II FSK 2095/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia "N[...]" z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 462/16 w przedmiocie odrzucenia skargi i pozostawienia wniosku o przyznanie pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "N[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 27 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie I i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu 2) w zakresie określonym w punkcie II skargę kasacyjną oddalić.

1. Postanowieniem z 18 lipca 2016 r., I SA/Wr 462/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę Stowarzyszenia "N[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z 27 stycznia 2015 r., [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. oraz pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. 2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy sąd pierwszej instancji wskazał, iż przedmiotem skargi wniesionej przez Stowarzyszenie (działające jako organizacja społeczna) jest decyzja SKO z 27 stycznia 2015 r. dotycząca określenia spółce "C[...]" sp. z o.o. z/s w S. wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2012 r. Jak wynika nadto z akt sprawy, Stowarzyszenie postanowieniem SKO z 9 grudnia 2015 r. ([...]) zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu odwoławczym na prawach strony. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Mając na uwadze, że w skardze Stowarzyszenie zawarło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 10 czerwca 2016 r. (doręczonego 17 czerwca 2016 r.) wezwano Stowarzyszenie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Stowarzyszenie nie uzupełniło tego braku, oświadczając w piśmie z 24 czerwca 2016 r., że nie starało się o pomoc prawną. 3. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, iż z treści wniesionej skargi wynika, że Stowarzyszenie (będące organizacją społeczną) motywy wniesionej skargi łączy z realizacją interesu publicznego, który utożsamia z realizacją statutowych celów Stowarzyszenia. Powyższe oznacza, że legitymację skargową tego podmiotu w sprawie należy badać na gruncie art. 50 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") w kontekście nie interesu prawnego, lecz ograniczeń związanych z wymogiem udziału tej organizacji w postępowaniu administracyjnym oraz tego, czy udział organizacji społecznej przed sądem administracyjnym mieści się w zakresie jej statutowej działalności. W ocenie sądu pierwszej instancji Stowarzyszenie niewątpliwie spełnia pierwszą z wymienionych przesłanek (brało udział na prawach strony w postępowaniu podatkowym), o tyle trudno zdaniem sądu przyjąć, że przedmiot sporu w sprawie mieści się w zakresie statutowej działalności strony skarżącej. Przedmiot sporu jakkolwiek znajduje odniesienie do działalności statutowej Stowarzyszenia to przede wszystkim dotyczy kwestii związanych z opodatkowaniem nieruchomości należącej do spółki. Uzupełniająco sąd pierwszej instancji wskazał, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym stanowi jedynie jeden z warunków jej legitymacji skargowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, który obowiązany jest badać związek materialny statutowego celu organizacji społecznej (strony skarżącej) z przedmiotem sprawy W konsekwencji sąd pierwszej instancji uznał, iż skarga podlega odrzuceniu z przyczyn podmiotowych. Z kolei o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 257 p.p.s.a. 4. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia sądu pierwszej instancji, Stowarzyszenie wniosło o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w sprawie i brak wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych pisma, a to z powodu błędnie zinterpretowanego przez Stowarzyszenie celu, w którym miała złożyć formularz PPP w związku z jej odpowiedzią do sądu z 24 czerwca 2016 r. - art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że Stowarzyszenie nie spełnia wymogów legitymacji skargowej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą dwóch kwestii, po pierwsze oceny, czy Stowarzyszenie spełnia przesłanki pozwalające uznać je za podmiot posiadający legitymację skargową w rozpoznawanej sprawie, oraz po drugie, czy sąd pierwszej instancji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy był uprawniony do pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Odnosząc się do pierwszego z przedstawionych zagadnień, podstawą odrzucenia skargi przez sąd pierwszej instancji było stwierdzenie, że skarżące Stowarzyszenie nie posiada legitymacji skargowej w tej sprawie. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że Stowarzyszenie zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu odwoławczym na prawach strony na mocy postanowienia SKO z 9 grudnia 2015 r. Wątpliwości sądu pierwszej instancji budzi, zaś wypełnienie przez Stowarzyszenie drugiej przesłanki określonej w art. 50 § 1 p.p.s.a., tj. że sprawa sądowoadministracyjna musi się mieścić w zakresie statutowej działalności organizacji społecznej. Jak już zostało wspomniane udział organizacji społecznej w postępowaniu ma być uzasadniony jej celami statutowymi (regulaminowymi). Ustawodawca w żaden sposób nie hierarchizuje tych celów, a w szczególności nie wymaga by był to cel bezpośredni. Zasadniczym warunkiem jest, żeby organizacja społeczna cel ten w sposób niebudzący wątpliwości sformułowała w swoim statucie (regulaminie). Sąd pierwszej instancji pomimo stwierdzenia w uzasadnieniu postanowienia, że przedmiot działalności znajduje odniesienie do działalności skarżącej nie uznaje, że została spełniona druga z przesłanek (organizacja społeczna ma legitymację do wniesienia skargi w zakresie swojej statutowej działalności). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, samo wskazanie przez sąd pierwszej instancji, że przedmiot sporu dot. kwestii związanych z opodatkowaniem nieruchomości należącej do spółki jest niewystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że już tylko z umowy użyczenia z 30 marca 2012 r., wynika, iż spółka użyczyła Stowarzyszeniu grunty do wyłącznego i nieodpłatnego korzystania na cele statutowe. Ponadto sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia nie odniósł się do motywów wniosku o dopuszczeniu Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu podatkowym przed organami. Analiza uzasadnienia tego postanowienia, wskazuje bowiem, że Stowarzyszenie zostało dopuszczone przez organ do udziału w postępowaniu podatkowym z uwagi na to, iż po pierwsze przemawia za tym interes publiczny. Po wtóre z uwagi na fakt, iż w ocenie organu jest to uzasadnione jego celami statutowymi (regulaminowymi) (§ 5 pkt. 15 oraz § 6 ust. 10 i 11 Regulaminu Stowarzyszenia Zwykłego). Reasumując w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przedwcześnie odrzucił skargę kasacyjną Stowarzyszenia, albowiem jak zostało już podkreślone stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę kasacyjną, jeżeli brak legitymacji strony do udziału w sprawie jest oczywisty i nie budzi wątpliwości. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w sposób wyczerpujący do materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i nie skonfrontował go z przedmiotem sprawy tj. nie przeanalizował regulaminu Stowarzyszenia, postanowienia SKO z 9 grudnia 2015 r., umowy użyczenia czy też decyzji SKO z 27 stycznia 2016 r. W konsekwencji za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. Dodatkowo należy podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i aprobuje, odrzucenie skargi ze względu na brak legitymacji skargowej jest dopuszczalne, tylko wówczas, gdy brak tej legitymacji jest ewidentny (np. skargę wniosła osoba, której ustawa szczególna nie przyznaje w konkretnym przypadku tej legitymacji), co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Natomiast, jeżeli ustalenie co do braku legitymacji podmiotu wnoszącego skargę jest rezultatem badania jego interesu prawnego lub (jak w przypadku organizacji społecznych) zakresu działalności statutowej (regulaminowej), w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien wydać wyrok oddalający skargę, a nie postanowienie o odrzuceniu skargi. Brak przymiotu strony, a więc uprawnienia do złożenia skargi jest bowiem przesłanką materialnoprawną, która skutkuje oddaleniem skargi, a nie jej odrzuceniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 1991 r., IV SA 972/90, ONSA 1991, nr 3-4, poz. 52, wyrok NSA z 19 kwietnia 2016 r., II OSK 2010/14). Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie stwierdzić, że postanowieniem z 10 kwietnia 2017 r. Stowarzyszeniu przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym rozpatrywanie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu jest na obecnym etapie bezprzedmiotowe. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrot kosztów postępowania należy wskazać, że nie może być on uwzględniony, bowiem w przepisach p.p.s.a. nie określono podstawy prawnej do zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała składu siedmiu Sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia