw wobec czego podlega oddaleniu. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, zaś zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są bezzasadne. Stosownie do art. 236 § 1 Ordynacji podatkowej na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi. Natomiast wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia (art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej). Ustawa nie stanowi, aby na postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego z urzędu przysługiwało zażalenie. Zażalenie przysługuje na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego (art. 165a § 2 Ordynacja podatkowa). Postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji (art. 237 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej). Prawidło Sąd pierwszej instancji uznał, że jeżeli postanowienie wydane przez Burmistrza J. nie podlegało zaskarżeniu w drodze odrębnego środka prawnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu powinno stwierdzić niedopuszczalność wniesionego zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej. Nieuprawnione są oczekiwania skarżącego, które zmierzają do usunięcia z obrotu prawnego, w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, postanowienia Burmistrza J. o wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz w podatku od nieruchomości za 2014 r. Skarga do sądu administracyjnego przysługuje na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Trafnie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na postanowienie Burmistrza J. o wszczęciu postępowania podatkowego z urzędu nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Kontrola sądowoadministracyjna takiego postanowienia może zostać zrealizowana w ramach skargi na decyzję kończącą postępowanie podatkowe w drugiej instancji. Stosowanie środków sądowoadministracyjnych wobec postanowienia Burmistrza J. w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niedopuszczalne, gdyż ten akt został wydany poza granicami sprawy, której dotyczy skarga w rozumieniu art. 135 P.p.s.a. Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że z tych samych względów poza granicami kognicji sądu określonymi skargą pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 12 maja 2014 r. oraz poprzedzający ją nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie wydany przez Burmistrza J. w dniu 13 lutego 2014 r. Prawo do sądu w odniesieniu do tych aktów mogło zostać zrealizowana poprzez wywiedzenie odrębnej skargi do sądu administracyjnego. Natomiast stosowanie środków sądowoadministracyjnych w odniesieniu do tych aktów w ramach niniejszego postępowania jest niedopuszczalne, gdyż wskazane akty zostały wydane poza granicami sprawy, której dotyczy skarga w rozumieniu art. 135 P.p.s.a. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu, gdyż wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie jest postanowieniem, na które przysługuje zażalenie w postępowaniu podatkowym, ani nie jest postanowieniem, które kończy postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości. Nie zostały zatem spełnione warunki do stwierdzenia nieważności tego aktu zakreślone w treści art. 219 Ordynacji podatkowej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Odnosząc się do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258- 261 P.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.