II FSK 1906/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA del. Jan Grzęda, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 143/15 w sprawie ze skargi B. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 12 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 143/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") oddalił skargę B. C. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 12 listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej wypłaty oprocentowania od nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 19 sierpnia 2014 r. odmówił wypłaty Skarżącej oprocentowania od nadpłaty w kwocie 83.343,14 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r., zwróconej dnia 18 lutego 2014 r. Decyzja została doręczona Skarżącej za pośrednictwem poczty w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "o.p.") w dniu 20 sierpnia 2014 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął dnia 3 września 2014 r. W dniu 4 września 2014 r., profesjonalny pełnomocnik Skarżącej złożył za pośrednictwem poczty odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. Dyrektor IS postanowieniem z dnia 1 października 2014 r. stwierdził, że powyższe odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Wnioskiem z dnia 13 października 2014 r. pełnomocnik Skarżącej zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 19 sierpnia 2014 r. Wniosek uzasadnił tym, że w dniu 16 czerwca 2014 r. przeszedł operację wszczepienia by-passów i do chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. Z uwagi na przebytą operację, nastąpiło zakłócenie jego sprawności fizycznej oraz intelektualnej co spowodowało niedotrzymanie terminu do wniesienia odwołania. Decyzja została mu doręczona w okresie pogorszenia stanu psychofizycznego, czego bezpośrednim skutkiem było uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik wskazał, iż w dniach 11-12 października nastąpiła poprawa jego stanu zdrowia, która umożliwiła złożenie przedmiotowego wniosku. Zdaniem pełnomocnika powyższe okoliczności spełniają przesłanki zawarte w art. 162 § 1 o.p. uprawdopodabniające, iż uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. Natomiast z uwagi, iż poprawa jego stanu zdrowia nastąpiła w dniach 11-12 października 2014 r., a odwołanie złożył w dniu 16 października 2014 r., dochował termin, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p. Dyrektor IS postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, wskazując, że w sprawie po raz pierwszy odwołanie zostało złożone przez pełnomocnika dnia 4 września 2014 r. W tej dacie pełnomocnik z racji wykonywanego zawodu, miał świadomość uchybienia terminowi w złożeniu odwołania. Pomimo tego do odwołania nie załączył wniosku o jego przywrócenie. Złożenie odwołania, mimo przebywania pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim, spowodowało ustanie przyczyny uchybienia terminowi i od tej daty rozpoczął bieg termin 7 dni, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p. W ocenie Dyrektora IS dla zachowania warunku skuteczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu, najpóźniejszą datą w jakiej mogłoby dojść do jego wniesienia był zatem dzień 11 września 2014 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej złożył w dniu 16 października 2014 r., a zatem z uchybieniem 7 dniowego terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi. Powołane we wniosku przyczyny uchybienia terminowi związane ze złym stanem zdrowia fizycznego i psychicznego, po przebytej w czerwcu 2014 r. operacji wszczepienia by-passów, nie mogą być okolicznościami uzasadniającymi brak winy w niedopełnieniu czynności procesowych. Okolicznością niewystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy jest również dołączone do wniosku stwierdzenie pełnomocnika, iż "do chwili obecnej przebywam na zwolnieniu lekarskim" i załączone zwolnienie lekarskie trwające w dniach 26.08.2014 r. - 24.09.2014 r. oraz karty ZUS P RSA. W skardze wniesionej do WSA pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 162 § 1 i 2 o.p., poprzez jego błędną wykładnię. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IS podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o oddalanie skargi. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin – art. 162 § 2 o.p. Zatem dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Zdaniem WSA pełnomocnik Skarżącej nie tylko nie dochował 7 dniowego terminu do wniesienia wniosku, od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, ale również nie uprawdopodobnił należycie braku swej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Tym samym, pełnomocnik Skarżącej wypełnił jedynie dwie spośród czterech przesłanek z art. 162 o.p. warunkujących przywrócenie terminu tj. złożył wniosek o przywrócenie terminu a wraz z nim dokonał czynności, dla której ustanowiony był termin. Decyzja organu I instancji z dnia 19 sierpnia 2014 r. została prawidłowo doręczona Skarżącej w dniu 20 sierpnia 2014 r., a zatem termin na złożenie odwołania mijał w dniu 3 września 2014 r. Odwołanie od powyższej decyzji, złożone przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej, nastąpiło pierwotnie w dniu 4 września 2014 r. w dacie złożenia tegoż odwołania, tj. dnia 4 września 2014 r., pełnomocnik Skarżącej z racji wykonywanego zawodu powinien mieć świadomość uchybienia terminowi w złożeniu odwołania. Mimo tego, pełnomocnik Skarżącej nie dołączył wówczas wniosku o jego przywrócenie, oczekując ponad miesiąc i składając wniosek (łącznie z odwołaniem) dopiero w dniu 13 października 2014 r. W ocenie WSA nie można podzielić argumentów pełnomocnika Skarżącej, jakoby jego stan zdrowia uniemożliwiał mu wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu niż dzień 13 października 2014 r. Pełnomocnik Skarżącej wskazał we wniosku, iż w dniach 11-12 października 2014 r. poczuł się lepiej i wówczas miał możliwość sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, tym samym w jego ocenie dochował 7 dniowego terminu o jakim mowa w art. 162 § 2 o.p. Zdaniem WSA, skoro w dniu 4 września 2014 r. stan zdrowia pełnomocnika Skarżącej pozwalał na wywiedzenie i nadanie na poczcie odwołania od decyzji organu I instancji, to również powinien