II FSK 198/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (spr.) Sędzia WSA del. Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej MH od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 418/22 w sprawie ze skargi MH na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od MH na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z dnia 6 października 2022 r., I SA/Rz 418/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę MH (zwanej dalej Skarżącą) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie wydania decyzji. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że Skarżąca nabyła prawo do emerytury od lipca 2016 r. Decyzja ZUS w R. została wysłana zgodnie z miejscem zamieszkania Skarżącej – jest to również jej adres zameldowania – R., ul. L. Jako właściwy Skarżąca zaznaczyła US w R. Na pobyt czasowy Skarżąca była zameldowana od 04.11 2013 r. do 30.06.2014 r. na ul. C. w R. Od 01.10 2014 r. zameldowała się na pobyt stały na ul. L. w R. Podniosła, że US w R. nie był organem uprawnionym do rozliczania i pobierania podatku. Zdaniem Skarżącej Naczelnik US przywłaszczył sobie jej podatek. Skarżąca zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wydanie decyzji odnoszącej się do jej pisma z dnia 20 stycznia 2022 r. w sprawie przekazania właściwej gminie podatku dochodowego od jej emerytury za lata 2016-2020. Organ poinformował, że Skarżąca nie aktualizowała swoich adresów. Niemniej - po analizie korespondencji wymienionej ze Skarżącą na przestrzeni wielu miesięcy - organ uznał, że treść zgłoszonego żądania uniemożliwia wszczęcie postępowania podatkowego. Informacje o miejscu zamieszkania, zawarte w dokumencie opracowanym przez ZUS - PIT-40A, nie mogły doprowadzić do aktualizacji danych podatkowych, ponieważ w tym zakresie organy biorą pod uwagę wyłącznie dane pochodzące od podatnika. Przepisy prawa nie przewidują jednak procedury "powrotu" środków z PIT, które zostały już rozdysponowane. Nie przewidują możliwości korygowania danych za lata poprzednie. Organ odmówił wszczęcia postępowania, ponieważ w żądanej kwestii nie można wydać decyzji. Skarżąca podkreśliła, że adres w L. służył jej do prowadzenia działalności gospodarczej i jako miejsce zamieszkania aż do połowy października 2013 r., natomiast zameldowanie i wymeldowanie było realizowane na podstawie umowy najmu lokalu mieszkalnego w L. Decyzję o przyznaniu emerytury z dnia 16 lipca 2016 r. otrzymała na adres w R., który był adresem zameldowania na pobyt stały. W bazie PESEL adres w L. nie widniał od 2013 r., zatem informacje te powinny się zaktualizować elektronicznie. Od października 2014 r. jest zameldowana w R. w lokalu wynajętym od M. i na ten adres wyrobiła dowód osobisty. Osoby fizyczne nie mają obowiązku informować organu podatkowego o zmianie adresu, jeżeli jest taki sam jak adres zameldowania. Powoływane przez organy przepisy odnosiły się do osoby prowadzącej działalność gospodarczą, podczas gdy ona takiej działalności już nie prowadzi. Adresem w L. nie posługuje się już od października 2013 r. Wszystkie dokumenty w ZUS opatrzone były adresem w R., a otrzymała od organu rentowego informację, że nie musi zgłaszać nowego adresu do urzędu skarbowego. 3. W ocenie sądu pierwszej instancji zagadnienia podnoszone przez Skarżącą i kierowane do organów podatkowych nie mogły być przedmiotem postępowania administracyjnego, tak jak uznały organy podatkowe. Prawidłowo zostało w postanowieniach wyjaśnione, że kwestie rozliczenia przez administrację skarbową pobranego przez płatnika (ZUS) podatku dochodowego między budżetem centralnym państwa a właściwą gminą nie mogą być przedmiotem indywidualnego postępowania podatkowego z udziałem podatnika. Zagadnienie to nie może być rozstrzygnięte decyzją podatkową w sprawie indywidualnej. 4. Powyższy wyrok Skarżąca zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając "zaskarżonej decyzji": 1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - 1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 120, art. 121, art. 122, art. 180, art. 181, art. 187 § 1 i art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa przez jego niezastosowanie i nieuchylenie postanowienia organu podatkowego, z uwagi na wadliwe przyjęcie przez sąd, że organ nie naruszył przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji uznał, że organ podatkowy dokonał prawidłowych ustaleń; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 165 w zw. z art. 165a § 1 i w zw. z art. 217 § 1 O.p. - poprzez oddalenie skargi pomimo, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania było bezzasadne; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 165 i art. 165a O.p. przez brak zobligowania organów podatkowych do przeprowadzenia postępowania podatkowego i merytorycznego rozpatrzenia żądania Skarżącej w formie decyzji; - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 O.p. - poprzez działania naruszające zasadę pogłębiania zaufania do organu ze względu na brak merytorycznej poprawności i staranności działania, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli legalności utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie; - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli legalności utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, która została wydana z poważnym naruszeniem art. 122 O.p. w zw. z. art. 187 § 1, art. 180, art. 191 i art. 165a tej ustawy z uwagi na fakt, że sąd nie zarzucił organom podatkowym niewłaściwego wyjaśnienia stanu sprawy; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 O.p.