II FSK 1907/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Jan Grzęda, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 144/15 w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 12 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 18 marca 2015 r., I SA/Bk 144/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z 12 listopada 2014 r., [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej wypłaty oprocentowania od nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z 19 sierpnia 2014 r., odmówił wypłaty skarżącemu oprocentowania od nadpłaty w kwocie 83.343,14 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r., zwróconej 18 lutego 2014 r. Decyzja została doręczona skarżącemu za pośrednictwem poczty w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "o.p.") – została odebrana przez żonę skarżącego 20 sierpnia 2014 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął 3 września 2014 r. W dniu 4 września 2014 r., profesjonalny pełnomocnik skarżącego złożył za pośrednictwem poczty odwołanie od ww. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. załączając odpis pełnomocnictwa. Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z 1 października 2014 r. stwierdził, że ww. odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Wnioskiem z 13 października 2014 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 19 sierpnia 2014 r. Wniosek uzasadnił tym, że 16 czerwca 2014 r. przeszedł operację wszczepienia by-passów i do chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. Z uwagi na przebytą operację, nastąpiło zakłócenie jego sprawności fizycznej oraz intelektualnej co spowodowało niedotrzymanie terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, iż do chwili obecnej nie powrócił do pełnej sprawności, a rekonwalescencja przebiega z okresowymi kłopotami. Decyzja, o przywrócenie terminu odwołania od której wnosi, doręczona mu została w okresie pogorszenia stanu psychofizycznego, czego bezpośrednim skutkiem było uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik wskazuje, iż w dniach 11-12 października nastąpiła poprawa jego stanu zdrowia, która umożliwiła złożenie przedmiotowego wniosku. W ocenie pełnomocnika powyższe okoliczności spełniają przesłanki zawarte w art. 162 § 1 o.p. uprawdopodabniające, iż uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. Natomiast z uwagi, iż poprawa jego stanu zdrowia nastąpiła 11-12 października 2014 r., a niniejsze odwołanie złożył 16 października 2014 r. dochował tym samym termin, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p. 3. W rozważaniach merytorycznych sąd pierwszej instancji podniósł m.in., że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było wyłącznie postanowienie wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji. Jest ono postanowieniem formalnym, bo organ odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego, zamyka drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Ocena legalności tegoż rozstrzygnięcia ogranicza się więc wyłącznie do badania poprawności zastosowania przepisów postępowania podatkowego. Zdaniem sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy właściwie ocenił wskazane przez pełnomocnika skarżącego przyczyny opóźnienia w wywiedzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 19 sierpnia 2014 r. i słusznie uznał, że pełnomocnik skarżącego nie tylko nie dochował 7 - dniowego terminu do wniesienia wniosku, od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, ale również nie uprawdopodobnił należycie braku swej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Tym samym, pełnomocnik skarżącego wypełnił jedynie dwie spośród czterech przesłanek z art. 162 o.p. warunkujących przywrócenie terminu tj. złożył wniosek o przywrócenie terminu a wraz z nim dokonał czynności dla której ustanowiony był termin. Sąd podniósł, że z akt przedmiotowej sprawy bezspornie wynika, że decyzja organu pierwszej instancji z 19 sierpnia 2014 r. została prawidłowo doręczona skarżącemu 20 sierpnia 2014 r., a zatem termin na złożenie odwołania mijał w dniu 3 września 2014 r. Odwołanie od powyższej decyzji, złożone przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, nastąpiło pierwotnie w dniu 4 września 2014 r. Słusznie zatem zdaniem sądu organ podatkowy uznał, że w dacie złożenia tegoż odwołania, tj. 4 