pozwalać na sporządzenie i nadanie na poczcie wniosku o przywrócenie terminu. Sporządzenie odwołania z natury rzeczy jest bardziej skomplikowane i pracochłonne niż sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu, przyjąć zatem należało, że stan zdrowia pełnomocnika Skarżącej nie mógł stanowić przeszkody w terminowym złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Ponadto pełnomocnik Skarżącej nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. Jako przesłankę usprawiedliwiającą brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania pełnomocnik Skarżącej wskazał zły stan zdrowia fizycznego i psychicznego, po przebytej w czerwcu 2014 r. operacji wszczepienia by-passów. W ocenie WSA stan zdrowia pełnomocnika Skarżącej nie uniemożliwiał dokonanie w terminie wymaganej czynności procesowej. Okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają na stwierdzenie, że pełnomocnik Skarżącej należycie dbał o własne interesy w zakresie dochowania terminu do złożenia odwołania, co skutkowało tym, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpatrzenia, wyrażenie w wykładni prawa zawartej w wyroku poglądu, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora IS utrzymane w mocy wyrokiem WSA wydane zostało z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 o.p.; w związku z tym termin powinien zostać przywrócony, a także zasądzenie kosztów sądowych oraz zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu postępowania, tj.: art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, z późn. zm.; dalej: "ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych"). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 162 § 1 i § 2 o.p. Stosownie do postanowień art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p.). Dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. WSA właściwie ocenił, że w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik Skarżącej nie spełnił dwóch (tj. drugiej i trzeciej) z czterech wyżej przywołanych przesłanek, niezbędnych do przywrócenia uchybionego terminu. Mianowicie pełnomocnik Skarżącej nie tylko nie dochował 7 dniowego terminu do wniesienia wniosku, od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, ale również nie uprawdopodobnił należycie braku swej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Tym samym, pełnomocnik Skarżącej wypełnił jedynie dwie spośród czterech przesłanek z art. 162 o.p. warunkujących przywrócenie terminu, tj. złożył wniosek o przywrócenie terminu, a wraz z nim dokonał czynności, dla której ustanowiony był termin. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach rozpatrywanej sprawy bezspornie wynika, że decyzja organu I instancji z dnia 19 sierpnia 2014 r. została doręczona Skarżącej zgodnie z przepisami o.p. w dniu 20 sierpnia 2014 r., a zatem termin na złożenie odwołania upływał w dniu 3 września 2014 r. Pierwsze odwołanie od powyższej decyzji, zostało złożone przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej w dniu 4 września 2014 r. Słusznie zatem przyjął WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w dacie złożenia tegoż odwołania (pierwszego), tj. 4 września 2014 r., pełnomocnik Skarżącej z racji wykonywanego zawodu powinien mieć świadomość uchybienia terminowi w złożeniu odwołania. Jednak pełnomocnik Skarżącej nie dołączył wówczas wniosku o przywrócenie tegoż odwołania. Dopiero w dniu 13 października 2014 r., czyli po okresie ponad miesięcznym złożono stosowny wniosek (łącznie z odwołaniem po raz drugi). Pełnomocnik Skarżącej nie uprawdopodobnił również braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano pojęcie "uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego". Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria (zob. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., I SA/Gd 745/98, LEX nr 42023). Artykuł 162 § 1 o.p. wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale i wykazania (uprawdopodobnienia), że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., I SA/Lu 40/99, LEX nr 40688). W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy nie ulega wątpliwości, że słusznie przyjął WSA, iż stan zdrowia pełnomocnika Skarżącej pozwalał na dokonanie w terminie wymaganej czynności procesowej. Choroba pełnomocnika Skarżącej nie miała charakteru nagłego, trwa bowiem od dłuższego czasu, zaś operacja przeprowadzona 16 czerwca 2014 r. miała charakter planowy. Jak wskazano powyżej, sam fakt choroby, czy złego stanu zdrowia, nawet poświadczony zwolnieniem lekarskim, nie może automatycznie świadczyć, że osoba nie była w stanie dokonać czynności w zakreślonym przepisami terminie. Zaznaczyć przy tym należy, że pełnomocnik Skarżącej prowadził w danym okresie kancelarię prawną, zatrudniał pracowników. W tej sytuacji nie powinno stanowić problemu posłużenie się inną osobą, celem nadania pisma w placówce pocztowej. Także podnoszona już w tym uzasadnieniu okoliczność, sporządzenia i nadania na poczcie odwołania od decyzji organu I instancji w dniu 4 września 2014 r. wskazuje, że stan zdrowia pełnomocnika Skarżącej oraz fakt przebywania w tym okresie na zwolnieniu lekarskim, nie stanowił przeszkody nie do przezwyciężenia, dla dochowania terminu do złożenia odwołania. Brak jest zatem podstaw prawnych do uznania zarzutu skargi kasacyjnej w przedmiocie naruszenia przez WSA przepisu art. 162 § 1 i § 2 o.p. Mając na uwadze powyższe wywody za chybione należy również uznać zarzuty naruszenia przez WSA przepisu postępowania, tj.: art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 1 § 1 – 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. WSA wydał wyrok na podstawie akt niniejszej sprawy, analizując wszechstronnie zgromadzone w nich dowody oraz oceniając je wyciągnął logiczne i uprawnione wnioski. Uzasadnienie wyroku uwzględnia wszystkie ustawowe elementy, w tym zawiera odniesienie się do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Ocena sądowa dokonana została w oparciu o kryterium legalności. Rozstrzygnięcie sądowe, odmienne od oczekiwanego przez Skarżącą, nie uzasadnia wadliwości wyroku. W tym stanie rzeczy uznając, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a., skargę tę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.