- poprzez brak prawidłowej kontroli działań organów; - art. 3 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli, polegające na braku całkowitego rozpoznania sprawy; - art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. - poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i lakoniczne uzasadnienie wydanego wyroku; - art. 2a) O.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie rozszerzającej interpretacji przepisów prawa podatkowego naruszające zasadę in dubio pro tributario i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść podatnika. Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia doradcy podatkowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 5. Na początku należy wskazać, że w skardze kasacyjnej, która jest sformalizowanym środkiem wniesionym od wyroku sądu pierwszej instancji, profesjonalny pełnomocnik podniósł, że "zaskarżonej decyzji zarzuca". W skardze kasacyjnej wnosi się zarzuty względem orzeczenia sądu pierwszej instancji, a nie decyzji organu. Bez wątpienia sąd pierwszej instancji żadnej decyzji nie wydał w niniejszej sprawie. Po drugie - DIAS w Rzeszowie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US w R.o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego z wniosku o wydanie decyzji. Zatem w sprawie Skarżąca wnosiła do organu o wydanie decyzji, ale organy postanowieniem odmówiły jej wydania. Niezrozumiałe jest zatem do jakiej decyzji odnoszą się zarzuty skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w skardze wskazała, iż podatek od emerytury przekazywany był do US w R., ul. [...]. Skarżąca podniosła, że w R. mieszka od października 2013 r. i tam jest zameldowana. Od 1 stycznia 2014 r. jest zameldowana na stałe w R. przy uli. L. na pobyt stały. Wszelkie PITy za lata 2016-2020 są kierowane do US w R. Zdaniem Skarżącej skoro US w R. nie był uprawniony do pobierania podatku od emerytury, to należało taki podatek zwrócić z adnotacją, że pobór jest niemożliwy. Według Skarżącej Naczelnik US w R. przywłaszczył sobie nienależny podatek. Po pierwsze - organy dokonując analizy wniosku Skarżącej prawidłowo ustaliły, że nie było podstaw do merytorycznego rozstrzygania sprawy w postępowaniu podatkowym prowadzonym na gruncie ustawy - Ordynacja podatkowa. Gdy organ stwierdzi, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, zobligowany jest odmówić wszczęcia postępowania, co trafnie wskazał sąd pierwszej instancji. Zwrot ,,nie może być wszczęte", wskazuje, że określona w art. 165a § 1 O.p. przyczyna musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania) – musi wynikać z treści wniosku. Przesłanka ta ostała spełniona. Przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa nie przewidują postępowania w żądanym przez Skarżącą zakresie. Z tych względów organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania, a sąd pierwszej instancji trafnie to zaakceptował. Zagadnienie podniesione przez Skarżąca nie może być rozstrzygnięte decyzją, poza tym ustawy nie przewidują udziału podatnika w procesie kontroli, czy podatek został przekazany właściwej gminie. Po drugie – odnosząc się do argumentu Skarżącej, że nie była ona zobowiązana do aktualizacji adresu – z art. 9 ust. 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników wynika, że: ,,W przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną mającą identyfikator podatkowy, o którym mowa w art. 3 ust. 1, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez tego podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Obowiązek aktualizacji ciąży na podatniku, a nie jakimkolwiek innym podmiocie. Trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, że "należy przyznać rację organom podatkowym, że obowiązek dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego ciąży na podatniku, a nie na płatniku, co zostało zapisane w art. 9 ust. 1d ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, a zgłoszenie takie obejmuje m.in. informację o aktualnym adresie miejsca zamieszkania". Ponadto nieformalna wiedza organów podatkowych o zmianie adresu podatnika nie może nieść za sobą skutków prawnych. Ewentualne negatywne skutki niezastosowania się podatnika do obowiązku aktualizacji danych, w tym danych adresowych, obciążają tego podatnika. Zarzut skargi kasacyjnej, że sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, a tym samym uniemożliwił ustalenie przesłanek, którymi kierował się wydając zaskarżone orzeczenie również jest niezasadny. Sąd pierwszej instancji klarownie wskazał w swoim wywodzie, dlaczego skarga Skarżącej podlegała oddaleniu. Okoliczność, że Skarżąca nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem nie oznacza, że sąd nie wyjaśnił przesłanek, którymi się kierował. 6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.