września 2014 r., pełnomocnik skarżącego z racji wykonywanego zawodu powinien mieć świadomość uchybienia terminowi w złożeniu odwołania. Mimo tego, pełnomocnik skarżącego nie dołączył wówczas wniosku o jego przywrócenie, oczekując ponad miesiąc i składając tenże wniosek (łącznie z odwołaniem) dopiero 13 października 2014 r. W ocenie sądu pierwszej instancji niewątpliwie takie postępowanie profesjonalnego pełnomocnika nie świadczy o należytym dbaniu o własne interesy i interesy swojego klienta. W ocenie sądu pierwszej instancji nie można podzielić także argumentów pełnomocnika skarżącego, jakoby jego stan zdrowia uniemożliwiał mu wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu niż 13 października 2014 r. Pełnomocnik skarżącego wskazał we wniosku, iż w dniach 11-12 października 2014 r. poczuł się lepiej i wówczas miał możliwość sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, tym samym w jego ocenie dochował 7 - dniowego terminu o jakim mowa w art. 162 § 2 o.p. Zdaniem sądu, skoro 4 września 2014 r. stan zdrowia pełnomocnika skarżącego pozwalał na wywiedzenie i nadanie na poczcie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, to również powinien pozwalać na sporządzenie i nadanie na poczcie wniosku o przywrócenie terminu. Sporządzenie odwołania z natury rzeczy jest bardziej skomplikowane i pracochłonne niż sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu, dlatego też sąd uznał, że stan zdrowia pełnomocnika skarżącego nie mógł stanowić przeszkody w terminowym złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił również, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. Pełnomocnik skarżącego, jako przesłankę usprawiedliwiającą brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania wskazał zły stan zdrowia fizycznego i psychicznego, po przebytej w czerwcu 2014 r. operacji wszczepienia by-passów. Zdaniem sądu stan zdrowia pełnomocnika skarżącego nie uniemożliwiał mu dokonania w terminie wymaganej czynności procesowej. Choroba pełnomocnika skarżącego nie miała charakteru nagłego, trwa bowiem od dłuższego czasu, zaś operacja przeprowadzona 16 czerwca 2014 r. miała charakter planowy. W ocenie sądu, sam fakt choroby czy złego stanu zdrowia, nawet poświadczony zwolnieniem lekarskim, nie może automatycznie świadczyć, że osoba nie była w stanie dokonać czynności w zakreślonym przepisami terminie. Sąd podkreślił, że pełnomocnik skarżącego prowadzi kancelarię prawną, zatrudnia pracowników, a zatem nie powinno być problemem posłużenie się inną osobą, celem nadania pisma w placówce pocztowej. Także podnoszona przez niego okoliczność, sporządzenia i nadania na poczcie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji 4 września 2014 r. wskazuje, że stan zdrowia pełnomocnika skarżącego i fakt przebywania w tym okresie na zwolnieniu lekarskim, nie stanowił przeszkody nie do przezwyciężenia, dla dochowania terminu do złożenia odwołania. Okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają na stwierdzenie, że pełnomocnik skarżącego należycie dbał o własne interesy w zakresie dochowania terminu do złożenia odwołania, co skutkowało tym, że brak było uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Mając na uwadze powyższe sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie miał podstaw do przywrócenia terminu uchybionego przez pełnomocnika skarżącego. 4. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: “p.p.s.a.") obrazę przepisów postępowania, która mogłaby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., - art. 1 § 1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm., dalej: “p.u.s.a."). Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych oraz zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto wniósł o wyrażenie w wykładni prawa zawartej w wyroku poglądu, iż zaskarżone postanowienie organu odwoławczego utrzymane w mocy wyrokiem sądu pierwsze instancji wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 162 o.p.; w związku z tym termin powinien zostać przywrócony. 5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje 6. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 162 o.p. Stosownie do postanowień art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p.). Dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. WSA właściwie ocenił, że w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącego nie spełnił dwóch (tj. drugiej i trzeciej) z czterech wyżej przywołanych przesłanek, niezbędnych do przywrócenia uchybionego terminu. Mianowicie pełnomocnik skarżącego nie tylko nie dochował 7 dniowego terminu do wniesienia wniosku, od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, ale również nie uprawdopodobnił należycie braku swej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Tym samym, pełnomocnik skarżącego wypełnił jedynie dwie spośród czterech przesłanek z art. 162 o.p. warunkujących przywrócenie terminu, tj. złożył wniosek o przywrócenie terminu, a wraz z nim dokonał czynności, dla której ustanowiony był termin. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach rozpatrywanej sprawy bezspornie wynika, że decyzja organu pierwszej instancji z 19 sierpnia 2014 r. została doręczona skarżącemu zgodnie z przepisami o.p. w dniu 20 sierpnia 2014 r., a zatem termin na złożenie odwołania upływał w dniu 3 września 2014 r. Pierwsze odwołanie od powyższej decyzji, zostało złożone przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego w dniu 4 września 2014 r. Słusznie zatem przyjął WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w dacie złożenia tegoż odwołania (pierwszego), tj. 4 września 2014 r., pełnomocnik skarżącego z racji wykonywanego zawodu powinien mieć świadomość uchybienia terminowi w złożeniu odwołania. Jednak pełnomocnik skarżącego nie dołączył wówczas wniosku o przywrócenie tegoż odwołania. Dopiero w dniu 13 października 2014 r., czyli po okresie ponad miesięcznym złożono stosowny wniosek (łącznie z odwołaniem po raz drugi). Pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił również braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano pojęcie "uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego". Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria (zob. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., I SA/Gd 745/98, LEX nr 42023). Artykuł 162 § 1 o.p. wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale i wykazania (uprawdopodobnienia), że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., I SA/Lu 40/99, LEX nr 40688). W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy nie ulega wątpliwości, że słusznie przyjął WSA, iż stan zdrowia pełnomocnika skarżącego pozwalał na dokonanie w terminie wymaganej czynności procesowej. Choroba pełnomocnika skarżącego nie miała charakteru nagłego, trwa bowiem od dłuższego czasu, zaś operacja przeprowadzona 16 czerwca 2014 r. miała charakter planowy. Jak wskazano powyżej, sam fakt choroby, czy złego stanu zdrowia, nawet poświadczony zwolnieniem lekarskim, nie może automatycznie świadczyć, że osoba nie była w stanie dokonać czynności w zakreślonym przepisami terminie. Zaznaczyć przy tym należy, że pełnomocnik skarżącego prowadził w danym okresie kancelarię prawną, zatrudniał pracowników. W tej sytuacji nie powinno stanowić problemu posłużenie się inną osobą, celem nadania pisma w placówce pocztowej. Także podnoszona już w tym uzasadnieniu okoliczność, sporządzenia i nadania na poczcie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w dniu 4 września 2014 r. wskazuje, że stan zdrowia pełnomocnika skarżącego oraz fakt przebywania w tym okresie na zwolnieniu lekarskim, nie stanowił przeszkody nie do przezwyciężenia, dla dochowania terminu do złożenia odwołania. Brak jest zatem podstaw prawnych do uznania zarzutu skargi kasacyjnej w przedmiocie naruszenia przez WSA przepisu art. 162 § 1 i § 2 o.p. Mając na uwadze powyższe wywody za chybione należy również uznać zarzuty naruszenia przez WSA przepisu postępowania, tj.: art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 1 § 1 – 2 p.u.s.a. WSA wydał wyrok na podstawie akt niniejszej sprawy, analizując wszechstronnie zgromadzone w nich dowody oraz oceniając je wyciągnął logiczne i uprawnione wnioski. Uzasadnienie wyroku uwzględnia wszystkie ustawowe elementy, w tym zawiera odniesienie się do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Ocena sądowa dokonana została w oparciu o kryterium legalności. Rozstrzygnięcie sądowe, odmienne od oczekiwanego przez skarżącego, nie uzasadnia wadliwości wyroku. W tym stanie rzeczy uznając, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a., skargę tę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.